Jaser Arafat

Jaser Arafat
Jaser Arafat

Biografija

Yasser Arafat, rođen kao Muhammad Abd ar-Ra'uf al-Qudwa al-Husayni (4. 8. 1929. — 11. 11. 2004.) je palestinski političar, revolucionarni vođa i državnik koji se smatra jednom od najkontroverznijih ličnosti s kraja 20. i početka 21. vijeka.

Rođen u Jeruzalemu, u mladosti je postao palestinski nacionalist i kao student u Egiptu slao oružje sunarodnjacima za vrijeme prvog arapsko-izraelskog rata. Godine 1959. u Kuvajtu je osnovao Al Fatah, pokret koji će 1960-ih početi dominirati Palestinskom oslobodilačkom organizacijom (PLO). Nakon okršaja sa Izraelcima u selu El Karameh, Arafat se nametnuo kao vođa PLO-a koji je na jordanskom teritoriju stvorio državu u državi. Nakon Crnog oktobra Arafat i PLO su protjerani iz Jordana u Libanon. Godine 1976. Arafat je održao historijski govor u zgradi UN u New Yorku, koji je u svjetskoj javnosti bitno povećao simpatije za palestinsku stvar.

Dok je PLO, koji je imao ključnu ulogu u libanonskom građanskom ratu, ostao u toj zemlji, Arafat je godine 1982. protjeran u Tunis. Godine 1988. je, pod američkim pritiskom, priznao Izraelu pravo na postojanju. Nakon što je za vrijeme prvog zaljevskog rata podržavao Irak, započeo je pregovore s Izraelom koji su doveli do sporazuma iz Osla godine 1993. Na temelju njih je ustanovljena Palestinska samouprava čiji je Arafat postao prvi predsjednik.

Zbog tog dostignuća je Arafat dobio Nobelovu nagradu za mir, što se, s obzirom na njegove navodne veze s terorističkim akcijama, smatra jednom od najkontroverznijih odluka u historiji Nobelovih nagrada.

Kao predsjednik prve de facto palestinske države, Arafat je, uz pokroviteljstvo Billa Clintona, gradio svoju vlast i vodio pregovore s Izraelcima oko trajnog statusa i granica. Ti su pregovori doživjeli propast godine 2000. s izbijanjem tzv. Druge intifade. Arafat je u izraelskoj ofenzivi postao de facto zarobljenikom i simboličkom figurom bez ikakvog autoriteta. Tada su na vidjelo izašli i podaci o tome kako je kao predsjednik postao jednim od najbogatijih ljudi na svijetu. Umro je od raka.

Palestinci ga smatraju od svojih najvećih junaka i državnika, dok ga Izraelci smatraju teroristom. Ista podjela postoji u svjetskoj javnosti, ovisno o stranama koje se drže u izraelsko-palestinskom sporu.

Rani život

Jaser Arafat rođen je 1929. godine kao peto od sedmero dece palestinskog trgovca tekstilom koji je poslovao u Egiptu. Tačan datum i mesto Arafatovog rođenja predmet su spora njegovih biografa, iako se u nekim njegovim biografijama kao mesto rođenja navodi grad Jerusalim, po svoj prilici Jaser Arafat je rođen na području Egipta, moguće u Kairu. Arafat po očevoj strani ima egipatske krvi dok su majčini ugledna jerusalimska familija. U detinjstvu se Jaser Arafat seli između Jerusalima i Kaira. Izbijanjem prvog Izraelsko-arapskog rata 1948. godine, tada devetnaestogodišnji Arafat pridružuje se loše naoružanim arapskim dobrovoljcima koje je egipatska vojska vratila sa ratnog područja prije nego su dobili priliku boriti se. Nakon rata se mladi Arafat upisao na Kairski univerzitet gde je 1956. godine stekao diplomu inženjera građevinarstva. U Egiptu je Arafat razvio interes za politiku te se pridružio Muslimanskom bratstvu i delovao kao aktivan član palestinske Studentske unije. Tokom Sueckog rata 1956. godine Arafat je služio kao oficir u egipatskoj vojsci no nije direktno sudelovao u borbama s Izraelcima i anglo-francuskim snagama.

