Calendario hebreo | calendario moderno

Calendario moderno

O "Calendario da comunidade xudía alemá" para o ano 5591 (1831), que incluía "todas as festividades, xaxúns e pregarias, así como as feiras dos estados de Brandeburgo e Silesia" - Berlín, 1831

O calendario hebreo comeza coa Xénese do mundo, que aconteceu o día luns 7 de setembro do ano 3760 a.C. -segundo a tradición xudía-, data equivalente ao 1 do mes de Tishrei do ano 1. Deste xeito, o ano gregoriano de 2005 equivale ao ano hebreo de 5765. Para converter un ano do calendario gregoriano ao seu correspondente hebreo, basta con sumar ou restar a cifra de 3760 (2005 + 3760 = 5765); ou ben, sumar as tres últimas cifras do ano hebreo, 1240 (765 + 1240 = 2005).

Época

A época do moderno calendario hebreo é 1 de Tishri AM 1 (AM = = no ano do mundo), que en calendario xuliano proléptico é luns, 7 de outubro, 3761 a.C., a data tabular equivalente (mesmo período de luz solar). Esta data é ao redor dun ano antes da data tradicional da Creación o 25 de Elul AM 1. (Unha opinión minoritaria pon a Creación o 25 de Adar AM 1, seis meses antes, ou seis meses despois da época moderna). Así, engadindo 3760 a calquera ano do calendario xuliano ou gregoriano despois do 1 d.C. amosará o ano hebreo que coincide con ese ano no calendario tradicional europeo, rematando ese outono. (Engade 3761 para os que anos comecen en outono). Debido ao pouco descompasados que están os dous sistemas, isto será así por outros 20.000 anos.

A data tradicional hebrea para a destrución do primeiro Templo (3338 AM) difire da moderna data científica, que é normalmente expresada usando o calendario gregoriano (586 d.C.). A data científica ten en conta indicios do calendario babilonio antigo e das súas observacións astronómicas. Nestes casos, a diferenza entre o ano hebreo tradicional e a data científica no calendario gregoriano é o resultado dun desacordo sobre cando ocorreu o feito —e non simplemente ás diferenzas entre os calendarios.

Medida dos meses

O mes hebreo está ligado a unha medición excelente do tempo medio no que a lúa fai unha conxunción lunar. Os anos lunares teñen preto de 354 días, mentres que os solares 365, así que un mes lunar extra é engadido cada dous ou tres anos segundo un ciclo de 19 anos de 235 meses lunares (12 meses normais cada ano máis 7 extra ou embolísmicos cada 19 anos). A lonxitude normal do ano é do 365.2468 días, 7 minutos máis longo que o ano solar tropical de 365.2422 anos. Aproximadamente cada 216 anos, eses minutos son engadidos e o ano fixado moderno é un día máis lento que o ano medio. Como o ano gregoriano ten de media 365.2425 días, o ano medio hebreo é un día máis lento cada 231 anos gregorianos. Durante o último século varios estudosos xudeus suxeriron que os rabinos de Xerusalén debían considerar a modificación desta regra para evitar ese efecto.

A semana no calendario hebreo

O calendario hebreo non soamente combina o ano solar e o mes lunar, senón que ambos os ciclos complementados han de convivir exitosamente tamén con outro dos legados do calendario dos xudeus ao resto do mundo: o ciclo semanal de sete días.

Os días da semana hebrea baséanse nos seis días da Creación, segundo relata o primeiro capítulo do libro da Xénese, sendo o seu nome o mesmo que lles adxudica a Biblia, que son simplemente os nomes dos números ordinais en hebreo, do primeiro ao sexto -denominación que se conserva no idioma portugués, salvo o domingo; pero que se perdeu na maioría das linguas occidentais, que adoptaron nomes de deidades pagás para os días da semana- e no sétimo día, no que Deus descansou do seu labor (Xénese 2:1-3): o Shabat, do hebreo, shabbat, descanso; nome que foi adoptado por unha boa parte das linguas (castelán sábado, francés samedi, italiano sábato, portugués sábado, catalán dissabte, alemán Samstag, polaco sobota, grego sávvato, árabe asSabt, indonesio sabtu, romanés sâmbt). Así pois, e baseándose no relato bíblico, comeza a semana hebrea o día domingo ("yom rishón", "o día primeiro"), e non o luns como no mundo cristián, e culmina o sábado, o día consagrado ao descanso.

