Zell (Biologie) | de zellen ehre struktur

De Zellen ehre Struktur

All Zellen hefft en Zellmembran. Dor speelt dat keen Rull bi, ob sik dat um Prokaryoten hannelt oder um Eukaryoten. Dör de Membran is de Zell afgrenzt vun dat Umto. Se öövt Kuntroll ut over dat, wat in de Zellen upnahmen un wat rutbrocht warrt. Up jede Siet vun de Membran gifft dat Ionen (dat sünd Atome oder Moleküle, de elektostaatsch upladen sünd). Se finnt sik up beide Sieten vun de Membran in unnerscheedliche Kunzentratschoon. So könnt dor cheemsche Perzesse aflopen. Vun de Zellmembran is dat Zellplasma (Zytoplasma) inslaten. All Zellen, de sik delen könnt <!—nich ALL Zellen hefft DNA, dat fehlt unner annern bi de Erythrozythen vun Minschen--> dreegt DNA in sik. In de DNA is de Arvinformatschoon in spiekert. Bovento sitt in de Zellen Proteine in. Se weert bruukt, wenn se as Enzyme in de Zellen Katalyse bedrievt oder Strukturen upboot. Butendem gifft dat in de Zellen RNA. De is nödig to’n Herstellen vun de Proteine.

Achternah weert de wichtigsten Deele vun de Zellen kort upföhrt un beschreven:

Zellmembran – de Hüllen, de schuult

Um elke Zellen is en Zellmembran umto. Se scheedt de Zellen vun allens, wat buten is un schuult ehr ok. Se besteiht sunnerlich ut en Dubbellipidschicht un allerhand Proteine. De maakt dat mööglich, Ione un Moleküle twuschen de Zellen un dat Umto ut to tuuschen. Se is 4 bit 5 Nannometer dick.

Zellskelett – de Zellen ehr Gerüst

Dat Zellskelett (Zytoskelett) is en wichtigen un kumplexen Deel vun de Zellen. Ofschoonst sik de Naam anners anhöört, is dat dor tostännig for, datt de Zellen un ehre ütere Form just so leifig, as ok stebig sünd, datt se sik rögen kann un datt sik in de Zellen wat röögt. En wichtige Rull speelt dat, wenn sik de Zellen delen deit. Tolest spöört dat Zellskelett, wenn de Zellen vun buten her targt warrt un gifft dat na dat Zellbinnerst wieter. Dat Zellskelett besteiht ut Proteine. Se sorteert sik in dree grote Afdeelen, dat sünd de Mikrofasern, de Mikrotubuli un de Intermediärfasern.

Datt düsse dree Elemente vun dat Zellskelett as Grundlaag in jede Zellen to finnen sünd, is de 1960er Johre rutfunnen wurrn, as dat mit den Insatz vun Elektronenmikroskope un en nee Aart vun Fixeern (Gluturaldehydfixeern) un Detektschoon (Aktindekoratschoon dör Myosinkoppgruppen) mööglich weer. Sunnerlich Sabatini un Ishekawa hefft de Kennis dör ehre Arbeiden bannig voranbrocht.[3][4]

Das geneetsche Material

Dat gifft twee Aarden vun geneetschen Material in de Zellen: de Desoxyribonukleinsüern (engelsch afkört: DNA, düütsch DNS) un de Ribonukleinsüern ( RNA, düütsch RNS). Wenn Informatschonen over en lange Tied hen spiekert weern schöllt, denn bruukt de Organismen dor DNA for. De RNA warrt faken bruukt, wenn Informatschonen wietergeven weern schöllt (u. a. mRNA) un for Reaktschonen in de Aart vun Enzyme (u. a. rRNA). Bi Prokaryoten is de DNA eenfack un in sik afslaten (as „Zingel“). Dor warrt Bakterienchromosom to seggt, ofschoonst sik dat bannig verscheelt vun de Chromosomen in de Zellen vun Eukaryoten. In de ehre Zellen is de DNA verdeelt up allerhand Stäen: In’n Zellkarn un in de Mitochondern un Plastiden. Dat sünd Zellorganellen mit Dubbelmembran. In de Mitochondern un Plastiden is de DNA as „Zingel“ ansiedelt, just as bi de Prokaryoten. In’n Zellkarn is se tohopenslaten to so nömmte Chromosomen. De Chromosomen ehre Tahl verscheelt sik vun Aart to Aart. In de Minschen ehre Zellen finnt sik 46 Chromosomen.

Ribosomen – De Proteinfabriken

Ribosomen gifft dat in de Zellen vun Pro- un Eukaryoten. Se bestaht ut RNA un Proteine un sünd tostännig for de Produktschoon vun Proteine ut Aminosüern. De mRNA gifft Informatschonen over de Aart vun de Aminosüern un over de Reege, wie se to Kedenmolekülen tohopensett weern schöllt. Sunner de Proteinbiosynthese löppt in de Zellen gor nix. Vundeswegen gifft dat in elke Zellen allerhand Ribosomen, to’n Deel Hunnerte oder Dusende in man een Zellen. De Döörmeter liggt bi 18 bit 20 nm.

