Italia
English: Italy

Italia
Italia – BanneraItalia - Stemma
(dittagghi)(dittagghi)
Italia - Lucalizzazzioni
Dati amministrativi
Nomu cumpretuRipùbbrica Taliana
Nomu ufficialiRepubblica Italiana
Lingui ufficialiTalianu
Àutri linguiBilinguismu a liveddu riggiunali e lucali
CapitaliRoma.png Roma  (2 870 528 ab. / 31-07-2014)
Pulitìca
CuvernuRipùbbrica parramintari
Prisidenti dâ RipùbbricaSergiu Mattarella
Prisidenti dû CunsigghiuGiuseppe Conte
LiggistraturaParramentu Talianu
Camira ÀutaSinatu
Camira VasciaCàmmira dî diputati
FunnazzioniRegnu d'Italia: 17 marzu 1861
Ripùbbrica Taliana: 18 giugnu 1946
Trasuta nna l'ONU14 dicèmmiru 1955
Trasuta nna l'UE25 marzu 1957 (Paisi funnaturi)
Trasuta nna l'OSCE25 giugnu 1973
Trasuta nna l'OCSE16 aprili 1948 (comu OECE); 30 sittèmmiru 1961 (OCSE)
Ària
Tutali301 340 km² (72º)
% di l'acqui2,4% %
Pupulazzioni
Tutali60 782 027 ab. (31-07-2014) (23º)
Dinsitati201,71 ab./km² (39º)
Ìnnici di criscita0,3%
Nomu di l'abbitantiTaliani
Giografìa
CuntinentiEuropa
CunfiniAustria, Citati dû Vaticanu, Francia, San Marinu, Sluvenia, Svìzzira
Fusu urariuUTC+1
UTC+2 'n ura lijali
Ecunumìa
MunitaEuru
Munita pricidentiLira Taliana
PIL (numinàli)2 014 382 miliuna di € (2012) (8º)
PIL pro capiti (numinàli)33 915 $ (2012) (26º)
PIL (PPA)1 814 571 miliuna di $ (2012) (10º)
ISU (2013)0,872 (àutu) (26º)
Ficunnitati1,4 (2010)
Àutru
Còdici ISO 3166IT, ITA, 380
TLD.it, .eu
Prifissu tel.+39
Sigla autu.I
Innu nazziunaliInnu di Mameli
Festa nazziunali2 giugnu
Evuluzzioni stòrica
Statu pricidentiFlag of Italy (1861-1946) crowned.svg Regnu d'Italia


Italia, Talia u Tàlia, (Talianu: Italia); Nomu ufficiali, Ripùbblica Tàliana (Talianu: Repubblica Italiana), è nu statu di la Europa.

Storia

La storia di l'Italia accuminza cu la storia dî pupulazzioni chi abbitaru li vari tirritori dâ pinìsula e di l'ìsuli nti lu primu millenniu a.C. Tra li cchiù mpurtanti nutamu li Etruschi, li latini, li Galli e li Greci chi agghicaru ntô sud a pàrtiri di l'VIII sèculu avanti cristu. La civilizzazzioni greca prima e rumana ciurìu 'n Italia nzinu â fini dû V sèculu doppu cristu. Lu mediuevu vitti l'Italia nvasa di vari pupulazzioni cussidditti barbari, tra cui l'Ostrogoti e li Vànnali. Li bizzantini tra lu VI e lu X sèculu arrinisceru a cuntrullari vari zoni dû sud ancora sutta nfluenza greca. Ntô IX sèculu l'àrabbi accuminzaru a pigghiari lu cuntrollu dâ Sicilia, dâ Sardegna e di vari àutri territori dû sud.

Italia ntô 1815

Li longobbardi e li nurmanni foru li prutagunisti dî vicenni italiani dî sèculi X, XI e XII. La cità di Roma, sacchiggiata diversi voti e n ruvina doppu la fini di lu mpiru rumanu era la sedi dû papatu, chi cuntrullava direttamenti o ndirettamenti làrichi zoni di l'Italia cintrali. L' Italia ha statu ppi sèculi divisa in principati, regni, ducati, chi spissu èranu in mali rapporti ntra di iddi. Versu lu XII sèculu si sviluppanu nti diversi banni li cumuni, e nasciunu ripùbbrichi assai attivi, comu li ripùbbrichi marinari di Venezzia, Amalfi, Pisa e Genuva. Lu Rinascimentu sinna appoi nu sviluppu culturali assai mpurtanti. E' l'èbbica di Liunardu da Vinci, Michilàncilu Buonarroti, Botticelli, Lurenzu dî Mèdici, Niccolò Macchiavelli e tanti àutri chi dunanu lustru all'Italia puru fora dû sò tirritoriu.