O ciclo hebdomadario, e moi especialmente a santidade da festividade do Sábado -que se considera a máis sagrada das celebracións xudías, superada tan só polo Yom Kipur ou Día do Perdón, precisamente denominado tamén "Sábado de Sábados"- impón outra serie de axustes ao calendario hebreo, que debe de adaptarse ás necesidades derivadas do Sábado en primeiro lugar, e logo doutras festas e ritos xudeus.

Deste xeito, proponse o calendario hebreo impedir que certas celebracións se superpoñan ou ata se contradigan entre si. O primeiro caso sería a gran inconveniencia que carrexaría o coincidir o Sábado, no que se prohibe cociñar, e inmediatamente logo ou antes del, o Yom Kipur, no que os fregueses observan un ríxido xexún. Xa no terreo das contradicións, non sería de recibo que o último día da Festa das Cabanas (Sucot), un de cuxos preceptos é axitar vigorosamente as pólas de aravá ou salgueiro, caese en Sábado, en que esta actividade está expresamente prohibida, por ser unha das 39 actividades prohibidas o sétimo e último día de cada semana (Mishná, Tratado do Shabat, 7:2).

Este difícil pero fundamental equilibrio, obtense mediante cálculos que prescriben en cal dos días da semana poderá caer o primeiro día do ano xudeu (segundo a usanza dos nosos días), que é tamén o primeiro día da festividade de Rosh Hashaná, o Ano Novo xudeu. Así, as regras do calendario hebreo estipulan que, en ningún caso, poderá o primeiro día de Rosh Hashaná e do ano -o primeiro día do mes de Tishrei- caer un domingo, ou un mércores, ou un venres.

Para compensar o desfase que a imposición desta regra pode comportar no delicado equilibrio do calendario; e unha vez culminado o mes de Tishrei, durante o cal se suceden as principais festas xudías, e especialmente aquelas que carrexan os problemas que o almanaque debe resolver (Rosh Hashaná, Yom Kipur, Sucot), vólvese a balancear o calendario, agregando un, dous ou tres días nos dous meses subseguintes a Tishrei: os meses de Jeshván e Kislev.

Modelo para os anos do calendario

Hai exactamente 14 modelos que o calendario hebreo pode usar. Cada un destes é chamado "Queviiá", (correspondente en hebreo para "unha configuración" ou "algo establecido"), e distínguese polo día da semana para o Rosh Haxanah dese ano particular e para a lonxitude dese ano en particular.

  • O ano ghaserá ("deficiente" ou "incompleto") é de 353 ou 383 días porque un día quítase do mes de Kislev. A letra hebrea ח "ghet", e a letra para o día da semana denota este modelo.
  • Un ano quesidrá ("regular" ou "en orde") é de 354 ou 384 días. A letra hebrea כ "caf", e a letra para o día da semana denota este modelo.
  • Un ano shlemá ("abundante" ou "completo") ten 355 ou 385 días porque un día é engadido au mes de Heshván. A letra hebrea ש "shin", e a letra para o día da semana denota este modelo.

Unha variante deste modelo de nomenclatura inclúe outra letra que especifica o día da semana para o primeiro día do Pésagh (Pascua) do ano.

Medida das horas

Cada hora está dividida en 1080 ghalaquim ou partes. Unha parte é 31/3 segundos ou 1/18 de minuto. O devanceiro último do helec era un pequeno período de tempo babilónico chamado mazaroca de orxo, equivalente a 1/72 dun grao de tempo babilónico (1° de rotación celeste). En realidade, a mazaroca de orxo ou ela era o nome aplicado á máis pequena das unidades de Babilonia, tanto de lonxitude, de área, de volume, de peso, de ángulo, ou de tempo. Pero ao redor do século XII ese significado fora esquecido, causando que Maimónides especulase e dixese que había 1080 partes nunha hora porque ese número era divisible por todos do un ao dez salvo o sete. Pero o mesmo se pode dicir do 360. Os días da semana que comezan en domingo (día 1) continúan ata o sábado (día 7). Xa que algúns cálculos usan a división, o 0 significa sábado.

