Limba inglesa

Provintzia de Casteddu-Istemma.png
Articulu in campidanesu
Provintzia de Casteddu-Istemma.png

Nùgoro-Istemma.png
Articulu in nugoresu
Nùgoro-Istemma.png

S'inglesu peri su mundu
EN (ISO 639-1)

S'inglesu (nòmini nativu English, IPA: ['ɪŋglɪʃ]) est una limba indo-europea chi apartenit a su cambu ocidentali de is limbas germànicas, cun s'olandesu, s'altu e basciu tedescu, su fiamingu e su frìsone. Cunservat ancora una làdina parentela con su sàssoni continentali (dialetu de su basciu tedescu).

S'ingresu tenet una posissione particulare meda, non solu cuffòrma sas limbas germanicas ma fintzas in intro de su grustiu limbisticu indoeuropeu: at tramudau e fattu prus simpre s'istruttura sua a puntu tale de si accurtziare comomai a una limba isolante, prusaprestu chi non a una flessiva.

In prus, su vocabolariu tenet medas faveddos chi sun de orizine non germanica, ma latìna: prus de su 50% de cussos de erentzia latina benin dae su frantzesu e fin intraos in su lessicu ingresu pro more de sa dominadura normanna in sos seculos a pustis de su 1066 (cando sos ducas de Normandia aian conchistau s'Inghilterra anglo-sassone chin sa battalla de Hastings) e fintzas grassias a su rinaschimentu colande pro su latinu issientificu. Pro custu, una de sas carateristicas prus làdinas de su lessicu ingresu est sa richesa de sas cropas sinonìmicas, una de erentzia germanica e s'atera de erentzia latina, pro inditare sa matessi cosa in manera unu pacu differente (es.: freedom/liberty; pig/pork; spear/lance, amount/quantity, first/prime, ecc.).

Siat pro more de s'orizine sua, chi tenet in sinu suo elementos picaos a mes'a pare dae su latinu e dae su sassone, siat pro more de s'impreu suo oje in die che limba franca a libellu internassionale, siat pro more de sa povertade sua de declinassiones e desinentzias, s'ingresu est una limba meda prus aperta a cussentire s'intrada de faveddos istranzos.

Comente nau prima issupra, s'ingresu est divenniu sa limba franca printzipale, bocandeche dae su tronu fintzas su frantzesu chi, a sua vorta, aiat supprìu su latinu in sa comunicassione diplomatica e issientifica. Oje est unu mèdiu pro comunicare tra etnias chi non tenen ligamine curturale, issientificu o politicu.

Si carculat chi sos chi faveddan ingresu che limba mama (English as a native language, ENL) sian unos 350 miliones, sos chi lu faveddan che secunda limba (English as a second language, ESL), ovverosiat paris chin sa limba mama de su locu, sian unos 300 miliones, sos chi lu faveddan che limba istranza (English as a foreign language, EFL), ovverosiat imparada in iscola ma chi non si impreat, sian unos 100 miliones. Edduncas, su numeru de chie non chistionat ingresu che limba mama superat cussu de sos chi lu faveddan dae sende naschios.

Orizine de sas paragulas

Erentzia de sas paragulas ingresas

Pro more de sas influentzias frantzesas-normannas si podet, ind unu tzertu sensu, ischirriare su vocabolariu in faveddos de erentzia germanica e ateros de erentzia latìna; cussos latinos benin derettu dae su latinu o dae su francu-normannu a manera indiretta.

Sa majorìa (su 57%) de sas 1000 paragulas ingresas chi prus s'imprean a cumone, e su 97% de sas 100 paragulas chi prus s'imprean a cumone, est de erentzia germanica, ma est a narrer puru chi cada pessone in media connoschet tra sas 35.000 e 75.000 paragulas, unu numeru in minorìa. A s'imbesse, sa majorìa in tottu de sos faveddos est de erentzia latina, chenza contare chi peroe su vocabolariu chi trattat de astronomia, matematica e chimica tenet orizine araba.

