ක්‍ෂාර ලෝහ

ක්ෂාර ලෝහය
හයිඩ්‍රජව් (ද්විපරමාණුක අලෝහය)
හීලියම් (උච්ච වායුව)
ලිතියම් (ක්ෂාර ලෝහය)
බෙරිලියම් (ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහය)
බෝරෝන් (ලෝහාලෝහය)
තාබන් (බහුපරමාණුක අලෝහය)
නයිට්‍රජන් (ද්විපරමාණුක අලෝහය)
ඔක්සිජන් (ද්විපරමාණුක අලෝහය)
ෆ්ලෝරීන් (ද්විපරමාණුක අලෝහය)
නියෝන් (උච්ච වායුව)
සෝඩියම් (ක්ෂාර ලෝහය)
මැග්නීසියම් (ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහය)
ඇලුමිනියම් (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
සිලිකන් (ලෝහාලෝහය)
පොස්ෆරස් (බහුපරමාණුක අලෝහය)
සල්ෆර් (බහුපරමාණුක අලෝහය)
ක්ලෝරීන් (ද්විපරමාණුක අලෝහය)
ආගන් (උච්ච වායුව)
පොටෑසියම් (ක්ෂාර ලෝහය)
කැල්සියම් (ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහය)
ස්කැන්ඩියම් (අන්තරික ලෝහය)
ටයිටේනියම් (අන්තරික ලෝහය)
වැනේඩියම් (අන්තරික ලෝහය)
ක්‍රෝමියම් (අන්තරික ලෝහය)
මැංගනීස් (අන්තරික ලෝහය)
යකඩ (අන්තරික ලෝහය)
කොබොල්ට් (අන්තරික ලෝහය)
නිකල් (අන්තරික ලෝහය)
කොපර් (අන්තරික ලෝහය)
සින්ක් (අන්තරික ලෝහය)
ගැල්ලියම් (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
ජර්මේනියම් (ලෝහාලෝහය)
ආසනික් (ලෝහාලෝහය)
සෙලීනියම් (බහුපරමාණුක අලෝහය)
බ්‍රෝමීන් (ද්විපරමාණුක අලෝහය)
ක්‍රිප්ටන් (උච්ච වායුව)
රුබීඩියම් (ක්ෂාර ලෝහය)
ස්ට්‍රොන්ටියම් (ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහය)
යිට්ට්‍රියම් (අන්තරික ලෝහය)
සර්කෝනියම් (අන්තරික ලෝහය)
Niobium (අන්තරික ලෝහය)
Molybdenum (අන්තරික ලෝහය)
Technetium (අන්තරික ලෝහය)
Ruthenium (අන්තරික ලෝහය)
Rhodium (අන්තරික ලෝහය)
Palladium (අන්තරික ලෝහය)
Silver (අන්තරික ලෝහය)
Cadmium (අන්තරික ලෝහය)
Indium (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
Tin (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
Antimony (ලෝහාලෝහය)
Tellurium (ලෝහාලෝහය)
Iodine (ද්විපරමාණුක අලෝහය)
Xenon (උච්ච වායුව)
Caesium (ක්ෂාර ලෝහය)
Barium (ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහය)
Lanthanum (ලැන්තනයිඩය)
Cerium (ලැන්තනයිඩය)
Praseodymium (ලැන්තනයිඩය)
Neodymium (ලැන්තනයිඩය)
Promethium (ලැන්තනයිඩය)
Samarium (ලැන්තනයිඩය)
Europium (ලැන්තනයිඩය)
Gadolinium (ලැන්තනයිඩය)
Terbium (ලැන්තනයිඩය)
Dysprosium (ලැන්තනයිඩය)
Holmium (ලැන්තනයිඩය)
Erbium (ලැන්තනයිඩය)
Thulium (ලැන්තනයිඩය)
Ytterbium (ලැන්තනයිඩය)
Lutetium (ලැන්තනයිඩය)
Hafnium (අන්තරික ලෝහය)
Tantalum (අන්තරික ලෝහය)
Tungsten (අන්තරික ලෝහය)
Rhenium (අන්තරික ලෝහය)
Osmium (අන්තරික ලෝහය)
Iridium (අන්තරික ලෝහය)
Platinum (අන්තරික ලෝහය)
Gold (අන්තරික ලෝහය)
Mercury (අන්තරික ලෝහය)
Thallium (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
Lead (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
Bismuth (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
Polonium (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
Astatine (ලෝහාලෝහය)
Radon (උච්ච වායුව)
Francium (ක්ෂාර ලෝහය)
Radium (ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහය)
Actinium (ඇක්ටිනයිඩය)
Thorium (ඇක්ටිනයිඩය)
Protactinium (ඇක්ටිනයිඩය)
Uranium (ඇක්ටිනයිඩය)
Neptunium (ඇක්ටිනයිඩය)
Plutonium (ඇක්ටිනයිඩය)
Americium (ඇක්ටිනයිඩය)
Curium (ඇක්ටිනයිඩය)
Berkelium (ඇක්ටිනයිඩය)
Californium (ඇක්ටිනයිඩය)
Einsteinium (ඇක්ටිනයිඩය)
Fermium (ඇක්ටිනයිඩය)
Mendelevium (ඇක්ටිනයිඩය)
Nobelium (ඇක්ටිනයිඩය)
Lawrencium (ඇක්ටිනයිඩය)
Rutherfordium (අන්තරික ලෝහය)
Dubnium (අන්තරික ලෝහය)
Seaborgium (අන්තරික ලෝහය)
Bohrium (අන්තරික ලෝහය)
Hassium (අන්තරික ලෝහය)
Meitnerium (අඥාත රසායනික ගුණාංග)
Darmstadtium (අඥාත රසායනික ගුණාංග)
Roentgenium (අඥාත රසායනික ගුණාංග)
Copernicium (අන්තරික ලෝහය)
Ununtrium (අඥාත රසායනික ගුණාංග)
Flerovium (පශ්චාත්-අන්තරික ලෝහය)
Ununpentium (අඥාත රසායනික ගුණාංග)
Livermorium (අඥාත රසායනික ගුණාංග)
Ununseptium (අඥාත රසායනික ගුණාංග)
Ununoctium (අඥාත රසායනික ගුණාංග)
උච්ච වායු ←    → ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහ
IUPAC කාණ්ඩ අංකය1
මූලද්‍රව්‍යය පරිදී නමලිතියම් කාණ්ඩය
සුළු නමක්‍ෂාර ලෝහ
CAS කාණ්ඩ අංකය (එජ)IA
පැරණි IUPAC අංකය (යුාරා්පියානු)IA