Mentres que o cálculo dos días, meses e anos estaba baseado en horas fixas iguais a 1/24 dun día, o comezo de cada día ghalaquic estaba baseado na hora local do solpor. A fin do Shabat e outras festividades xudías parten da anoitecida (Tseis Ghacocavim) que ocorre algo despois do solpor, normalmente de 42 a 72 minutos. Segundo Maimónides, a noite comeza cando tres estrelas de tamaño medio son visibles tras o solpor. No século XVII estas convertéranse en tres estrelas de segunda magnitude. A definición moderna é que comeza cando o centro do sol é 7° baixo o horizonte xeométrico (sen aire), máis tarde do crepúsculo civil dos 6°. O comezo do tempo diúrno para cada día está determinado pola alba e polo nacer do sol (non confundir os dous termos, o primeiro significa que comeza a haber luminosidade, o segundo que o sol aparece). A maioría dos tempos ghalaquic están baseados en combinacións deses catro tempos e varían de día en día ao longo do ano significativamente dependendo do lugar. as horas de luz normalmente se dividen en Shaos Dsemaniios ou horas Ghalaquic tomando o tempo entre o amencer (nacer do sol) e solpor ou entre a alba e o anoitecer divididas en 12 horas iguais. As horas máis temperás e tardías para os servizos xudeus, a última comida de Camets o día antes da Pascua e moitas outras regras están baseadas no Shaos Tsemaniios. Por conveniencia, o día que usa o Xaos Dsemaniios é normalmente acordado como se o solpor fose ás 6:00pm, o amencer ás 6:00am e cada hora igualo á convida. Aínda así, por exemplo, o mediodía ghalaquic pode ser despois da 1:00pm nalgunhas áreas durante os períodos de aforro de luz diúrna.

Medida dos "molads" (conxuncións lunares)

O calendario está baseado en conxuncións lunares chamadas "molads" que son cada 29 días, 12 horas e 793 partes exactamente. Na realidade as conxuncións varías dos molads ata en sete horas en cada dirección debido á falta de uniformidade na velocidade da lúa. Este valor para o intervalo entre molads (o mes sinódico) foi medido polos babilonios antes do ano 300 a.C. e foi adoptado polo astrónomo grego Hiparco e polo astrónomo alexandrino Tolomeo. A súa remarcable precisión foi acadada por primeira vez usando rexistros dos eclipses lunares dende o século VIII ata o V a.C. . Medido nunha estritamente uniforme escala de tempo, como a proporcionada por un reloxo atómico, o mes sinódico estase gradualmente agrandando, pero xa que a rotación da terra estase a ralentizar aínda máis o mes sinódico é cada vez máis curto no seu ciclo día-noite. O valor 29-12-793 era case completamente correcto nos tempos de Hilel II e é agora uns 0.6 segundos demasiado longo cada mes. Aínda así é o valor máis correcto posible mentres que só se usen números enteiros para as partes. A pesar dese erro, é, por moito, máis preciso que o ano medio solar debido á igualdade 19 anos-235 meses descrita anteriormente — o erro total acumulado do 29-12-793 dende a medida en Babilonia ata o presente é de só cinco horas.

Ciclo metónico

O ciclo de 19 anos ten 12 anos comúns e 7 anos bisestos. Hai 235 meses lunares en cada ciclo metónico. Isto da un total de 6939 días, 16 horas e 595 partes en cada ciclo. Debido ás variacións do calendario, un ciclo de 19 anos pode ter 6939, 6940, 6941, ou 6942 días de duración. Para comezar o mesmo día da semana, os días do ciclo deben ser divisibles por 7, pero ningún destes valores pode. Isto garda ao calendario hebreo de repetirse constantemente. O calendario repítese case cada 247 anos, excepto por un exceso de 50 minutos (905 partes). Así, o calendario na realidade só se repite cada 36,288 ciclos (cada 689,472 anos hebreos).

Os anos con 13 meses son o 3º, 6º, 8º, 11º, 14º, 17º e o 19º anos comezando na época do calendario moderno. Dividindo o número de anos por 19 e mirando ao resto saberás se o ano é bisesto (para o 19º ano, o resto é cero). Un ano bisesto hebreo é o que ten trece meses, un ano común ten doce. Unha regra mnemónica en hebreo é GUCHADZaT "גוחאדז"ט" (as letras hebreas guimel-vav-het-alef-dalet-dsaiin-tet, é dicir: 3, 6, 8, 1, 4, 7, 9. Ver numerais hebreos). Outra regra é que os intervalos da escala maior seguen o mesmo modelo que os anos bisestos hebreos: un paso enteiro corresponde a dous anos comúns entre anos bisestos consecutivos, e medio paso a un ano común entre dous anos bisestos.

O ano hebreo común ten 353, 354, ou 355 días, o ano bisesto 383, 384, ou 385.

