Àustria
English: Austria

Ozieri-Stemma.png
Articulu in logudoresu
Ozieri-Stemma.png

Bandela
S'Àustria in Europa

S'Àustria (in tedescu:Österreich, [ˈøːstɐˌʁaɪç]; in àustro-bavaresu: Ésterreich), ufitzialmente Repùbbrica de Àustria (in tedescu: Republik Österreich), est una natzione in s'Europa tzentrale e ada una populatzione de 8,3 miliones de persones. Sa limba uffitziale est su tedescu. Sa capitale sua est Vienna.

S'Àustria est membru de sas Natziones Unidas] dae su 1955 e membru de s'Unione Europea dae su 1995. In su 1995 at firmadu sos Acòrdios de Schengen e at adotadu s'euro in su 1999.

Zeografia

S'Àustria at istèrrida de 83,879 km² e populatzione de unos 8,5 milliones de bividores. Pigat làcanas in su norte-ovest cun sa Germània, pius de pretzisu cun sa Baviera, in su norte cun sa Repùbbrica Ceca, in s'est cun Islovàchia e Ungheria, in su sud cun Itàlia e Islovènia, in s'ovest cun s'Isvìtzera e su Liechtenstein.

Su territòriu austrìacu est mescamente montosu, essende postu in intro de is Alpes e petzi su 32% de s'istadu s'agatat a artària minore de 500 metros subra su mare. Su pitzu pius artu lòmpet a 3.798 m.s.m.

Istòria

Sas orìzines de s'Àustria moderna remontant a sa dinastia de sos Habsburgos, cando su territòriu suo fiat parte de s'Sacru Impèriu Romanu-Germànicu. Dae su tempus de sa Riforma Protestante, medas prìntzipes de sa Germània setentrionale, chi non cheriant sutastare a s'autoridade de s'imperadore, aiant aprofetadu de su protestantèsimu che bandera de rebellia. S'imperadore aiat però mantentu cuntrollu subra sos territòrios tedescos e non tedescos de sud, chi fiant abarrados fideles a sa crèsia catòlica. Durante sos de 17 e de 18 sèculos s'Àustria aiat afortigadu sa posidura sua, diventende una de sas potèntzias mannas de Europa e in resposta a sa coronada de Napoleone che imperadore de Frantza, fiat proclamadu s'Impèriu de Àustria in su 1805.

A pustis de sa derrota de Napoleone, fiat sa Prùssia a si fàghere cumpetidore de s'Àustria, pro su domìniu subra totu sa natzione tedesca. In su 1866 fiat cumbàtida sa gherra àustro-prussiana, dae in ue s'Àustria fiat bessida derrotada, aberende s'istrada a sa Prùssia subra su cuntrollu de su restu de sos istados tedescos. In su 1867 s'impèriu fiat riformadu e tramudadu in Impèriu Àustro-Ungheresu.

S'Àustria fiat lassada foras dae sa formatzione de s'impèriu Tedescu, acontèssida pagos annos a pustis, ma aiat sighidu polìticas chi nde fiant alliniadas in sas deghinas de annos a sighire, fintzas a sa Prima Gherra Mundiale, in ue sos duos istados fiant intrados alleados, a fatu de sa crise sighida a s'ochidura de s'erederi a sa corona, s'archiduca Frantziscu Ferdinandu de Àustria.

Finida sa gherra in su 1918, s'impèriu fiat iscontzadu e s'Àustria fiat fata repùblica- sa Repùblica Àustro-Tedesca - chi punnaiat a s'unione cun sa Repùblica de Weimar, ma non podiat segundu sos acòrdios istabilidos in su Tratadu de Saint-Germain-en-Laye de su 1919. S'annessione a sa Germània fiat intames fata in su 1938 (Anschluss) suta sa ghia de Adolf Hitler, cando s'istadu fiat ocupadu dae sas tropas nazistas, cun su mannu cunsensu de sa popùlatzione austrìaca. Sa repùblica austrìaca fiat torrada a costituire cun s'agabbu de sa Segunda Gherra Mundiale, in su 1945. In su 1955 su Tratadu de Istadu austrìacu torraiat a ribaire sa soberania de s'istadu, a s'agabbu de s'ocupatzione. In su propiu annu su parlamentu austrìacu aiat iscritu sa Declaratzione de Neutralidade, chi declaraiat comente sa Segunda Repùblica Austrìaca diat diventare permenentemente neutrale.

