Feminizmi

Simboli i Feminizmit.

Feminizmi është një gamë e lëvizjeve dhe ideologjive që ndajnë një qëllim të përbashkët: të përcaktojë, krijojë, dhe të arrij barazi politike, ekonomike, kulturore, personale, dhe të drejtat shoqërore për gratë [1] [2]. Kjo përfshin kërkesat për të krijuar mundësive të barabarta për gratë në arsim dhe punësim. Një feminist/feministe mbron ose mbështet të drejtat dhe barazinë e grave [3].

Lëvizjet feministe kanë bërë fushatë dhe vazhdojnë të bëjnë fushatë për të drejtat e grave, duke përfshirë edhe të drejtën për të votuar, për të mbajtur poste publike, për të punuar, për paga të drejta apo pagesë të barabartë, për të poseduar pronë, për arsim, të kenë të drejta të barabarta në martesë, dhe të kenë pushimin e lindjes. Feministët kanë punuar gjithashtu për të nxitur autonominë dhe integritetin trupor, për të mbrojtur gratë dhe vajzat nga përdhunimi, ngacmimi seksual dhe dhuna në familje [4].

Historia

Tubim në Ditën Ndërkombëtare të GruasDhaka, Bangladesh, më 8 mars 2005, e organizuar nga Sindikata Kombëtare për Punë e Grave.

Charles Fourier, një socialist utopik dhe filozof francez, i njihet merita se ka shpikur fjalën "féminisme" në vitin 1837 [5]. Fjalët "féminisme" ("feminizëm") dhe "féminist" ("feminist") për herë të parë u paraqitën në Francë dhe Hollandë në vitin 1872 [6], Në Britani të Madhe në vitet 1890ta, dhe në Shtetet e Bashkuara në vitin 1910 [7] [8], dhe Fjalori Anglisht i Oksfordit e liston vitin 1852 si viti kur për herë të parë u paraqit fjala "feminist" [9] ndërsa vitin 1895 për fjalën "feminizëm" [10]. Varësisht nga momenti historik, kultura dhe vendi, feministet në mbarë botën kanë pasur shkaqe dhe qëllime të ndryshme. Shumica e historianëve feministë nga perëndimi pohojnë se të gjitha lëvizjet që punojnë për të marrë të drejtat e grave duhet të konsiderohen si lëvizje feministe, edhe kur ata nuk kanë zbatuar (ose nuk zbatojnë) rregullat e tyre [11] [12] [13] [14] [15] [16]. Historianë të tjerë pohojnë se termi duhet të jetë i kufizuar në lëvizjen feministe moderne dhe lëvizjeve paraardhëse të saj. Këto historianët përdorin etiketën " protofeministë" për të përshkruar lëvizjet e mëhershme [17].

Shekulli i nëntëmbëdhjetë dhe fillimi i shekullit njëzet

Pasi shiti shtëpinë e saj, Emmeline Pankhurst, e fotografuar në New York City më 1913, udhëtoi vazhdimisht, duke i dhënë fjalime anembanë Britanisë dhe Shteteve të Bashkuara.
Në Hollandë, Wilhelmina Drucker (1847-1925) luftoj me sukses për të drejtat e votës dhe barazisë për gratë nëpërmjet organizatave politike dhe feministe që ajo formoj.
Louise Weiss së bashku me suffragettet [a] e tjera pariziene në vitin 1935. Titull i gazetës shkruan "Gratë franceze duhet të votojë".

Vala e parë e feminizmit ishte një periudhë e aktiviteteve gjatë shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe fillim i shekullit njëzetë. Në Mbretëri të Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara, ajo u fokusua në promovimin e barazisë në martesë, rritjen e fëmijëve, kontrata, dhe të drejtat e pronësisë për gratë. Nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, aktivizmi u përqendrua kryesisht në fitimin e pushtetit politik, veçanërisht të drejtën e votimit të grave, edhe pse disa feministe ishin aktive në gjithashtu edhe fushatë për të drejtat seksuale, riprodhuese dhe ekonomike të grave [18].