Potkraj pedesetih godina dvadesetog veka Jaser Arafat napušta Egipat i odlazi u Kuvajt gde radi kao građevinar. U Kuvajtu je 1957. godine Arafat jedan od osnivača pokreta Fatah — palestinske skupine koja je prihvatila borbu protiv Izraela vojnim sredstvima. Fatah je idućih godina s jordanskog teritorija izveo brojne upade u Izrael, s brojnim civilnim žrtvama, zbog čega je postao posebno ozloglašen među Izraelcima. U jednom od izraelskih osvetničkih napada 1968. godine, meta napada izraelskih komandosa bila je baza Fataha u jordanskom selu Al Kuvajta u kojem je poginulo više od 150 palestinskih gerilaca. Uprkos velikim gubicima u okršaju s izraelskom vojskom, sraz u Al Kuvaiti je, zahvaljujući odlučnom palestinskom otporu, pretvoren u Arafatovu pobedu. Iste godine Jaser Arafat uvodi pokret Fatah u Palestinsku oslobodilačku organizaciju a u februaru 1969. godine zamenjuje Ahmada Šukeirija na čelu izvršnog veća PLO-a. Dve godine kasnije postaje i vrhovni vojni zapovednik organizacije.

Other Languages
Afrikaans: Jasser Arafat
aragonés: Yasser Arafat
Ænglisc: Yasser Arafat
العربية: ياسر عرفات
asturianu: Yasser Arafat
azərbaycanca: Yasir Ərəfat
تۆرکجه: یاسر عرفات
žemaitėška: Jesīrs Arafats
Bikol Central: Yasser Arafat
беларуская: Ясір Арафат
беларуская (тарашкевіца)‎: Ясір Арафат
български: Ясер Арафат
brezhoneg: Yasser Arafat
bosanski: Jaser Arafat
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Yasser Arafat
Cebuano: Yasser Arafat
čeština: Jásir Arafat
Чӑвашла: Ясир Арафат
Cymraeg: Yasser Arafat
Deutsch: Jassir Arafat
Ελληνικά: Γιάσερ Αραφάτ
English: Yasser Arafat
Esperanto: Jaser Arafat
español: Yasir Arafat
euskara: Jassir Arafat
français: Yasser Arafat
Gaeilge: Iasar Arafat
galego: Iasir Arafat
Avañe'ẽ: Yasir Arafat
hrvatski: Jaser Arafat
հայերեն: Յասեր Արաֆաթ
Bahasa Indonesia: Yasser Arafat
íslenska: Yasser Arafat
italiano: Yasser Arafat
Basa Jawa: Yasser Arafat
қазақша: Ясир Арафат
kurdî: Yaser Erefat
Кыргызча: Ясир Арафат
Lëtzebuergesch: Jassir Arafat
Lingua Franca Nova: Yasser Arafat
لۊری شومالی: یاسر عرفات
lietuvių: Jesiras Arafatas
latviešu: Jāsirs Arafāts
Malagasy: Yasser Arafat
македонски: Јасер Арафат
Bahasa Melayu: Yasser Arafat
မြန်မာဘာသာ: ယာဆာ အာရဖတ်
Nederlands: Yasser Arafat
norsk nynorsk: Yasir Arafat
occitan: Yasser Arafat
Deitsch: Yasser Arafat
polski: Jasir Arafat
پنجابی: یاسر عرفات
português: Yasser Arafat
Runa Simi: Yasser Arafat
română: Yasser Arafat
русский: Арафат, Ясир
sicilianu: Yasser Arafat
Simple English: Yasser Arafat
slovenčina: Jásir Arafát
slovenščina: Jaser Arafat
Soomaaliga: Yaasir Carafaat
српски / srpski: Јасер Арафат
svenska: Yassir Arafat
тоҷикӣ: Ёсир Арафот
Tagalog: Yasser Arafat
Türkçe: Yaser Arafat
українська: Ясір Арафат
oʻzbekcha/ўзбекча: Yosir Arofat
Tiếng Việt: Yasser Arafat
Winaray: Yasser Arafat
Yorùbá: Yasser Arafat
Zeêuws: Yasser Arafat
Bân-lâm-gú: Yasser Arafat
粵語: 阿拉法特