Oe s'Àustria est una repùblica parlamentare cumposta de noe istados federales.

Economia

S'Àustria est su de 12 istados pius ricos de su mundu pro richesa peròmine, cun una economia de mercadu isvilupada e artos livellos de vida. Fintzas a su 1980 medas aziendas indùstriales austrìacas fiant natzionalidas. In annos pius reghentes sa privatizatzione at reduidu is propiedades de s'istadu a livellos cumpartzìbiles cun sas àteras economias de su continente. Impare a s'indùstria, su turismu internatzionale rapresentat sa fita pius importante de s'economia natzionale.

Demografia

Istoricamente sos austrìacos fiant cunsiderados tedescos, ma a pustis de sas duas gherras mundiales su cunsideru chi li est dadu at cambiadu. A s'agabbu de sa Prima Gherra Mundiale, cun s'iscontzu de s'Impèriu Àustro-Ungheresu sos polìticos aiant proclamadu sa repùblica, chi si declaraiat Deutschösterreich (tedescu-austrìaca), parte de sa Repùblica tedesca. S'unimentu de sos duos istados fiat però controidu dae su Tratadu de Saint-Germain-en-Laye, che cunditzione imposta dae sas potèntzias binchidoras de sa gherra, in s'intentu de prevènnere sa formatzione de unu istadu tedescu cun territòriu tropu mannu, capatzu de torrare a rapresentare una minetza pro sos echilìbrios europeos. A fatu de sa Segunda Gherra Mundiale (a chi s'Àustria aiat pigadu parte unida a sa Germània nazista) sunt istados fatos isfortzos importantes pro creare una identidade natzionale distinta. In die de oe sa majoria de is austrìacos si bidet diferente che unu tedescu de Germània, mancari sighet a s'agatare unu movimentu polìticu-culturale chi cheret ca totu sas persones de limba tedesca cumponent una natzione sola, chentza de abbaidare sas làcanas istatales. Prus de su 91% de sa populatzione su cunsiderat simpremente austrìaca.

Sas minorias ètnicas sunt costituidas dae unos 13.000-40.000 islovenos biventes in Carìntzia, unos 30.000 croàtos e ungheresos in su Burgenland, totus minorias chi godint de deretos ispetziales reconnotos dae s'istadu. Sos islovenos de Istìria (unos 1.600-5.000) non sunt reconnotos e no tenet deretos ispetziales.

Unu austrìacu de bator bivet in sa capitale Vienna. Su 19% de sa populatzione residente austrìaca at a su mancu unu parente de orìgines no austrìacas. Sas etnias prus numerosas sunt tedescos federales, bòsniacos e turcos.

Sa majoria de sa populatzione faeddat unu dialetu locale de su dialetu bavaresu, mancari siat su tedescu standard sa limba ufitziale de s'Àustria, intendida però dae is austrìacos che limba ischida. Àteras limbas faeddadas in Àustria sunt s'ungheresu e su croàtu (in su Bundesland de Burgenland, e s'islovenu (in Carìntzia e Istìria).