In su 1973, in Ordered Profusion di Thomas Finkenstaedt e Dieter Wolff, una chirca issientifica fatta issupra belle 80.000 paragulas de su ditzionariu Shorter Oxford Dictionary (3ᵃ ed.) aiat contau chi sas paragulas aian custa orizine in pertzentuale:

  1. Limbas de oïl (fintzas su frantzesu, normannu e norrenu): 28,3%
  2. Limba latina (vocabulos issientificos e tennicos): 28,24%
  3. Limbas germanicas (fintzas s'ingresu anticu): 25%
  4. Limba greca: 5,32%
  5. Etimologia misconnotta: 4,03%
  6. Vocabulos chi benin dae lumenes proprios: 3,28%
  7. Tottus sas atteras limbas: prus pacu de 1%

Una chirca chi at fattu Joseph M. Williams in Origins of the English Language at carculau sas pertzentuales in 10.000 paragulas picadas dae literas commertziales:

  1. Frantzesu (limbas de oïl): 41%
  2. Ingresu "verdaderu": 33%
  3. Latinu: 15%
  4. Norrenu: 2%
  5. Nederlandesu: 1%
  6. Atteras limbas: 10%
Other Languages
адыгабзэ: Инджылызыбзэ
Afrikaans: Engels
Akan: English
Alemannisch: Englische Sprache
አማርኛ: እንግሊዝኛ
aragonés: Idioma anglés
العربية: لغة إنجليزية
مصرى: انجليزى
অসমীয়া: ইংৰাজী ভাষা
asturianu: Idioma inglés
Aymar aru: Inlish aru
azərbaycanca: İngilis dili
башҡортса: Инглиз теле
žemaitėška: Onglu kalba
Bikol Central: Ingles
беларуская: Англійская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Ангельская мова
български: Английски език
भोजपुरी: अंगरेजी
Bahasa Banjar: Bahasa Inggris
bamanankan: Angilɛkan
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইংরেজি ঠার
brezhoneg: Saozneg
bosanski: Engleski jezik
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: ᨅᨔ ᨕᨗᨋᨗᨔᨗ
буряад: Англи хэлэн
català: Anglès
Chavacano de Zamboanga: Lengua Inglés
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ĭng-ngṳ̄
Cebuano: Iningles
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐧᐁᒥᔥᑎᑯᔒᐤ ᐊᔨᒧᐧᐃᓐ
qırımtatarca: İngliz tili
čeština: Angličtina
kaszëbsczi: Anielsczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Англїискъ ѩꙁꙑкъ
Cymraeg: Saesneg
Zazaki: İngılızki
dolnoserbski: Engelšćina
ދިވެހިބަސް: އިނގިރޭސި
eʋegbe: Eŋlisigbe
Ελληνικά: Αγγλική γλώσσα
emiliàn e rumagnòl: Inglés
Esperanto: Angla lingvo
español: Idioma inglés
euskara: Ingeles
estremeñu: Luenga ingresa
føroyskt: Enskt mál
français: Anglais
arpetan: Anglès
Nordfriisk: Ingelsk spriak
Frysk: Ingelsk
Gaeilge: An Béarla
贛語: 英語
Gàidhlig: Beurla
Avañe'ẽ: Ingleñe'ẽ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Inglez
Gaelg: Baarle
Hausa: Turanci
客家語/Hak-kâ-ngî: Yîn-ngî
עברית: אנגלית
Fiji Hindi: English bhasa
hrvatski: Engleski jezik
hornjoserbsce: Jendźelšćina
Kreyòl ayisyen: Lang angle
magyar: Angol nyelv
հայերեն: Անգլերեն
interlingua: Lingua anglese
Bahasa Indonesia: Bahasa Inggris
Interlingue: Anglesi
ГӀалгӀай: Ингалсий мотт
íslenska: Enska
italiano: Lingua inglese
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᖃᓪᓗᓈᑎᑐᑦ
日本語: 英語
Patois: Ingglish
la .lojban.: glibau
