Uturuki
English: Turkey

Türkiye Cumhuriyeti
Jamhuri ya Uturuki
Bendera ya TurkeyNembo ya Turkey
BenderaNembo
Kaulimbiu ya taifa: Kituruki: Yurtta Sulh, Cihanda Sulh
("Amani nyumbani, amani duniani")
Wimbo wa taifa: İstiklâl Marşı
Lokeshen ya Turkey
Mji mkuu41°1′ N 28°57′ E
Mji mkubwa nchiniIstanbul
Lugha rasmiKituruki
Serikali
Rais
Jamhuri
Recep Tayyip Erdoğan
Kuundwa kwa nchi ya kisasa
Kuundwa kwa bunge
Mwanzo wa vita ya uhuru
Ushindi
Kutangaza Jamhuri

23 Aprili 1920
19 Mei 1919
30 Agosti 1922
29 Oktoba 1923
Eneo
 - Jumla
 - Maji (%)
 
783,562 km² (ya 37)
1.3
Idadi ya watu
 - [[]] kadirio
 - 2014 sensa
 - Msongamano wa watu
 
(ya 18 1)
77,695,904
101/km² (ya 107 1)
FedhaLira Mpya2 (TRY)
Saa za eneo
 - Kiangazi (DST)
EET (UTC+2)
CEST (UTC+3)
Intaneti TLD.tr
Kodi ya simu+90

-



Uturuki (Jamhuri ya Uturuki; kwa Kituruki: Türkiye Cumhuriyeti) ni nchi ya kimabara kati ya Asia na Ulaya.

Sehemu kubwa iko Asia ya magharibi lakini sehemu ndogo ya eneo lake upande wa magharibi wa Bosporus iko Ulaya.

Jiografia

Ramani ya Uturuki

Sehemu kubwa ya mipaka yake ni bahari: Mediteranea upande wa magharibi na kusini na Bahari Nyeusi upande wa kaskazini. Kwenye nchi kavu imepakana na Ugiriki na Bulgaria upande wa magharibi, Kaskazini-mashariki na Georgia, Armenia na Azerbaijan, kwa upande wa mashariki na Iran na upande wa kusini na Iraq na Syria.

Sehemu kubwa ya eneo lake ni Anatolia inayoonekana kama rasi kubwa kati ya Mediteranea na Bahari Nyeusi. Hali ya nchi ndani ya Anatolia mara nyingi ni yabisi na kilimo kinategemea umwagiliaji.

Safu za milima zinafuatana na pwani za kusini na kaskazini.

Sehemu ya mashariki ya nchi kuelekea Uajemi na Kaukazi ina milima mingi.

Maeneo ya pwani yanapokea mvua na huwa na rutuba.

Historia

Waturuki waliwahi kuwa kiini cha Milki ya Osmani iliyounganisha mataifa mengi chini ya Sultani wa Konstantinopoli.

Uturuki wa kisasa umetokea kama nchi ya pekee baada ya vita viwili mwanzoni mwa karne ya 20.

Jamhuri ya Uturuki ilianzishwa mwaka 1923 na jenerali Kemal Atatürk baada ya vita vikuu vya kwanza, vilivyomalizika kwa kuvunja Milki ya Osmani, na vita vilivyofuata, vya kuondoa wanajeshi wa Ugiriki na nchi nyingine walioingia ndani ya sehemu iliyokuwa imebaki baada ya kuvunjika kwa dola kubwa.

Atatürk alileta mabadiliko mengi yaliyolenga kuondoa utamaduni wa kale wa Waosmani na enzi za utawala wa sultani wa Kiislamu.

Magharibi ya nchi imeendelea sana lakini maeneo ya mashariki yamebaki nyuma.

Nchi ya kisasa

Siku hizi Uturuki unalenga kuingia katika Umoja wa Ulaya.

Serikali ina utaratibu wa kidemokrasia ya vyama vingi. Utawala wa nchi ni kwa mikoa 81.