Àteros progetos


Other Languages
Аҧсшәа: Австриа
Acèh: Austria
адыгабзэ: Аустрие
Afrikaans: Oostenryk
Akan: Austria
Alemannisch: Österreich
አማርኛ: ኦስትሪያ
aragonés: Austria
Ænglisc: Ēastrīce
العربية: النمسا
ܐܪܡܝܐ: ܢܡܣܐ
مصرى: النمسا
অসমীয়া: অষ্ট্ৰিয়া
asturianu: Austria
авар: Авустур
Aymar aru: Austriya
azərbaycanca: Avstriya
تۆرکجه: اوتریش
башҡортса: Австрия
Bali: Austria
Boarisch: Östareich
žemaitėška: Austrėjė
Bikol Central: Austriya
беларуская: Аўстрыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Аўстрыя
български: Австрия
भोजपुरी: ऑस्ट्रिया
Bislama: Austria
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: অস্ট্রিয়া
brezhoneg: Aostria
bosanski: Austrija
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Austria
буряад: Австри
català: Àustria
Chavacano de Zamboanga: Austria
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ó̤-dê-lé
нохчийн: Австри
Cebuano: Ostriya
Chamoru: Austria
ᏣᎳᎩ: ᎠᏍᏟᏯ
Tsetsêhestâhese: Austria
کوردی: نەمسا
corsu: Austria
qırımtatarca: Avstriya
čeština: Rakousko
kaszëbsczi: Aùstriô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Аѵстрїꙗ
Чӑвашла: Австри
Cymraeg: Awstria
dansk: Østrig
Deutsch: Österreich
Zazaki: Awıstırya
dolnoserbski: Awstriska
डोटेली: अस्ट्रिया
ދިވެހިބަސް: އޮސްޓްރިއާ
ཇོང་ཁ: ཨས་ཊི་ཡ
eʋegbe: Austria
Ελληνικά: Αυστρία
emiliàn e rumagnòl: Àustria
English: Austria
Esperanto: Aŭstrio
español: Austria
eesti: Austria
euskara: Austria
estremeñu: Áustria
فارسی: اتریش
Fulfulde: Otiris
suomi: Itävalta
Võro: Austria
føroyskt: Eysturríki
français: Autriche
arpetan: Ôtrich·e
Nordfriisk: Ååstenrik
furlan: Austrie
Frysk: Eastenryk
Gaeilge: An Ostair
Gagauz: Avstriya
kriyòl gwiyannen: Otrich
Gàidhlig: An Ostair
galego: Austria
Avañe'ẽ: Áuteria
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: ऑस्ट्रिया
ગુજરાતી: ઑસ્ટ્રિયા
Gaelg: Yn Austeyr
Hausa: Austriya
客家語/Hak-kâ-ngî: O-thi-li
Hawaiʻi: ʻAukekulia
עברית: אוסטריה
हिन्दी: ऑस्ट्रिया
Fiji Hindi: Austria
hrvatski: Austrija
hornjoserbsce: Awstriska
Kreyòl ayisyen: Otrich
magyar: Ausztria
հայերեն: Ավստրիա
Արեւմտահայերէն: Աւստրիա
interlingua: Austria
Bahasa Indonesia: Austria
Interlingue: Austria
Igbo: Austria
Ilokano: Austria
ГӀалгӀай: Австри
Ido: Austria
íslenska: Austurríki
italiano: Austria
Patois: Aschria
la .lojban.: ysteraic
Jawa: Ostenrik
ქართული: ავსტრია
Qaraqalpaqsha: Avstriya
Taqbaylit: Tutrict
Адыгэбзэ: Аустриэ
Kabɩyɛ: Otirisi
Kongo: Autriche
қазақша: Аустрия
kalaallisut: Østrigi
ភាសាខ្មែរ: អូទ្រីស
ಕನ್ನಡ: ಆಸ್ಟ್ರಿಯ
한국어: 오스트리아
Перем Коми: Австрия
къарачай-малкъар: Австрия
Ripoarisch: Österreich
kurdî: Awistirya
коми: Австрия
kernowek: Estrych
