Etimolojia

Etimolojia (kutoka gir. ἐτυμολογία etimología, kupitia ing. etymology) ni elimu ya maana ya maneno na asili zao.

Maneno pamoja na matamshi na tahajia hubadilika polepole. Yanaweza kuunganishwa au kufupishwa. Maneno huhamia kutoka lugha moja hadi nyingine na hapo yanaweza kubadilisha maana. Maneno mapya yanabuniwa kwa vitu vipya visivyojulikana awali.

Kiswahili ni lugha ya Kibantu na hapo asili ya maneno mengi inaweza kutambuliwa kwa kulinganisha lugha mbalimbali ya Kibantu. Lakini Kiswahili ni pia lugha iliyopokea maneno mengi kutoka nje, hasa kutoka Kiarabu, baadaye kutoka Kireno na lugha za Kihindi na siku hizi kutoka Kiingereza. Ilhali lugha hizi zimepokea pia maneno kutoka asili nyingine wakati mwingine historia ya neno ni kama safari katika historia ya kibinadamu.

Mifano kadhaa

  • "Etimolojia" imefika katika Kiswahili kutoka Kiingereza etymology lakini kiasili ni neno la Kigiriki cha Kale lililoundwa kuotokana maneno ya ἔτυμον etimon ("maana ya kweli") na -λογία -logia ("somo la..", "elimu kuhusu"). Neno hili la Kigiriki lilipokelewa katika Kilatini ambacho baadaye kilikuwa lugha ya elimu katika Ulaya ya MAgharibi wa karne nyingi na hivyo kuingia katika lugha nyingi za Ulaya.[1]
  • Kitabu ina asili ya Kiarabu ( كتاب, kitabun); inaonekana ni wafanyabiashara Waislamu waliotumia lugha ya Kiarabu waliopeleka kitu hiki katika mazingira yasiokuwa na maandishi kwa hiyo neno la kigeni likapokelewa moja kwa moja kwa kitu kigeni.
  • Samaki pia ni neno lenye asili ya Kiarabu (سمك samakun); bila shaka wenyeji wa Uswahilini walikuwa na neno la Kibantu kwa samaki na hapa kuna swali kwa nini waliaacha neno lao la kiasili kwa neno la nje; kuna hoja ya kwamba kule pwani samaki zilikuwa vyakula vilivyouzwa na wenyeji kwa wageni waliofika kwa jahazi na hivyo waliona faida wakitumia lugha ya wateja.
  • Muhindi kama jina la nafaka linatunza uhusiano na Uhindi ingawa uwzekano mkubwa ni imefika Afrika kutoka Amerika kupitia Wareno na Wahispania. Katika lugha za Ulaya mara nyingi iliitwa "nafaka ya Uhindi" (ing. Indian corn, far. ble de Inde) kwa sababu Kolumbus aliamini ya kwamba alifika Uhindini ya Asia na Wahispania pamoja na Wareno waliita nchi walizotawala katika Amerika "India" kwa karne zilizofuata. Hata hivyo kuna uwezekano ya kwamba nafaka hii ilifika pia kutoka Bara Hindi moja kwa moja kwa sababu kuna uwezekano ya kwamba ilijulikana pale kabla ya Kolumbus [2][3]. Inawezekana pia ya kwamba wenyeji wa pwani walitunga jina hilikwa kudokeza ni nafaka kutoka sehemu za mbali.[4][5]
  • Maneno kama Tanzania, UKIMWI au BAKITA yametungwa juzijuzi tu kwa unganisha sillabi ya majina mengine: TANganyika na ZANzibar kuwa Tanzania, Uhaba wa KInga MWIlini kuwa Ukimwi, BAraza ya KIswahili TAnzania kuwa Bakita.
Other Languages
Afrikaans: Etimologie
aragonés: Etimolochía
Ænglisc: Wordstǣrcræft
العربية: تأصيل
asturianu: Etimoloxía
azərbaycanca: Etimologiya
تۆرکجه: کؤک
Boarisch: Etymologie
беларуская: Этымалогія
беларуская (тарашкевіца)‎: Этымалёгія
български: Етимология
brezhoneg: Etimologiezh
bosanski: Etimologija
català: Etimologia
corsu: Etimologia
čeština: Etymologie
Cymraeg: Geirdarddiad
dansk: Etymologi
Deutsch: Etymologie
Zazaki: Etîmolojî
Ελληνικά: Ετυμολογία
English: Etymology
Esperanto: Etimologio
español: Etimología
euskara: Etimologia
suomi: Etymologia
français: Étymologie
furlan: Etimologie
Frysk: Etymology
Gaeilge: Sanasaíocht
Gàidhlig: Freumh-fhaclachd
galego: Etimoloxía
hrvatski: Etimologija
Kreyòl ayisyen: Etimoloji
magyar: Etimológia
interlingua: Etymologia
Bahasa Indonesia: Etimologi
íslenska: Orðsifjafræði
italiano: Etimologia
日本語: 語源学
ქართული: ეტიმოლოგია
қазақша: Этимология
한국어: 어원학
kurdî: Bêjenasî
kernowek: Etymologyl
Latina: Etymologia
Lëtzebuergesch: Etymologie
Limburgs: Etymologie
lietuvių: Etimologija
latviešu: Etimoloģija
македонски: Етимологија
Bahasa Melayu: Etimologi
Plattdüütsch: Etymologie
Nederlands: Etymologie
norsk nynorsk: Etymologi
norsk: Etymologi
Novial: Etimologia
occitan: Etimologia
Papiamentu: Etimologico
polski: Etymologia
português: Etimologia
română: Etimologie
русский: Этимология
саха тыла: Этимология
sicilianu: Etimoluggìa
Scots: Etymology
srpskohrvatski / српскохрватски: Etimologija
Simple English: Etymology
slovenčina: Etymológia
slovenščina: Etimologija
српски / srpski: Етимологија
Seeltersk: Etymologie
Basa Sunda: Étimologi
svenska: Etymologi
Tagalog: Etimolohiya
Türkçe: Etimoloji
українська: Етимологія
vepsän kel’: Etimologii
Tiếng Việt: Từ nguyên học
Winaray: Etimolohiya
中文: 语源学
文言: 語源學
Bân-lâm-gú: Gí-goân-ha̍k
粵語: 語源學