Mji mkuu ni Ankara ulioko katika kitovu cha Anatolia.

Mji mkubwa ni Istanbul ulioitwa zamani Konstantinopoli na zamani zaidi Bizanti: ulikuwa mji mkuu wa Dola la Uturuki hadi mwaka 1923.

Wakazi

Uturuki una wakazi zaidi ya milioni 76. Wengi wao (70-75%) ni Waturuki.

Katika mashariki ya Uturuki watu wengi ni Wakurdi ambao ni milioni 14 au takriban 20% za raia wote wa Uturuki.

Kuna mabaki madogo tu ya Wagiriki na Waarmenia waliowahi kukalia sehemu kubwa za nchi hadi mwisho wa milki ya Osmani.

Kwenye maeneo jirani na Syria wako pia Waarabu.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kituruki, kinachotimika na 85% za wakazi. Hata hivyo, lugha 36 huzungumzwa nchini Uturuki, yaani 14 za asili na 22 za nje (angalia orodha ya lugha za Uturuki).

Upande wa dini, karibu wote ni Waislamu, hasa kuanzia karne ya 20 ambapo Wakristo wengi waliuawa (hasa Waarmenia) au kuhama (hasa Wagiriki). Waliobaki ni 0.2% tu. Hata hivyo Uturuki ni nchi isiyo na dini rasmi.

Picha za Uturuki

Tazama pia

Viungo vya nje

WikiMedia Commons
Wikimedia Commons ina media kuhusu:
Jumla
Serikali
Utalii
Uchumi
Nchi na maeneo ya Asia

Afghanistan | Armenia2 | Azerbaijan | Bahrain | Bangladesh | Bhutan | Brunei | China | Falme za Kiarabu | Georgia2 | Hong Kong3 | Indonesia | Iraq | Israel | Jamhuri ya China (Taiwan) | Japani | Kamboja | Kazakhstan | Kirgizia | Korea Kaskazini | Korea Kusini | Kupro2 | Kuwait | Laos | Lebanoni | Macau3 | Malaysia | Maldivi | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omani | Pakistan | Palestina | Qatar | Saudia | Singapuri | Sri Lanka | Syria | Tajikistan | Timor ya Mashariki | Turkmenistan | Uajemi | Ufilipino | Uhindi | Urusi1 | Uturuki1 | Uzbekistan | Vietnam | Yemen | Yordani

1. Nchi ina maeneo katika Asia na Ulaya. 2. Nchi iko Asia lakini inahesabiwa pia kati ya nchi za Ulaya kwa sababu za historia au utamaduni. 3. Eneo la pekee la China.