Lu Regnu d'Italia

Articulu principali Regnu d'Italia.
Ntô 1860, chî Milli, Garibbaldi sbarcau a Italia ô regnu di Sardegna. Unificata ntô 1861, L'Italia attrivirsau nu primu periudu unni era na munarchìa parlamintari. Sutta Vittoriu Emanueli III lu primu ministru fu Benitu Mussolini di lu 1922 ô 1943. Mussolini fu la causa di la trasuta di l'Italia ntâ Secunna Guerra Mondiali dû latu di l'Assi chi liava l'Italia, la Girmania e lu Giappuni.

La guerra si pirdìu, a Mussolini l'ammazzaru pinnènnulu câ testa a pizzuni e ntô 1946 nu referendummi promulgau la Ripùbblica.

L'Italia cuntimpurania

Lu fini dâ guerra e l'allianza stritta cu l'amiricani, purtau grazzi puru ô Pianu Marshall a nu sviluppu econòmicu chi sviluppau tutta la so forza nti l'anni 60 e chi purtau l'Italia a li vèrtici di l'econumìa munniali, na pusizzioni chi manteni oi grazzi ê soi nnustri, ô so pòpulu e a l'attrattiva dî so cità, meta di turisti chi vèninu di tuttu lu munnu a miliuna ogni annu.

Giografìa

Italia si sviluppa longu na pinìsula nta lu menzu dû Mari Meditirraniu, e lu sô tirritoriu cumprenni du' ìsuli maggiuri, la Sardigna e la Sicilia e diversi arcipèlachi. Ô nord, lu tirritoriu è dilimitatu di la catina di li Alpi, chi marca la fruntera ccu la Francia, la Svizzira, l'Austria e la Slovenia. La costa est duna ntô Mari Adriaticu e a suddest ntô Mari Joniu. La costa ovest duna ntô Mari Tirrenu. Ô sud la Sicilia chiudi lu tirritoriu ccu lu Canali di Sicilia, ca sparti l'Italia di la Tunisia e di la Libbia.

Li cità cchiù mpurtanti sunnu:

  • Roma, la capitali;
  • Milanu, cunzidirata comu capitali ecunòmica;
  • Napuli, canusciuta ppi la cucina, la pizza, la mozzarella, li canzuni e lu Vesuviu;
  • Turinu, anticu seggiu di la dinastìa savoia e capitali di la ndustria automobbilìstica;
  • Palermu, capitali dû regnu di Sicilia;
  • Genuva, cità marinara e patria di Cristofuru Colombu;
  • Bulogna, seggiu di la cchiù antica univirsità dû munnu;
  • Firenzi capitali dâ cultura;
  • Bari;
  • Catania; la dècima citati di l'Italia 'n tèrmini di nùmmuru d'abbitanti;
  • Vinezzia, capitali di na ripùbblica marinara chi arrivava na vota nzinu a Cipru e parti dû orienti mediu;
  • Pisa, capitali di na ripùbblica marinara.
  • Tarantu, capitali di la Magna Grecia e seggiu di lu portu cchiù mpurtanti di Talia
  • Lecce, capitali munniali di lu bbaroccu e citati turistica.

Li primi 100 cumuna taliani pi nùmmuru d'abbitanti

Riggiuni

Italia e li so riggiuni.
Nomu dâ riggiuniCapitali
Abbruzzu (1)L'Aquila
Basilicata (4)Putenza
Calabbria (5)Catanzaru
Campania (6)Nàpuli
Emilia Rumagna (7)Bulogna
Friuli Venezzia Giulia (8)Triesti
Lazziu (9)Roma
Liguria (10)Gènuva
Lummardìa (11)Milanu
Marchi (12)Ancona
Mulisi (13)Campubbassu
Piemunti (14)Turinu
Pugghia (3)Bari
Sardigna (15)Càgliari
Sicilia (16)Palermu
Tuscana (18)Firenzi
Trentinu-Autu Adici/Suttu Tirolu (17)Trentu / Buzzanu
Umbria (19)Perugia
Valli d'Aosta (2)Aosta
Vènitu (20)Vinezzia