↓ ආවර්තය
2
Image: පැරෆින් යට ගබඩා කෙරුණු ලිතියම් ලෝහය
ලිතියම් (Li)
3
3
Image: සෝඩියම් ලෝහය
සෝඩියම් (Na)
11
4
Image: පොටෑසියම් ලෝහය
පොටෑසියම් (K)
19
5
Image: රුබීඩියම් ලෝහය වීදුරු සුරයක් තුල
රුබීඩියම් (Rb)
37
6
Image: සීසියම් ලෝහය වීදුරු සුරයක් තුල
සීසියම් (Cs)
55
7ෆ්‍රන්සියම් (Fr)
87

ආඛ්‍යානය
මූලාවස්ථික
විකිරණශීලී ක්ෂයවීම වෙතින් මූලද්‍රව්‍යය
පරමාණුක ක්‍රමාංකය වර්ණය:
කළු=ඝන

ක්ෂාර ලෝහ යනුවෙන් හැදින්වෙන්නේ, ආවර්තිතා වගුවෙහි පළමු කාණ්ඩයේ පිහිටි මූලද්‍රව්‍ය වන අතර, එය සමන්විත වන්නේ, ලිතියම් (Li), සෝඩියම් (Na),[note 1] පොටෑසියම් (K),[note 2] රුබීඩියම් (Rb), සීසියම් (Cs), සහ ෆ්‍රන්සියම් (Fr) .[1]යන, රසායනික මූලද්‍රව්‍යයන් වෙතිනි. මෙම කාණ්ඩය, ආවර්තිතා වගුවෙහි s-ගණයෙහි පවතින්නේ, [2] සියළු ක්ෂාර ලෝහයන්හී බාහිරතම ඉලෙක්ට්‍රෝනය පවතින්නේ s-කාක්ෂිකයක වන බැවිනි:[3][4][5] මෙම ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය විසින් ඒවායේ නෛසර්ගික ගුණාංග ගෙන එයි. ආවර්තිතා වගුවෙහි ගුණාංග සම්බන්ධයෙන් කාණ්ඩ උපනතීන් සඳහා හොඳම නිදසුන් ලබාදෙනුයේ ක්ෂාර ලෝහ විසින් වන අතර,[3] මෙම මූලද්‍රව්‍යයන් විසින් හොඳින්-ලක්ෂණෝපේත සදෘශ හැසිරීමක් දක්වයි.[3]