Turkey stub.pngMakala hii kuhusu maeneo ya Uturuki bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Uturuki kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa .
Other Languages
Аҧсшәа: Ҭырқәтәыла
Acèh: Turuki
адыгабзэ: Тыркуе
Afrikaans: Turkye
Akan: Turki
Alemannisch: Türkei
አማርኛ: ቱርክ
aragonés: Turquía
Ænglisc: Tyrcland
العربية: تركيا
ܐܪܡܝܐ: ܛܘܪܩܝܐ
مصرى: توركيا
অসমীয়া: তুৰস্ক
asturianu: Turquía
авар: Туркия
Aymar aru: Turkiya
azərbaycanca: Türkiyə
تۆرکجه: تورکیه
башҡортса: Төркиә
Bali: Turki
Boarisch: Tiakei
žemaitėška: Torkėjė
Bikol Central: Turkiya
беларуская: Турцыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Турэччына
български: Турция
भोजपुरी: तुर्की
Bislama: Teki
Banjar: Turki
bamanankan: Türkiye
বাংলা: তুরস্ক
བོད་ཡིག: ཏུར་ཀི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তুরস্ক
brezhoneg: Turkia
bosanski: Turska
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Turki
буряад: Түрэг Улас
català: Turquia
Chavacano de Zamboanga: Turquía
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tū-ī-gì
нохчийн: Туркойчоь
Cebuano: Turkeya
Chamoru: Turkey
ᏣᎳᎩ: ᎬᏃ
Tsetsêhestâhese: Turkey
کوردی: تورکیا
corsu: Turchia
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑐᕒᑭ
qırımtatarca: Türkiye
čeština: Turecko
kaszëbsczi: Tëreckô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Тѷрци
Чӑвашла: Турци
Cymraeg: Twrci
dansk: Tyrkiet
Deutsch: Türkei
Zazaki: Tırkiya
dolnoserbski: Turkojska
डोटेली: टर्की
ދިވެހިބަސް: ތުރުކީވިލާތް
eʋegbe: Turkey
Ελληνικά: Τουρκία
emiliàn e rumagnòl: Turchî
English: Turkey
Esperanto: Turkio
español: Turquía
eesti: Türgi
euskara: Turkia
estremeñu: Turquia
فارسی: ترکیه
Fulfulde: Turkiya
suomi: Turkki
Võro: Türgü
Na Vosa Vakaviti: Turkey
føroyskt: Turkaland
français: Turquie
arpetan: Turquia
Nordfriisk: Türkei
furlan: Turchie
Frysk: Turkije
Gaeilge: An Tuirc
Gagauz: Türkiye
贛語: 土耳其
kriyòl gwiyannen: Tirki
Gàidhlig: An Tuirc
galego: Turquía
گیلکی: تۊرکيه
Avañe'ẽ: Tuykia
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: तुर्की
Bahasa Hulontalo: Turki
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍄𐍅𐍂𐌺𐌾𐌰
ગુજરાતી: તુર્કસ્તાન
Gaelg: Yn Turkee
Hausa: Turkiyya
客家語/Hak-kâ-ngî: Thú-ngí-khì
Hawaiʻi: Tureke
עברית: טורקיה
हिन्दी: तुर्की
Fiji Hindi: Turkey
hrvatski: Turska
hornjoserbsce: Turkowska
Kreyòl ayisyen: Tiki
հայերեն: Թուրքիա
Արեւմտահայերէն: Թուրքիա
interlingua: Turchia
Bahasa Indonesia: Turki
Interlingue: Turcia
Igbo: Turkéy
Iñupiak: Turkey
Ilokano: Turkia
ГӀалгӀай: Туркий мохк
Ido: Turkia
íslenska: Tyrkland
italiano: Turchia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑑᕐᑭ
日本語: トルコ
Patois: Toerki
la .lojban.: turk
Jawa: Turki
ქართული: თურქეთი
Qaraqalpaqsha: Túrkiya
Taqbaylit: Tturk
Адыгэбзэ: Тыркуей
Kabɩyɛ: Tuurkii
Kongo: Turki
Gĩkũyũ: Takĩ
қазақша: Түркия
kalaallisut: Tyrkia
ಕನ್ನಡ: ಟರ್ಕಿ
한국어: 터키
Перем Коми: Тюркия
