Konzul

Disambig.svg Za ostala značenja v. Konzul (razvrstavanje).
Drevni Rim
Roman SPQR banner.svg

Članak je dio serije:
Politika i uprava
Drevnog Rima


Periodi
Rimsko Kraljevstvo
753. pne.510. pne.

Rimska Republika
510. pne.27. pne.
Rimsko Carstvo
27. pne.476. n.e./ 1453

Principat
Zapadno Carstvo

Dominat
Istočno Carstvo

Redovni magistrati

Konzul
Pretor
Kvestor
Promagistrat

Edil
Tribun
Cenzor
Guverner

Izvanredni magistrati

Diktator
Magister Equitum
Konzularni tribun

Rex
Triumviri
Decemviri

Titule
Imperator

Legatus
Dux
Officium
Praefectus
Vicarius
Vigintisexviri
Lictor

Magister Militum
Imperator
Princeps senatus
Pontifex Maximus
Augustus
Caesar
Tetrarh

Institucije i pravo
Rimski Ustav

Rimski Senat
Cursus honorum
Rimske skupštine
Kolegijalnost

Rimsko pravo
Rimsko državljanstvo
Auctoritas
Imperium


Druge države
pogledaj   razgovor  

Konzul ( lat. consul) je bio najviši državni činovnik ( magistrat) u Rimskoj Republici.

Doba republike

Rimljani su u doba kasne republike i ranog carstva ukidanje kraljevske vlasti i njenu zamenu konzulatom smatrali početkom republike. Nakon proterivanja poslednjeg rimskog kralja, Tarkvinija Oholog (Tarquinius Superbus), kraljeve religijske dužnosti otada je obavljao sveštenik-kralj ( rex sacrorum), koji se na tom položaju nalazio doživotno. Kraljeva vojna ovlašćenja (imperium) prešla su, prema tradiciji, na dva magistrata nazvana konzuli (consules).

Konzuli su smatrani glavnim magistratima republike, pa su se po njima računale i godine. Stoga su brižljivo vođeni spiskovi tih imena, koji su kasnije bili hronološka osnova za pisce istorije republike. Tradicionalni spisak konzula rimske republike počinje imenima Lucija Junija Bruta i Lucija Tarkvinija Kolatina, konzula 509. godine st. e. Konzuli su pre svega bili vojskovođe koje su u ratu predvodile rimsku vojsku. Stoga ih je birala centurijatska skupština, odnosno rimska vojska organizovana u glasačko telo. U doba mira konzuli su imali široka ovlašćenja u upravi, zakonodavstvu i sudstvu. Pored toga, imali su i ulogu u religijskom životu države, jer su bili zaduženi za neke verske obrede koje su mogli obavljati samo najviši državni činovnici. Od vremena pozne republike bivši konzuli su često postavljani za prokonzule (pro consule = doslovno: "umesto konzula"), tj. za upravnike rimskih provincija.

Da bi se neko kandidovao za položaj konzula morao je imati najmanje 40 godina života, a ako je bio plebejac, najmanje 42 godine. Svake godine birala su se dva konzula, koja su imala jednaku vlast. Takav princip kolegijalnosti bio je osnova gotovo svih rimskih magistratura, a služio je kao otklon od zloupotrebe vlasti, jer je akcije jednog magistrata mogao sprečiti njegov kolega. Latinska reč consules prevodi se kao "oni koji idu zajedno". Ukoliko bi jedan od konzula umro na dužnosti (što nije bila retkost u doba republike, ispunjene ratovima), izabrao bi se njegov zamenik, koji je nazivan consul suffectus (otprilike = dopunski konzul).

U doba ratova glavni kriterij za izbor konzula bila je ratna veština i reputacija kandidata, ali je izbor konzula uvek bio i politički motivisan. Konzulat je vremenom postao uobičajena završna tačka koju je ambiciozni rimski političar dostizao nakon što je prošao niže magistrature (taj se redosled magistratura nazivao cursus honorum).

Prema analističkoj predaji, prvi je plebejski konzul bio izabran za 366. godinu st. e. Verovalo se da su svi prethodni konzuli bili patriciji, i jedan od glavnih aspekata borbe staleža navodno je bilo uporno zalaganje plebejaca da ta dužnost postane dostupna i njima. Međutim, ukoliko se klasifikacija patricijskih i plebejskih imena poznata iz srednje i pozne republike primeni na spisak konzula za period od 509. do 445. god. st. e., plebejska su imena dobro zastupljena (30 odsto). Plebejcima verovatno nikada nije bilo zabranjeno da budu na položaju konzula. Razlika između patricijskih i plebejskih porodica fiksirana je možda tek polovinom 4. veka st. e., a svrha zakona iz 367. st. e., nazvanog lex Licinia Sextia, koji predviđa da jedan konzul mora biti plebejac, možda nije bila ništa drugo nego da zakonski garantuje da će obe grupe nobiliteta imati podjednak udeo u obavljanju najvišeg položaja u državi. Ipak, prema antičkoj tradiciji, prvi plebejski konzul bio je Lucije Sekstije, izabran za 366. godinu st. e.

Other Languages
Afrikaans: Konsul (Rome)
Alemannisch: Consulat
asturianu: Cónsul romanu
azərbaycanca: Konsul (Qədim Roma)
brezhoneg: Konsul
bosanski: Konzul
català: Cònsol romà
čeština: Římský konzul
dansk: Consul
Deutsch: Consulat
English: Roman consul
español: Cónsul romano
فارسی: کنسول روم
Frysk: Konsul
hrvatski: Rimski konzul
magyar: Consul
Հայերեն: Կոնսուլ
interlingua: Consule
Bahasa Indonesia: Konsul Romawi
Ido: Konsulo
日本語: 執政官
ქართული: კონსული
한국어: 집정관
Kurdî: Konsul
Latina: Consul
lietuvių: Konsulas (Roma)
latviešu: Konsuls (Roma)
македонски: Римски конзул
Bahasa Melayu: Tribun konsul
Plattdüütsch: Kunsel (Rom)
Nederlands: Consul (Rome)
norsk nynorsk: Romersk konsul
română: Consul
Simple English: Roman consul
slovenščina: Rimski konzul
српски / srpski: Конзул (магистрат)
svenska: Konsul (Rom)
Tagalog: Konsulado
Türkçe: Konsül (Roma)
татарча/tatarça: Konsul
oʻzbekcha/ўзбекча: Konsul
Tiếng Việt: Quan chấp chính