Viditi puru



Other Languages
Аҧсшәа: Италиа
Acèh: Itali
адыгабзэ: Италие
Afrikaans: Italië
Akan: Italy
Alemannisch: Italien
አማርኛ: ጣልያን
aragonés: Italia
Ænglisc: Italia
العربية: إيطاليا
ܐܪܡܝܐ: ܐܝܛܠܝܐ
مصرى: ايطاليا
অসমীয়া: ইটালী
asturianu: Italia
авар: Италия
Aymar aru: Italiya
azərbaycanca: İtaliya
تۆرکجه: ایتالیا
башҡортса: Италия
Bali: Italia
Boarisch: Italien
žemaitėška: Italėjė
Bikol Central: Italya
беларуская: Італія
беларуская (тарашкевіца)‎: Італія
български: Италия
भोजपुरी: इटली
Bislama: Itali
বাংলা: ইতালি
བོད་ཡིག: ཨི་ཏ་ལི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইতালি
brezhoneg: Italia
bosanski: Italija
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Italia
буряад: Итали
català: Itàlia
Chavacano de Zamboanga: Italia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: É-dâi-lé
нохчийн: Итали
Cebuano: Italya
Chamoru: Italia
ᏣᎳᎩ: ᎢᏔᎵ
Tsetsêhestâhese: Italy
کوردی: ئیتالیا
corsu: Italia
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐃᑕᓖ
qırımtatarca: İtaliya
čeština: Itálie
kaszëbsczi: Italskô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їталїꙗ
Чӑвашла: Итали
Cymraeg: Yr Eidal
dansk: Italien
Deutsch: Italien
Zazaki: İtalya
dolnoserbski: Italska
डोटेली: इटाली
ދިވެހިބަސް: އިޓަލީވިލާތް
ཇོང་ཁ: ཨྀཊ་ལི་
eʋegbe: Italy
Ελληνικά: Ιταλία
emiliàn e rumagnòl: Itâglia
English: Italy
Esperanto: Italio
español: Italia
eesti: Itaalia
euskara: Italia
estremeñu: Italia
فارسی: ایتالیا
Fulfulde: Italiya
suomi: Italia
Võro: Itaalia
Na Vosa Vakaviti: Itali
føroyskt: Italia
français: Italie
arpetan: Étalia
Nordfriisk: Itaalien
furlan: Italie
Frysk: Itaalje
Gaeilge: An Iodáil
Gagauz: İtaliya
贛語: 意大利
kriyòl gwiyannen: Itali
Gàidhlig: An Eadailt
galego: Italia
Avañe'ẽ: Itália
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इटली
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌹𐍄𐌰𐌻𐌾𐌰
ગુજરાતી: ઈટલી
Gaelg: Yn Iddaal
Hausa: Italiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Yi-thai-li
Hawaiʻi: ʻĪkālia
עברית: איטליה
हिन्दी: इटली
Fiji Hindi: Italy
hrvatski: Italija
hornjoserbsce: Italska
Kreyòl ayisyen: Itali
magyar: Olaszország
հայերեն: Իտալիա
Արեւմտահայերէն: Իտալիա
interlingua: Italia
Bahasa Indonesia: Italia
Interlingue: Italia
Igbo: Italy
Ilokano: Italia
ГӀалгӀай: Итали
Ido: Italia
íslenska: Ítalía
italiano: Italia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: Italy
日本語: イタリア
Patois: Itali
la .lojban.: italias
Jawa: Itali
ქართული: იტალია
Qaraqalpaqsha: İtaliya
Taqbaylit: Ṭelyan
Адыгэбзэ: Италэ
Kabɩyɛ: Itaalii
Kongo: Italia
Gĩkũyũ: Itari
қазақша: Италия
kalaallisut: Italia
ភាសាខ្មែរ: អ៊ីតាលី
ಕನ್ನಡ: ಇಟಲಿ
한국어: 이탈리아
Перем Коми: Италья
къарачай-малкъар: Италия
Ripoarisch: Italie
kurdî: Îtalya
коми: Италия
kernowek: Itali