Zentriolen

Zentriolen sünd bi 170 × 500 Nanometer groot un hefft de Form vun en Zylinner. Se maakt mit bi dat Herstellen vun MTOC (Mikrotubuli-organizing centers). In düsse Centers warrt bi de Mitose de Spill-Apraat tostanne brocht, de de Chromosomen scheden deit. Man he hölpt ok bi de Organisatschoon un Stabiliseern vun de Zellen in de Interphase. Zentriolen gifft dat bi de meisten Zellen vun Deerter un in de Zellen vun neddere Planten, man nich bi de högern Planten ( Angiospermen).

De Organellen

Bi Veelzellers sünd de Zellen tohopenfaat to Geweeve, de sunnerliche Upgaven overnehmen könnt. Faken sünd sockse Geweeven tosamenboot to Organe. So is bi den Minschen de Lungen tostännig for den Uttuusch vun Köhlendioxid un Suerstoff. Just so’n „Organe“ gifft dat nu, ganz lüttsch, ok in de Zellen. Vundeswegen weert se „Organellen“ nömmt, d. h. „lüttje Organe“. De finnt sik in jede Zellen bi de Eukaryoten. Bi Planten un Deerter verscheelt sik de Tahl un de Funktschoon vun de wecken Organellen to’n Deel.

Zellkarn –de Zellen ehre Stüerbrugge

De Zellkarn is bi de Eukaryoten de Stüerbrugge vun de Zellen. Dor sitt de DNA in Chromosomen in. Dat is de Mehrderheit vun de Gene, de en Zellen hett. Bi Söögdeerter hett he en Döörmeter vun bi 6  µm.

Mitochondern – de Kraftwarke

De Mitochondern höört to de Organellen to, de sik sülms vermehren doot. Se gifft dat bloß man in Zellen vun de Eukaryoten. Dor sitt se in unnerscheedliche Tahl in. Se hefft en egen Genom, man dor finnt sik nich all Gene in, de vun de Mitochondern bruukt warrt. De annern Gene sitt in de Chromosomen in den Zellkarn. Vundeswegen sünd de Mitochondern „semiautonom“ (half sülvstännig). Mitochondern weert faken „de Kraftwarke vun de Zellen“ nömmt. Se oxideert orgaansche Stoffe mit Suerstoff- Moleküe. Dor warrt Energie bi free un kann achternah spiekert weern in Form vun cheemsche Energie as ATP. Se hefft en Döörmeter vun bi 0,5 bit 1,5 µm un sünd bi 0,8 bit 4 µm lang.

Plastiden

Plastiden gifft dat bloß bi Eukaryoten, de Photosynthese bedrieven doot. Dat sünd Planten un Algen. Just, as de Mitochondern, hefft de Plastiden ehr egen Genom un vermehrt sik sülms. Se sünd also ok semiautonom. Dat gifft verscheden Plastiden un all stammt se af vun de so nömmten „Proplastiden“. Se könnt sik sülms ummuddeln in en annere Plastidenform. De Plastide, vun de an’n meisten snackt warrt, is de Chloroplast. He warrt bi de Photosynthese bruukt, um mit Licht orgaansche Stoffe to produzeern. En annern is de Amyloplast. He kann Starkde spiekern, de bi de Photosynthese herstellt warrt.

Binnenplasma-Nett un Golgi-Apraat

Düsse beiden Organellen bestaht ut holle Rüümte mit Membrans dor umto. Se sünd bi de meisten Eukaryoten to finnen. Se arbeit eng mit’nanner tosamen. Dör dat Binnenplasma-Nett (BN, wetenschopplich ok: Endoplasmaatsch Retikulum weert cheemsche Stoffe gau transporteert. Butendem snöört dat BN bi de Mitose de nee Karnmembran af. Ok for allerhand annere Upgaven speelt dat en Rull. De Proteine, de mit Hölp vun dat BN herstellt wurrn sünd, weert achternah vun’n Golgi-Apparaat „verdeelt“. In den Apparaat weert de Proteine dor eerst mol bi modifizeert, in’e Reege brocht un denn dorhen brocht, wo se hen hören doot. Proteine, de twei sünd, weert dor bi utsorteert un afboot.

Lysosome un Peroxisome – de Zellen ehre Organellen to’n Verdauen

Lysosome sünd luerlüttje Zellorganellen in Eukaryoten. Dor is en Zellmembran umto. In de Lysosome gifft dat hydrolyytsche Enzyme un Phosphatasen in. Ehre sunnerliche Upgave is dat, Frömdstoffe to verdauen, de de Zellen upnahmen hett. Dat maakt se dör de Enzyme. Bi Planten overnehmt Zellssappvakuolen de Upgaven vun de Lysosome.