Basa Jawa: Basa Inggris
Qaraqalpaqsha: Ingliz tili
Taqbaylit: Taglizit
Адыгэбзэ: Инджылыбзэ
Kongo: Kingelezi
қазақша: Ағылшын тілі
kalaallisut: Tuluttut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាអង់គ្លេស
ಕನ್ನಡ: ಆಂಗ್ಲ
한국어: 영어
Перем Коми: Инглиш кыв
къарачай-малкъар: Ингилиз тил
कॉशुर / کٲشُر: اَنٖگرَیزی زَبانَ
Ripoarisch: Änglische Sproch
kernowek: Sowsnek
Кыргызча: Англис тили
Lëtzebuergesch: Englesch
Lingua Franca Nova: Engles (lingua)
Limburgs: Ingels
lumbaart: Lengua inglesa
lingála: Lingɛlɛ́sa
لۊری شومالی: زۊن اینگیلیسی
lietuvių: Anglų kalba
latviešu: Angļu valoda
Basa Banyumasan: Basa Inggris
мокшень: Англань кяль
Malagasy: Fiteny anglisy
олык марий: Англичан йылме
Māori: Reo Pākehā
Baso Minangkabau: Bahaso Inggirih
македонски: Англиски јазик
монгол: Англи хэл
кырык мары: Англ йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Inggeris
Mirandés: Léngua anglesa
مازِرونی: اینگلیسی زبون
Dorerin Naoero: Dorerin Iburubur
Napulitano: Lengua ngrese
Plattdüütsch: Engelsche Spraak
Nedersaksies: Engels
नेपाल भाषा: अंग्रेजी भाषा
Oshiwambo: English
Nederlands: Engels
norsk nynorsk: Engelsk
norsk: Engelsk
Novial: Anglum
Nouormand: Angliais
Sesotho sa Leboa: Seisimane
Diné bizaad: Bilagáana bizaad
Chi-Chewa: Chingerezi
occitan: Anglés
Pangasinan: Salitan Ingles
Kapampangan: Amanung Ingles
Papiamentu: Ingles
Picard: Inglé
Norfuk / Pitkern: Inglish
Piemontèis: Lenga anglèisa
پنجابی: انگریزی
português: Língua inglesa
Runa Simi: Inlish simi
rumantsch: Lingua englaisa
română: Limba engleză
armãneashti: Limba anglicheascã
tarandíne: Lènga 'nglese
русиньскый: Анґліцькый язык
Kinyarwanda: Icyongereza
संस्कृतम्: आङ्ग्लभाषा
саха тыла: Ааҥыл тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
sicilianu: Lingua ngrisa
davvisámegiella: Eaŋgalsgiella
Sängö: Anglëe
srpskohrvatski / српскохрватски: Engleski jezik
Simple English: English language
slovenčina: Angličtina
slovenščina: Angleščina
Gagana Samoa: Fa'aperetania
chiShona: Chirungu
Soomaaliga: Af-Ingiriisi
српски / srpski: Енглески језик
Sranantongo: Ingristongo
SiSwati: SíNgísi
Sesotho: Senyesemane
Basa Sunda: Basa Inggris
svenska: Engelska
Kiswahili: Kiingereza
ślůnski: Angelsko godka
தமிழ்: ஆங்கிலம்
తెలుగు: ఆంగ్ల భాష
Türkmençe: Iňlis dili
Tagalog: Wikang Ingles
Setswana: Sekgoga
Tok Pisin: Tokples Inglis
Türkçe: İngilizce
Xitsonga: Xinghezi
татарча/tatarça: Инглиз теле
Twi: English
reo tahiti: Anglès
тыва дыл: Англи дыл
удмурт: Англи кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىنگلىز تىلى
українська: Англійська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Ingliz tili
Tshivenda: English
vepsän kel’: Anglijan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Anh
West-Vlams: Iengels
Volapük: Linglänapük
Winaray: Ininglis
吴语: 英语
isiXhosa: IsiNgesi
მარგალური: ინგლისური ნინა
ייִדיש: ענגליש
Vahcuengh: Vah Yinghgoz
Zeêuws: Iengels
中文: 英语
文言: 英語
Bân-lâm-gú: Eng-gí
粵語: 英文
isiZulu: IsiNgisi