Кыргызча: Италия
Latina: Italia
Ladino: Italia
Lëtzebuergesch: Italien
лезги: Италия
Lingua Franca Nova: Italia
Luganda: Yitale
Limburgs: Italië
Ligure: Italia
lumbaart: Itàlia
lingála: Italya
لۊری شومالی: ایتالٛیا
lietuvių: Italija
latgaļu: Italeja
latviešu: Itālija
मैथिली: इटाली
Basa Banyumasan: Italia
мокшень: Италие
Malagasy: Italia
олык марий: Италий
Māori: Itāria
Minangkabau: Italia
македонски: Италија
മലയാളം: ഇറ്റലി
монгол: Итали
मराठी: इटली
Bahasa Melayu: Itali
Malti: Italja
Mirandés: Eitália
မြန်မာဘာသာ: အီတလီနိုင်ငံ
مازِرونی: ایتالیا
Dorerin Naoero: Itari
Nāhuatl: Italia
Napulitano: Italia
Plattdüütsch: Italien
Nedersaksies: Italiën
नेपाली: इटाली
नेपाल भाषा: इटाली
Nederlands: Italië
norsk nynorsk: Italia
norsk: Italia
Novial: Italia
ߒߞߏ: ߌߕߊߟߌ߫
Nouormand: Italie
Sesotho sa Leboa: Italia
Chi-Chewa: Italia
occitan: Itàlia
Livvinkarjala: Itualii
Oromoo: Xaaliyaanii
ଓଡ଼ିଆ: ଇଟାଲୀ
Ирон: Итали
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਟਲੀ
Pangasinan: Italia
Kapampangan: Italya
Papiamentu: Italia
Picard: Italie
Deitsch: Idali
Pälzisch: Italien
पालि: इटली
Norfuk / Pitkern: Italii
polski: Włochy
Piemontèis: Italia
پنجابی: اٹلی
Ποντιακά: Ιταλία
پښتو: اېټاليا
português: Itália
Runa Simi: Italya
rumantsch: Italia
romani čhib: Italiya
Kirundi: Ubutariyano
română: Italia
armãneashti: Italia
tarandíne: Itaglie
русский: Италия
русиньскый: Італія
Kinyarwanda: Ubutaliyani
संस्कृतम्: इटली
саха тыла: Италия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱤᱴᱟᱞᱤ
sardu: Itàlia
Scots: Italy
سنڌي: اٽلي
davvisámegiella: Itália
Sängö: Italùii
srpskohrvatski / српскохрватски: Italija
සිංහල: ඉතාලිය
Simple English: Italy
slovenčina: Taliansko
slovenščina: Italija
Gagana Samoa: Italia
chiShona: Italy
Soomaaliga: Talyaaniga
shqip: Italia
српски / srpski: Италија
Sranantongo: Italiyanikondre
SiSwati: INtaliyane
Sesotho: Ithali
Seeltersk: Italien
Sunda: Italia
svenska: Italien
Kiswahili: Italia
ślůnski: Italijo
Sakizaya: Italy
தமிழ்: இத்தாலி
ತುಳು: ಇಟಲಿ
తెలుగు: ఇటలీ
tetun: Itália
тоҷикӣ: Итолиё
ትግርኛ: ኢጣልያ
Türkmençe: Italiýa
Tagalog: Italya
Setswana: Italia
Tok Pisin: Itali
Türkçe: İtalya
Xitsonga: Ithali
татарча/tatarça: Италия
chiTumbuka: Italy
Twi: Italy
reo tahiti: ’Itāria
тыва дыл: Италия
удмурт: Италия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىتالىيە
українська: Італія
اردو: اطالیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Italiya
Tshivenda: Italy
vèneto: Itałia
vepsän kel’: Italii
Tiếng Việt: Ý
West-Vlams: Itoalië
Volapük: Litaliyän
walon: Itåleye
Winaray: Italya
Wolof: Itaali
吴语: 意大利
isiXhosa: IItaly
მარგალური: იტალია
ייִדיש: איטאליע
Yorùbá: Itálíà
Vahcuengh: Eiqdaihleih
Zeêuws: Itâlië
中文: 意大利
文言: 義大利
Bân-lâm-gú: Í-tāi-lī
粵語: 意大利
isiZulu: ITaliya