Peroxisome (Glyooxisome in dat Spiekergeweev vun Plantensaat) weert ok „Microbodies“ nömmt. Vun de Evolutschoon her bekeken, sünd se unbannig ole Organellen in de Zellen vun Eukaryoten. Se sünd de Apparaate, de dat Gift in de Zellen unschäädlich maakt. In de Peroxisome gift dat bi 60 Enzyme. De weert Monooxygenasen un Oxidasen nömmt un hölpt bi den Afbo vun Fettsüür, Alkohol un annere schäädliche Verbinnen.

Vakuole – de Zellen ehre Spiekerorgane

Vakuolen sünd grote Rüümten, sunnerlich in Plantenzellen, mit en Membran dor umto. Se könnt bit hen to 90 % vun de Zellen ehr Volumen innehmen. Ok bi Puuschendeertken ( Paramecium) kaamt se vör. Se overnehmt allerhand verscheden Upgaven un hoolt den Zelldruck (Turgor) hooch, deent as Giftlager, geevt de Zellen ehre Farv, verdaut Makromoleküle un scheedt Water ut ( Kontraktile Vakuole).

Other Languages
Afrikaans: Sel
Alemannisch: Zelle (Biologie)
አማርኛ: ህዋስ
aragonés: Celula
Ænglisc: Līfclēofa
العربية: خلية
مصرى: خليه
asturianu: Célula
azərbaycanca: Hüceyrə
تۆرکجه: سلول
башҡортса: Күҙәнәк
žemaitėška: Lāstelė
беларуская: Клетка
беларуская (тарашкевіца)‎: Вуза
български: Клетка
brezhoneg: Kellig
буряад: Эс
català: Cèl·lula
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sá̤-bàu
کوردی: خانە
čeština: Buňka
Чӑвашла: Пайрăм
Cymraeg: Cell (bioleg)
Ελληνικά: Κύτταρο
Esperanto: Ĉelo (biologio)
español: Célula
eesti: Rakk
euskara: Zelula
estremeñu: Célula
فارسی: سلول
suomi: Solu
føroyskt: Kykna
Nordfriisk: Sel
kriyòl gwiyannen: Séloul (byoloji)
galego: Célula
Avañe'ẽ: Tekoveapỹi
Gaelg: Killag
客家語/Hak-kâ-ngî: Se-pâu
עברית: תא
हिन्दी: कोशिका
Fiji Hindi: Cell
hrvatski: Stanica
Kreyòl ayisyen: Selil
magyar: Sejt
հայերեն: Բջիջ
interlingua: Cellula (biologia)
Bahasa Indonesia: Sel (biologi)
Interlingue: Cellul
Ido: Celulo
íslenska: Fruma
italiano: Cellula
日本語: 細胞
la .lojban.: ji'esle
ქართული: უჯრედი
Taqbaylit: Tabniqt
Адыгэбзэ: Уэтэ
қазақша: Жасуша
ಕನ್ನಡ: ಜೀವಕೋಶ
한국어: 세포
kurdî: Xane
Кыргызча: Клетка
Latina: Cellula
Lëtzebuergesch: Zell (Biologie)
лезги: Клетка
Lingua Franca Nova: Selula
Luganda: Akataffaali
Limburgs: Cel (biologie)
lumbaart: Cellula
lietuvių: Ląstelė
latviešu: Šūna
Malagasy: Sela
олык марий: Илпарчак
македонски: Клетка
മലയാളം: കോശം
монгол: Эс
मराठी: पेशी
Bahasa Melayu: Sel (biologi)
မြန်မာဘာသာ: ကလာပ်စည်း
Nāhuatl: Achyolli
नेपाल भाषा: कोष
Nederlands: Cel (biologie)
norsk nynorsk: Celle
norsk: Celle
Nouormand: Aître
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੋਸ਼ਾਣੂ
Kapampangan: Cell
polski: Komórka
پنجابی: ولگن
پښتو: ژونکه
português: Célula
Runa Simi: Kawsaykuq
armãneashti: Celulâ (biologie)
русский: Клетка
русиньскый: Бунка (біолоґія)
саха тыла: Саанык
sicilianu: Cèllula
davvisámegiella: Sealla
srpskohrvatski / српскохрватски: Ćelija (biologija)
සිංහල: සෛල
Simple English: Cell
slovenčina: Bunka
slovenščina: Celica
Soomaaliga: Unug
shqip: Qeliza
српски / srpski: Ћелија (биологија)
svenska: Cell
Kiswahili: Seli
Sakizaya: sipaw
தமிழ்: உயிரணு
తెలుగు: జీవకణం
тоҷикӣ: Ҳуҷайра
Türkmençe: Öýjük
Tagalog: Selula
Türkçe: Hücre
татарча/tatarça: Күзәнәк
українська: Клітина
اردو: خلیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Hujayra
vèneto: Sèłuła
Tiếng Việt: Tế bào
Volapük: Siül
walon: Celule
Winaray: Selulá
吴语: 細胞
isiXhosa: I-cell
მარგალური: თოლი
ייִדיש: צעל
Yorùbá: Àhámọ́
Vahcuengh: Sibau
中文: 细胞
文言: 細胞
Bân-lâm-gú: Sè-pau
粵語: 細胞