Regras especiais para as festas

Cumprindo co precepto de sacudir as ramas de aravá na festividade de Sucot

Aínda que un matemático simple calcularía 21 modelos para os anos do calendario, hai outras limitacións que significan que o Rosh Hashaná só pode ser os luns, os martes, os xoves ou os sábados (as "catro portas"), segundo a táboa da dereita:

Día Número de días
Luns 353 355 383 385
Martes 354     384
Xoves 354 355 383 385
Sábado 353 355 383 385

As medidas están descritas na sección nomes e duración dos meses.

Nos anos bisestos, un mes de trinta días chamado adar I é inserido inmediatamente despois do mes de shevat, e o adar normal de 29 días é chamado adar II. Isto asegura que os meses do calendario sempre caen nas mesmas estacións do ano solar e en particular que nisán é sempre en primavera. De se quesván ou quislev teñen 29 días, 30, ou un de cada, depende o número de días necesitados cada ano. Así, un ano bisesto ten 383½ days e por esta soa razón un ano bisesto pode necesitar ou 383 ou 384 días. Aínda así, precísase de axustes para asegurarse de que certos días sagrados e festividades caen ou non en certos días do ano seguinte. Por exemplo, o Iom Quipur, no cal non se pode traballar, non debe caer nunca en venres (véspera do Shabat), para evitar ter dous días consecutivos nos que non se debe facer traballo ningún. Por esta razón algo de flexibilidade tivo que ser incluída.

Celebración da Pascua xudía, Pésagh, na mesa do tradicional Séder

Os 265 días dende o primeiro día do mes de 29 días de adar (o décimo segundo mes ou o décimo terceiro, adar II, nos anos bisestos) ata o 29 de heshván forman un período fixado que ten todos os festivais especificados na Biblia, como a Pascua (15 de nisán), o Shavuot (6 de siván), o Rosh Hashaná (1 de tishri), o Iom Quipur (10 de tishri), o Sucot (15 de tishri), e o Shemini Atseret (22 de tishri).

O período festivo dende a Pascua ata o Shemini Atseret (inclusive) é de exactamente 185 días. O tempo dende o día tradicional do equinoccio de primavera ata o día tradicional do equinoccio de outono (inclusive) tamén ten 185 días. Isto causou especulacións sobre se a Pascua debía ser o 21 de marzo e o Shemini Atseret o 21 de setembro, os días tradicionais dos equinoccios. Como o día hebreo comeza co solpor, o ano hebreo comeza no (Rosh Hashaná) de outono, aínda que a non coincidencia dos anos solares e lunares finalmente o move a outra estación se o calendario moderno fixado non é movido á súa forma orixinal de ser xulgado polo Sanedrín (que require o Beit Hamicdash)

Interpretación caraíta

Os caraítas usan anos solares e lunares, pero determinan cando engadir un ano bisesto observando a madurez da cebada (chamada abib) en Israel, máis que o calendario fixado do xudaísmo rabínico. Isto colócaos en sincronía coas Escrituras, a Torá, mentres que outros xudeus están normalmente un mes despois. (Durante moitos séculos, moitos karaítas, especialmente fóra de Israel, seguiron as regras de cálculo da lei oral (a Mishná e o Talmud) con outros xudeus por simplicidade. Aínda así, nos anos máis recentes a maioría dos karaítas elixiron volver ao sistema da Torá escrita)

Other Languages
Afrikaans: Joodse kalender
Alemannisch: Jüdischer Kalender
العربية: تقويم عبري
azərbaycanca: Yəhudi təqvimi
تۆرکجه: عبری تقویمی
башҡортса: Йәһүд календары
беларуская: Яўрэйскі каляндар
беларуская (тарашкевіца)‎: Габрэйскі каляндар
Esperanto: Hebrea kalendaro
Nordfriisk: Hebreewsk kalender
interlingua: Calendario hebree
Bahasa Indonesia: Kalender Yahudi
日本語: ユダヤ暦
한국어: 히브리력
македонски: Еврејски календар
Bahasa Melayu: Takwim Ibrani
Nederlands: Joodse kalender
norsk nynorsk: Det jødiske året
srpskohrvatski / српскохрватски: Hebrejski kalendar
Simple English: Hebrew calendar
Türkçe: İbrani takvimi
Tiếng Việt: Lịch Do Thái
ייִדיש: יידישער לוח
中文: 希伯來曆
粵語: 猶太曆