ක්ෂාර ලෝහ සතුව බෙහෙවින් සමතුල්‍ය ගුණාංග පවතියි: ඒවා සියල්ල, සම්මත උෂ්ණත්වයෙහි සහ පීඩනයෙහිදී, දිලිසෙන-සුළු, මෘදු, බෙහෙවින් ප්‍රතික්‍රියක ලෝහ වන අතර, [3] +1 ක ආරෝපණයක් සහිත කැටායන තැනීමට, ඒවායේ බාහිරතම ඉලෙක්ට්‍රෝනය පහසුවෙන් අහිමිකර ගනියි.[6]:28 මෘදු බව නිසා ඒවා සියල්ල පහසුවෙන් පිහියකින් කැපිය හැකි අතර, එවිට එළිදැක්වෙන දිලිසෙන පෘෂ්ඨය, වායුගෝලීය තෙතමනය සහ ඔක්සිජන් නිසා සිදු වන ඔක්සිකරණය නිසා විගසින් මිලින වී යයි.[3] ඒවායේ ඉහළ ප්‍රතික්‍රියකතාව නිසා, වාතය සමග ප්‍රකික්‍රියා කිරීම වැලැක්වීමට ඒවා තෙල් යට ගබඩා කල යුතු වන අතර,[7] ස්වභාවිකව හමුවන්නේ ලවණ ලෙසින් පමණක් වන අතර නිදහස් මූලද්‍රව්‍යය ලෙසින් කිසිවිටෙක හමු නොවෙයි.[7] නූතන IUPAC නාමකරණය තුලදී, ක්ෂාර ලෝහ සමන්විත වන්නේ 1 වන කාණ්ඩයේ මූලද්‍රව්‍ය ලෙසින් වන මුත්,[note 3] නාමික වශයෙන් 1 වන කාණ්ඩයෙහි මූලද්‍රව්‍යයක් වන, [1][9] නමුත් ක්ෂාර ලෝහයක් ලෙස සාමාන්‍යයෙන් නොගැනෙන හයිඩ්‍රජන් (H) මෙහිදී නොසැලකෙන්නේ, [10][11]ක්ෂාර ලෝහයකට සමාන කල හැකි හැසිරීමක් එය විසින් ඉතා විරල ලෙසින් පෙන්නුම් කරන බැවිනි.[12] සියළු ක්ෂාර ලෝහ ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියා කරන අතර, සැහැල්ලු ඒවාට වඩා ප්‍රබල ලෙස බැර ක්ෂාර ලෝහ ප්‍රතික්‍රියා කරයි.[3][13]

සොයාගත් සියළුම ක්ෂාර ලෝහ ස්වභාවිකව පවතියි: සුලභතාවයෙහි පිළිවෙල පරිදී, වඩාත් බහුල වන්නේ සෝඩියම් වන අතර, ඊළඟට පොටෑසියම්, ලිතියම්, රුබීඩියම්, සීසියම්, සහ අවසානයේදී එහි අතිශයින් ඉහළ විකිරණශීලිතාව නිසා අංශුමාත්‍ර ලෙසින් පමණක් ස්වභාවික ක්ෂය දාමයන්හී පවතින අතිශයින් විරල ෆ්‍රන්සියම් වෙයි.[14][15]කාණ්ඩයෙහි ඊළඟ සාමාජිකයා ලෙසින් ගැනෙන උනූනැන්නියුම් (Uue) සංස්ලේෂණය සඳහා පර්යේෂණ පැවැත්වුනු නමුදු, ඒවා සියල්ල අසාර්ථක වී ඇත.[16] කෙසේවෙතත්, අධිභාර මූලද්‍රව්‍යයන්ගේ රසායනික ගුණාංග කෙරෙහි විශාල බලපෑම් ඇති කරන බවට පුරෝකථ්‍ය කෙරෙන සාපේක්ෂතාශ්‍රිත ආචරණ නිසාවෙන්, උනූනැන්නියුම් ක්ෂාර ලෝහයක් නොවීමට ඉඩ ඇත;[17] එය ක්ෂාර ලෝහයක් බවට පෙන්නුම් කලත්, එහි සැහැල්ලු සදෘශයන් වෙතින් වෙනස් භෞතික සහ රසායනික ගුණාංග එය සතු වෙන බවට පුරෝකථ්‍ය කෙරෙයි.[18]:1729–1733

