Spaanse Armada | de slag bij grevelingen

De Slag bij Grevelingen

Een anoniem Engels schilderij uit de 16e eeuw van de Slag bij Grevelingen. Schepen plachten inderdaad dergelijke uitbundige wimpels te voeren en de Spaanse werden zo bont mogelijk beschilderd in dure rode pigmenten als teken van rijkdom. Het schip vooraan met de rode roeispanen is de galjas San Lorenzo, waarvan zelfs de galeislaven in scharlaken wambuizen gekleed gingen.

Bij het aanbreken van de dag op 8 augustus deed de Armada verwoede pogingen weer in formatie te komen, maar het bleek voor de massa van logge gewapende koopvaarders te moeilijk om tegen stroom en wind in weer snel de rede van Calais te bereiken. De hoofdmacht van de Engelse vloot stortte zich op de nu geïsoleerde en kwetsbare eigenlijke oorlogsschepen, die wel hun positie hadden weten te houden.

Het eerste slachtoffer was de San Lorenzo. De galjas trachtte nog de haven van Calais te bereiken maar liep vlak onder de vestingwerken weer op een zandbank en maakte slagzij zodat een deel van de 312 galeislaven verdronk; de anderen braken in hun doodsangst los en gingen een gevecht aan met de bemanning, waarvan de meesten zich over het wad in veiligheid brachten. Weldra mengde een honderdtal Engelsen zich in het strijdgewoel, afkomstig van de roeiboten van Howard die hoopte het kapitale schip persoonlijk als prijs te winnen. Admiraal De Moncada sneuvelde en de Engelsen doodden alle nog overblijvende bemanningsleden en slaven, maar leden daarbij zelf aanzienlijke verliezen, ook doordat de Franse vesting het vuur opende nadat een delegatie die het schip opeiste in elkaar geslagen en beroofd was; uiteindelijk werd het wrak aan de Fransen gelaten.

Ondertussen had de rest van de vloot enkele naar het oosten wijkende galjoenen ingehaald ter hoogte van Grevelingen (het huidige Gravelines in Frans-Vlaanderen). Het eskader van Drake omsingelde de San Martín en naderde binnen de honderd meter zodat de romp van het Spaanse vlaggenschip drie uur lang kon worden doorschoten. Daarna deden de eskaders van Frobisher en Hawkins het nog eens dunnetjes over. Door zich zo op één schip te richten, gaf men de andere Spaanse schepen de tijd zich weer te herformeren en de San Martín te hulp te schieten. De eerste schepen die aankwamen, kregen er van Drake, die ze tegemoet gevaren was, ook zelf flink van langs, zoals de San Felipe (São Filipe) die door zeventien schepen omsingeld werd. De Engelsen waren veel sneller in staat hun stukken te herladen, maar dat leidde er nu toe dat de meeste schepen op het eind van de morgen hun laatste kruit verschoten hadden. Nog steeds enterden de Engelsen geen enkel schip; de enige verwijzing naar iets dergelijks komt van de San Mateo die meldde dat een enkele Engelse matroos aan boord sprong maar meteen aan stukken werd gehakt.

Voor het eskader van Henry Seymour op de Rainbow was dit de eerste keer dat het slag leverde en het had nog kruit in voorraad; dit gebruikte het om de San Felipe en San Mateo gedurende de vroege middag nog drie uur onder vuur te nemen, totdat beide galjoenen in zinkende toestand afdreven naar de Vlaamse zandbanken. Behalve dit succes lukte het de Engelsen niet hun numeriek overwicht en superioriteit in vuurkracht verder beslissend uit te buiten, een gevolg van hun ordeloze manier van vechten; de veel effectievere linietactiek zou nog twee generaties op zich laten wachten. De wind die naar het noorden gedraaid was en de hele Armada op de kust dreigde te werpen, vormde nu het grootste gevaar. Rond zes uur werden beide vloten echter overvallen door een onweersbui met felle slagregens uit het zuidwesten; toen het opklaarde, bleek de Armada zich van de Engelsen losgemaakt te hebben en zelfs weer in de halve maan te varen. Howard leek het of de hele actie in wezen mislukt was.

In werkelijkheid was de toestand van de Spaanse vloot zeer ernstig. Het aantal echte oorlogsbodems was teruggelopen naar negentien, die alle beschadigd waren, sommige zo zwaar dat slechts met grote inspanning voorkomen werd dat ze zonken. Ook vele van de andere schepen waren flink te grazen genomen; die avond nog zonk de gewapende koopvaarder María Juan, het merendeel van de bemanning van 255 mee de diepte in nemend. In de slag zelf waren op nog drijvende Spaanse schepen ongeveer zeshonderd man gesneuveld en achthonderd zwaargewond geraakt (doordat er bij de gevechten in het Kanaal 167 doden en 241 zwaargewonden waren gevallen, beliepen de totale verliezen het vaak genoemde getal van zo'n kleine tweeduizend man); daarnaast deserteerden honderden matrozen naar de Engelse vloot of de Vlaamse kust — al voor de slag was de hulk San Pedro el Menor, onder Portugees commando, naar de vijand overgelopen. De Engelse verliezen bleven beperkt tot zo'n tweehonderd man, voornamelijk opgelopen bij het gevecht rond de San Lorenzo.

In andere talen
Afrikaans: Spaanse Armada
azərbaycanca: Yenilməz armada
Bahasa Indonesia: Armada Spanyol
한국어: 무적함대
Bahasa Melayu: Armada Sepanyol
မြန်မာဘာသာ: စပိန်ရေတပ်ကြီး
português: Invencível Armada
سنڌي: آرميڊا
Simple English: Spanish Armada
српски / srpski: Шпанска армада
українська: Іспанська Армада
吴语: 无敌舰队