Qeliza

Mikroskopi elektronike e disa qelizave

Qeliza është njësia thelbësore, funksionale,ndërtimore dhe strukturale e të gjitha organizmave të gjalla ; është njësia më e vogël mbartëse e jetës. Ky përkufizim u formulua nga Robert Huk, shkencëtar i njohur anglez, i cili ishte i pari që vëzhgoi ekzistencën e qelizës në vitin 1665. Vetë fjala qelizë vjen nga latinishtja, cellula, që do të thotë "dhomë e vogël".

Organizmat ndahen në njëqelizore, si për shembull bakteret, që përbëhen nga një qelizë e vetme, dhe shumëqelizore, si, psh, njerëzit, ku shumë qeliza bashkëveprojnë si një njësi funksionale.

Madhësia e qelizave zakonisht varion nga 1 deri në 30 mikrometër. Por ka edhe raste të veçanta si, psh, veza e strucit, madhësia e së cilës shkon deri në 7 centimetra. Qeliza më e madhe e njeriut është, gjithashtu, veza - madhësia e së cilës shkon nga 110 në 140 mikrometra dhe e cila mund të vëzhgohet edhe me sy të lirë. Si rregull, qelizat shtazore janë më të vogla se sa ato bimore. Pesha e një qelize llogaritet rreth 1 nanogram.

Qeliza përbëhet nga membrana citoplazmike dhe citoplazma, në të cilën gjenden organelet qelizore, të cilat përmbushin funksione të ndryshme jetësore. Qelizat janë të formave të ndryshme. Tek qelizat shtazore gjejmë qeliza në formë drejtkëndëshi, pllakore dhe cilindrike (qelizat epiteliale), zgjatore (qelizat muskulore), yjore (qelizat e kockave), të degëzuara (qelizat nervore).

Qelizat në organizëm ndahen në Qeliza Prokariote (pa-organele qelizore) dhe Qeliza Eukariote (me oraganele).

Qelizat Prokariote : Janë qeliza që gjinden në forma te veçanta. Kane membrane qelizore, mirëpo organelet mungojnë. Ndër me te qelizat prokariote me te shpeshta janë Bakteret.

Qelizat Eukariote : Janë qeliza që përmbajnë strukture komplete mbrenda membranës qelizore, për dallim nga Prokariotet, qelizat eukariote përmbajnë membranën qelizore që mban me vete materialin gjenetik. Organelet qelizore me te shpeshta që gjinden mrenda membranës janë : Mitokondritë, Kloroplastet dhe Aparati i Golgjit. Mirëpo kemi edhe shume organele te tjera që kanë funksione te ndryshme, ato janë : Ribozome, Lizozome, Rrjeti endoplazmatik etj.

Vetitë

Çdo qelizë ka veti të ndryshme, disa nga këto veti janë :

- Riprodhimi - me anë të ndarjes binare, mitozës ose mejozës
- Metabolizmi -
- Reagimi ndaj ngacmimeve të jashtme, si ndryshimi i temperaturës apo pH-së.
Other Languages
Afrikaans: Sel
Alemannisch: Zelle (Biologie)
አማርኛ: ህዋስ
aragonés: Celula
Ænglisc: Līfclēofa
العربية: خلية
مصرى: خليه
অসমীয়া: কোষ
asturianu: Célula
azərbaycanca: Hüceyrə
تۆرکجه: سلول
башҡортса: Күҙәнәк
žemaitėška: Lāstelė
беларуская: Клетка
беларуская (тарашкевіца)‎: Вуза
български: Клетка
brezhoneg: Kellig
буряад: Эс
català: Cèl·lula
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sá̤-bàu
کوردی: خانە
čeština: Buňka
Cymraeg: Cell (bioleg)
Ελληνικά: Κύτταρο
Esperanto: Ĉelo (biologio)
español: Célula
eesti: Rakk
euskara: Zelula
estremeñu: Célula
فارسی: یاخته
suomi: Solu
føroyskt: Kykna
Nordfriisk: Sel
galego: Célula
Avañe'ẽ: Tekoveapỹi
Gaelg: Killag
客家語/Hak-kâ-ngî: Se-pâu
עברית: תא
हिन्दी: कोशिका
Fiji Hindi: Cell
hrvatski: Stanica
Kreyòl ayisyen: Selil
magyar: Sejt
Հայերեն: Բջիջ
interlingua: Cellula (biologia)
Bahasa Indonesia: Sel (biologi)
Ido: Celulo
íslenska: Fruma
italiano: Cellula
日本語: 細胞
la .lojban.: ji'esle
Basa Jawa: Sèl (biologi)
ქართული: უჯრედი
Адыгэбзэ: Уэтэ
қазақша: Жасуша
ಕನ್ನಡ: ಜೀವಕೋಶ
한국어: 세포
kurdî: Xane
Кыргызча: Клетка
Latina: Cellula
Lëtzebuergesch: Zell (Biologie)
лезги: Клетка
Lingua Franca Nova: Selula
Luganda: Akataffaali
Limburgs: Cel (biologie)
lumbaart: Cellula
lietuvių: Ląstelė
latviešu: Šūna
Malagasy: Sela
олык марий: Илпарчак
македонски: Клетка
മലയാളം: കോശം
монгол: Эс
मराठी: पेशी
Bahasa Melayu: Sel (biologi)
မြန်မာဘာသာ: ကလာပ်စည်း
Nāhuatl: Achyolli
Plattdüütsch: Zell (Biologie)
नेपाल भाषा: कोष
Nederlands: Cel (biologie)
norsk nynorsk: Celle
norsk: Celle
Nouormand: Aître
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੋਸ਼ਾਣੂ
Kapampangan: Cell
polski: Komórka
پنجابی: ولگن
پښتو: ژونکه
português: Célula
Runa Simi: Kawsaykuq
armãneashti: Celulâ (biologie)
русский: Клетка
русиньскый: Бунка (біолоґія)
саха тыла: Саанык
sicilianu: Cèllula
davvisámegiella: Sealla
srpskohrvatski / српскохрватски: Ćelija (biologija)
සිංහල: සෛල
Simple English: Cell
slovenčina: Bunka
slovenščina: Celica
Soomaaliga: Unug
српски / srpski: Ћелија (биологија)
Basa Sunda: Sél (biologi)
svenska: Cell
Kiswahili: Seli
தமிழ்: உயிரணு
తెలుగు: జీవకణం
тоҷикӣ: Ҳуҷайра
Türkmençe: Öýjük
Tagalog: Selula
Türkçe: Hücre
татарча/tatarça: Күзәнәк
українська: Клітина
اردو: خلیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Hujayra
vèneto: Sèłuła
Tiếng Việt: Tế bào
walon: Celure
Winaray: Selulá
吴语: 細胞
isiXhosa: I-cell
მარგალური: თოლი
ייִדיש: צעל
Yorùbá: Àhámọ́
Vahcuengh: Sibau
中文: 细胞
文言: 細胞
Bân-lâm-gú: Sè-pau
粵語: 細胞