බොහෝ ක්ෂාර ලෝහ සඳහා විවිධ වෙනස්වූ නියැලුම් ඇත. ශුද්ධ මූලද්‍රව්‍යයන්ගේ බෙහෙවින් සුපතළ නියැලුම් අතරින් දෙකක් වන්නේ රුබීඩියම් සහ සීසියම් පරමාණු ඝටිකා යන්ත්‍ර වන අතර,[19] ඒ අතරින් සීසියම් පරමාණු ඝටිකා යන්ත්‍රය, වේලාව නිරූපණය කිරීමේදී වඩාත් නිරවද්‍ය සහ යථාතථ්‍ය වෙයි.[20][21] සෝඩියම් සංයෝගයන්හී සුලබ නියැලුමක් වන්නේ සෝඩියම්-වාෂ්ප පහන වන අතර, එය විසින් ඉතා කාර්යක්ෂම ලෙසින් ආලෝකය විමෝචනය කරයි.[22][23] මේස ලුණු හෝ, සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ්, පුරාතනයේ සිට දැන සිටියකි. සෝඩියම් සහ පොටෑසියම්, අත්‍යවශ්‍ය මූලද්‍රව්‍යන් වන අතර, විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍යයන් ලෙසින් ප්‍රධාන ජීවවිද්‍යාත්මක භූමිකාවන් ඉටු කරන අතර,[24][25] අනෙකුත් ක්ෂාර ලෝහ අත්‍යවශ්‍ය නොවුවද, වැඩදායක සහ හානිකර යන දෙයාකාරයෙන්ම, සිරුරට විවිධ බලපෑම් එල්ල කරති.[26][27][28][29]

Other Languages
Afrikaans: Alkalimetaal
aragonés: Metal alcalín
العربية: فلز قلوي
asturianu: Alcalín
azərbaycanca: Qələvi metallar
беларуская: Шчолачныя металы
беларуская (тарашкевіца)‎: Лужныя мэталы
भोजपुरी: एल्कली धातु
bosanski: Alkalni metali
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Giĕng-gĭng-sṳ̆k
čeština: Alkalické kovy
Deutsch: Alkalimetalle
Ελληνικά: Αλκάλια
English: Alkali metal
Esperanto: Alkala metalo
español: Alcalino
français: Métal alcalin
Nordfriisk: Alkaalimetal
贛語: 鹼金屬
galego: Alcalino
客家語/Hak-kâ-ngî: Kán-kîm-su̍k
हिन्दी: क्षार धातु
Fiji Hindi: Alkali dhaatu
Kreyòl ayisyen: Metal alkalen
interlingua: Metallo alcalin
Bahasa Indonesia: Logam alkali
íslenska: Alkalímálmur
日本語: 第1族元素
Basa Jawa: Logam alkali
한국어: 알칼리 금속
Ripoarisch: Alkalimetall
Lëtzebuergesch: Alkalimetall
Limburgs: Alkalimetaal
lumbaart: Metal alcalin
latviešu: Sārmu metāli
македонски: Алкален метал
मराठी: अल्क धातू
Bahasa Melayu: Logam alkali
မြန်မာဘာသာ: အယ်လ်ကာလီသတ္တု
Plattdüütsch: Alkalimetall
नेपाल भाषा: एल्कालाइ धातु
Nederlands: Alkalimetaal
norsk nynorsk: Alkalimetall
occitan: Metal alcalin
ਪੰਜਾਬੀ: ਖ਼ਾਰੀ ਧਾਤ
polski: Litowce
português: Metal alcalino
Runa Simi: Alkali q'illay
română: Metal alcalin
саха тыла: Алкали метал
srpskohrvatski / српскохрватски: Alkalni metali
Simple English: Alkali metal
slovenčina: Alkalický kov
slovenščina: Alkalijska kovina
српски / srpski: Алкални метал
Basa Sunda: Logam alkali
svenska: Alkalimetall
Kiswahili: Metali alikali
Türkçe: Alkali metal
татарча/tatarça: Селтеле металлар
українська: Лужні метали
oʻzbekcha/ўзбекча: Ishqoriy metallar
Tiếng Việt: Kim loại kiềm
吴语: 碱金属
中文: 碱金属
文言: 鹼金屬
Bân-lâm-gú: Kiⁿ-kim-sio̍k
粵語: 鹼金屬