Mesi i shekullit njëzetë

Nga mesi i shekullit të 20, në disa vende evropiane, grave ende i mungonin disa të drejta të rëndësishme. Feministet në këto vende vazhduan të luftojnë për të drejtat e votimit. Në Zvicër, gratë fituan të drejtën e votës në zgjedhjet federale në vitin 1971 [19]; por në kantonin e Appenzell Innerrhoden gratë fituar të drejtën për të votuar në zgjedhjet lokale vetëm në vitin 1991, kur kantoni u detyrua të veprojë kështu nga Gjykata Supreme Federale e Zvicrës. Në Lihtenshtajn, grave iu dha e drejta për të votuar me "referendumin e të drejtës së votimit për gratë në vitin 1984". Tre referendume të mëparshme të mbajtura në 1968, 1971 dhe 1973 kishin dështuar për të siguruar të drejtën e grave për të votuar.

Fundi i shekullit njëzet dhe fillimi i shekullit njëzet e një

Other Languages
Afrikaans: Feminisme
Alemannisch: Feminismus
aragonés: Feminismo
العربية: نسوية
asturianu: Feminismu
azərbaycanca: Feminizm
تۆرکجه: فمینیزم
башҡортса: Феминизм
Boarisch: Feminismus
žemaitėška: Femėnėzmos
беларуская: Фемінізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Фэмінізм
български: Феминизъм
भोजपुरी: नारीवाद
বাংলা: নারীবাদ
brezhoneg: Gwregelouriezh
bosanski: Feminizam
буряад: Феминизм
català: Feminisme
нохчийн: Феминизм
کوردی: فێمینیزم
čeština: Feminismus
dansk: Feminisme
Deutsch: Feminismus
Zazaki: Feminizm
Ελληνικά: Φεμινισμός
English: Feminism
Esperanto: Feminismo
español: Feminismo
eesti: Feminism
euskara: Feminismo
estremeñu: Feminismu
فارسی: فمینیسم
suomi: Feminismi
Võro: Feminism
français: Féminisme
Frysk: Feminisme
Gaeilge: Feimineachas
galego: Feminismo
گیلکی: فمنيسم
עברית: פמיניזם
हिन्दी: नारीवाद
Fiji Hindi: Feminism
hrvatski: Feminizam
magyar: Feminizmus
Հայերեն: Ֆեմինիզմ
interlingua: Feminismo
Bahasa Indonesia: Feminisme
Interlingue: Feminisme
Ilokano: Peminismo
íslenska: Femínismi
italiano: Femminismo
Patois: Feminizim
ქართული: ფემინიზმი
қазақша: Феминизм
한국어: 여성주의
Kurdî: Femînîzm
Latina: Feminismus
Limburgs: Feminisme
lietuvių: Feminizmas
latviešu: Feminisms
मैथिली: नारीवाद
македонски: Феминизам
Bahasa Melayu: Feminisme
Mirandés: Femenismo
မြန်မာဘာသာ: အမျိုးသမီးဝါဒ
مازِرونی: فیمینیسم
नेपाली: नारीवाद
नेपाल भाषा: मिसावाद
Nederlands: Feminisme
norsk nynorsk: Feminisme
norsk: Feminisme
Novial: Feminisme
occitan: Feminisme
ଓଡ଼ିଆ: ନାରୀବାଦ
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਰੀਵਾਦ
polski: Feminizm
Piemontèis: Feminism
پنجابی: فیمینزم
پښتو: فیمینزم
português: Feminismo
română: Feminism
русский: Феминизм
русиньскый: Фемінізм
саха тыла: Феминизм
sicilianu: Fimminismu
Scots: Feminism
srpskohrvatski / српскохрватски: Feminizam
Simple English: Feminism
slovenčina: Feminizmus (hnutie)
slovenščina: Feminizem
српски / srpski: Феминизам
svenska: Feminism
Kiswahili: Ufeministi
తెలుగు: స్త్రీవాదం
Tagalog: Peminismo
Türkçe: Feminizm
татарча/tatarça: Феминизм
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: فېمىنىزم
українська: Фемінізм
اردو: نسائیت
walon: Feminisse
Winaray: Feminismo
吴语: 女权主义
ייִדיש: פעמיניזם
中文: 女性主義
Bân-lâm-gú: Lú-sèng-chú-gī
粵語: 女性主義