Кыргызча: Австрия
Latina: Austria
Ladino: Austria
Lëtzebuergesch: Éisträich
лакку: Австрия
лезги: Австрия
Lingua Franca Nova: Osteraic
Limburgs: Oosteriek
Ligure: Austria
lumbaart: Austria
lingála: Otrish
لۊری شومالی: اوتریش
lietuvių: Austrija
latgaļu: Austreja
latviešu: Austrija
मैथिली: अस्ट्रिया
мокшень: Австрие
Malagasy: Aotrisy
олык марий: Австрий
Māori: Ateria
македонски: Австрија
മലയാളം: ഓസ്ട്രിയ
монгол: Австри
кырык мары: Австри
Bahasa Melayu: Austria
Malti: Awstrija
Mirandés: Áustria
မြန်မာဘာသာ: ဩစတြီးယားနိုင်ငံ
مازِرونی: اتریش
Dorerin Naoero: Oteriya
Nāhuatl: Austria
Napulitano: Austria
Plattdüütsch: Öösterriek
Nedersaksies: Oostnriek
नेपाली: अस्ट्रिया
नेपाल भाषा: अस्त्रिया
Nederlands: Oostenrijk
norsk nynorsk: Austerrike
norsk: Østerrike
Novial: Austria
Nouormand: Autriche
Sesotho sa Leboa: Austria
occitan: Àustria
Livvinkarjala: Avstrii
Oromoo: Oostiriyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ
Ирон: Австри
ਪੰਜਾਬੀ: ਆਸਟਰੀਆ
Pangasinan: Austria
Kapampangan: Austria
Papiamentu: Oustria
Picard: Otriche
Deitsch: Eestereich
Pälzisch: Österreich
Norfuk / Pitkern: Ostriya
polski: Austria
Piemontèis: Àustria
پنجابی: آسٹریا
Ποντιακά: Αυστρία
پښتو: اتريش
português: Áustria
Runa Simi: Awstiriya
rumantsch: Austria
romani čhib: Austriya
română: Austria
armãneashti: Austria
tarandíne: Austrie
русский: Австрия
русиньскый: Австрія
Kinyarwanda: Ositiriya
संस्कृतम्: आस्ट्रिया
саха тыла: Австрия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ
sicilianu: Austria
Scots: Austrick
سنڌي: آسٽريا
davvisámegiella: Nuortariika
srpskohrvatski / српскохрватски: Austrija
Simple English: Austria
slovenčina: Rakúsko
slovenščina: Avstrija
Gagana Samoa: Oseteria
chiShona: Austria
Soomaaliga: Awstriya
shqip: Austria
српски / srpski: Аустрија
Sranantongo: Ostriyakondre
SiSwati: IYosithiya
Sesotho: Austria
Seeltersk: Aastriek
Sunda: Austria
svenska: Österrike
Kiswahili: Austria
ślůnski: Austrijo
Sakizaya: Austria
తెలుగు: ఆస్ట్రియా
tetun: Áustria
тоҷикӣ: Австрия
Türkmençe: Awstriýa
Tagalog: Austria
Tok Pisin: Ostria
Türkçe: Avusturya
Xitsonga: Austria
татарча/tatarça: Австрия
chiTumbuka: Austria
Twi: Austria
тыва дыл: Австрия
удмурт: Австрия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاۋستىرىيە
українська: Австрія
اردو: آسٹریا
oʻzbekcha/ўзбекча: Avstriya
vèneto: Àustria
vepsän kel’: Avstrii
Tiếng Việt: Áo
West-Vlams: Ôostnryk
Volapük: Lösterän
walon: Otriche
Winaray: Austrya
Wolof: Otris
吴语: 奥地利
მარგალური: ავსტრია
ייִדיש: עסטרייך
Yorùbá: Austríà
Vahcuengh: Audeihleih
Zeêuws: Oesteriek
中文: 奥地利
文言: 奧地利
Bân-lâm-gú: Ò-tē-lī
粵語: 奧地利
isiZulu: I-Ostriya