къарачай-малкъар: Тюрк
कॉशुर / کٲشُر: ترکی
kurdî: Tirkiye
коми: Турция
kernowek: Turki
Кыргызча: Түркия
Latina: Turcia
Ladino: Turkia
Lëtzebuergesch: Tierkei
лакку: Туркия
лезги: Турция
Lingua Franca Nova: Turcia
Luganda: Buturuki
Limburgs: Turkije
Ligure: Turchia
lumbaart: Türchia
lingála: Turkí
لۊری شومالی: تۏرکیٱ
lietuvių: Turkija
latgaļu: Turceja
latviešu: Turcija
मैथिली: टर्की
Basa Banyumasan: Turki
мокшень: Туркамастор
Malagasy: Torkia
олык марий: Турций
Māori: Tākei
Minangkabau: Turki
македонски: Турција
മലയാളം: തുർക്കി
монгол: Турк
кырык мары: Турци
Bahasa Melayu: Turki
Malti: Turkija
Mirandés: Turquie
မြန်မာဘာသာ: တူရကီနိုင်ငံ
مازِرونی: ترکیه
Dorerin Naoero: Terki
Nāhuatl: Turquia
Napulitano: Turchia
Plattdüütsch: Törkie
Nedersaksies: Turkije
नेपाली: टर्की
नेपाल भाषा: टर्की
Oshiwambo: Turkey
Nederlands: Turkije
norsk nynorsk: Tyrkia
norsk: Tyrkia
Novial: Turkia
Nouormand: Turtchie
Sesotho sa Leboa: Turkey
Chi-Chewa: Turkey
occitan: Turquia
Livvinkarjala: Turtsii
Oromoo: Tarkii
ଓଡ଼ିଆ: ତୁର୍କୀ
Ирон: Турк
ਪੰਜਾਬੀ: ਤੁਰਕੀ
Pangasinan: Turkiyo
Kapampangan: Turkiya
Papiamentu: Turkia
Picard: Turkie
Deitsch: Turkie
Pälzisch: Türkei
Norfuk / Pitkern: Turkii
polski: Turcja
Piemontèis: Turchìa
پنجابی: ترکی
Ποντιακά: Τουρκία
پښتو: تورکيه
português: Turquia
Runa Simi: Turkiya
rumantsch: Tirchia
romani čhib: Turkiya
Kirundi: Turukiya
română: Turcia
armãneashti: Turchia
tarandíne: Turchie
русский: Турция
русиньскый: Турція
Kinyarwanda: Turukiya
संस्कृतम्: तुर्की
саха тыла: Түркийэ
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱛᱩᱨᱠᱤ
sardu: Turkia
sicilianu: Turchìa
Scots: Turkey
سنڌي: ترڪي
davvisámegiella: Durka
Sängö: Turukïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Turska
ၽႃႇသႃႇတႆး : မိူင်းၽိၼ်ႇလၢၼ
සිංහල: තුර්කිය
Simple English: Turkey
slovenčina: Turecko
slovenščina: Turčija
Gagana Samoa: Take
chiShona: Turkey
Soomaaliga: Turkiga
shqip: Turqia
српски / srpski: Турска
Sranantongo: Turkiyakondre
SiSwati: IThekhi
Sesotho: Türkiye
Seeltersk: Turkäi
Sunda: Turki
svenska: Turkiet
ślůnski: Turcyjo
Sakizaya: Turkey
தமிழ்: துருக்கி
ತುಳು: ಟರ್ಕಿ
తెలుగు: టర్కీ
tetun: Turkia
тоҷикӣ: Туркия
ትግርኛ: ቱርክ
Türkmençe: Türkiýe
Tagalog: Turkey
Setswana: Turkey
lea faka-Tonga: Toake
Tok Pisin: Teki
Türkçe: Türkiye
Xitsonga: Turkey
татарча/tatarça: Төркия
chiTumbuka: Turkey
Twi: Turkey
reo tahiti: Turiti
тыва дыл: Турция
удмурт: Турция
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى
українська: Туреччина
اردو: ترکی
oʻzbekcha/ўзбекча: Turkiya
Tshivenda: Turkey
vèneto: Turchia
vepsän kel’: Turkanma
Tiếng Việt: Thổ Nhĩ Kỳ
West-Vlams: Turkeye
Volapük: Türkän
walon: Tourkeye
Winaray: Turkeya
Wolof: Tirki
吴语: 土耳其
isiXhosa: ITurkiya
მარგალური: თურქეთი
ייִדיש: טערקיי
Yorùbá: Turkey
Vahcuengh: Dujwjgiz
Zeêuws: Turkije
中文: 土耳其
文言: 土耳其
Bân-lâm-gú: Thó͘-ní-kî
粵語: 土耳其
isiZulu: ITheki