Балык

Балык
A giant grouper at the Georgia Aquarium, seen swimming among schools of other fish
A giant grouper at the Georgia Aquarium, seen swimming among schools of other fish
The ornate lionfish as seen from a head on view
The ornate lionfish as seen from a head on view
Биология классификацията
Kingdom:Харамайдар
Phylum:Хордалыктар
Included groups
Hagfishes
Lampreys, sharks and rays,
Ray-finned fishes
Coelacanths
Lungfishes
Excluded groups

Tetrapods

Балык (лат. Pisces) диэн уу тоноҕостоох харамайа. Балык тымныы хааннаах, икки иккилии уонна хас да иккилии буолбатах лапчааннаах. Сир бары уу түөлбэтигэр баар.

Балык дьон олус улахан суолталаах аhылыга буолар. Балыктаан туталлар эбэтэр балык фермаларыгар иитэллэр. Балык ойуута былыр былыргыттан аан дойду сорох омуктарын култуураларыгар уонна итэҕэллэригэр баар.

Балык этэ мүлтүгүр быһыылаах — ол ууга түргэнник устарыгар көмөлөһөр. Кини төбөтө сыыйа көҥдөй көҕүс буолан барар. Оттон көҥдөй көхсө кутурукка кубулуйар. Көҥдөй көхсүн итиэннэ кутуругун уҥа-хаҥас куймаҥнатан, иннин диэки сыҕарыйар. Онуоха лапчааннара көмөлөһөллөр. Этэ-сиинэ уҥуох хатырыктарынан бүрүллүбүт.

Балыктар уу куйаарын араас миэстэтигэр олохсуйаллар: байҕалларга уонна тууһа суох ууларга (үрэхтэр, күөллэр, өрүстэр), уу үрүт өттүгэр уонна дириҥэр, сылааска уонна тымныыга. Балык уопсайа 20 тыһыынча кэриҥэ көрүҥэ баара биллэр. Саха Сиригэр балык 42 көрүҥэ үөскүүр. Биһиги дойдубут үгүс балыга олус минньигэс эттээх, эмис, аан дойдуга үөскүүр күндү балык ахсааннарыгар киирэр. Олортон хатыыс (осетр), тууччах (нельма), уомул (омуль), муҥур (чир), муксуун (муксун) курдук күндү балыктары ааттыахха сөп. Маны таһынан майаҕас (сиг), быраҥаатта (пелядь), күндүөбэй (ряпушка) диэн балыктар киэҥник биллэллэр.

Былыр саха сүрүн аһылыгынан күөл балыктара собо уонна мунду буолаллара.

  • Баҕа балык (подкаменщик сибирский). Кыра кээмэйдээх, устата 12 см. Бу балык улахан төбөлөөх, суптугур кылгас эттээх, хатырыга суох, түөһүгэр улахан, сарбайбыт лапчааннардаах. Онтунан уу түгэҕиттэн тутуһар, хаамар уонна былыыкка көмүллэр. Баҕа балык таас быыһыгар сытан, уу былыыгын дэлби көбүтэр. Онто көхсүн үрдүгэр сөҥөн былыыгынан бүрүллэр уонна дьэ булдун кэтэһэн өр хамсаабакка сытар. Үрдүнэн кыра балык үөрэ устан аастаҕына, баҕа балык эмискэ ыстанан, биир балыгы тутан ылан ыйыстан кэбиһэр уонна эмиэ саһан сытар.
  • Бил (балык)Бил (таймень). Тымныы сүүрүктээх үрэхтэргэ уонна өрүстэргэ үөскүүр. Ыйааһына 60 кг буолар.
  • Хатыыс (осетр). Дойдубут тымныы, тыйыс климаттаах буолан бытааннык улаатар. 15—17 сааһыгар устата 60— 70 см буолар. Сороҕор 40 киилэҕэ тиийэ ыйааһыннаах хатыыһы туталлар.
  • Кит акулата — ордук бөдөҥ балык. Кини уһуна 20 м. Ол гынан баран тиистэрэ олус кыралар.
  • Үрүҥ акула — ордук кутталлаах, сиэмэх балык. Кынчаал көрүҥнээх сытыы тиистэрэ хас да эрээтинэн үүнэллэр.

Биһиги тууһа суох ууларбытыгар үөскүүр бөдөҥ сиэмэҕинэн сом буолар. Кини 1—2 м уһуннаах. Сыҥаахтарыгар элбэх, сүрдээх сытыы кыра тиистэрдээх. Дьабадьыларын диэкинэн бытыктаах. Сому «тууһа суох уулар акулалара» диэн ааттыыллар: кини бэл киһиэхэ саба түһэр.

  • Балык уу түгэҕэр тимирдэҕинэ, сотору ардах кэлэр.
  • Сордоҥ өрүс кытылыгар тахсыбатах буоллаҕына, уһун ардах, тыал-куус кэлэр.
  • Балык күөгүгэ хаппат буоллаҕына, сотору кэминэн ардах кэлэр.
  • Өссө маны көр
Other Languages
Аҧсшәа: Аҧсыӡ
Acèh: Eungkôt
Afrikaans: Vis
Alemannisch: Fische
አማርኛ: ዓሣ
aragonés: Pisces
Ænglisc: Fisc
العربية: سمك
مصرى: سمك
অসমীয়া: মাছ
asturianu: Pexe
Atikamekw: Names
Aymar aru: Challwa
azərbaycanca: Balıqlar
تۆرکجه: بالیقلار
башҡортса: Балыҡтар
Boarisch: Fiisch
žemaitėška: Žovis
беларуская: Рыбы
беларуская (тарашкевіца)‎: Рыбы
български: Риба
Bislama: Fis
Bahasa Banjar: Iwak
বাংলা: মাছ
བོད་ཡིག: ཉ།
brezhoneg: Pesk
bosanski: Ribe
буряад: Загаһан
català: Peixos
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ngṳ̀
Cebuano: Isda
ᏣᎳᎩ: ᎠᏣᏗ
کوردی: ماسی
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᓇᒣᔅ
qırımtatarca: Balıq
kaszëbsczi: Rëbë
Чӑвашла: Пулă
Cymraeg: Pysgodyn
dansk: Fisk
Deutsch: Fische
Zazaki: Mase
dolnoserbski: Ryby
Ελληνικά: Ψάρι
English: Fish
Esperanto: Fiŝoj
español: Pez
eesti: Kalad
euskara: Arrain
فارسی: ماهی
suomi: Kala
Võro: Kala
Na Vosa Vakaviti: Ika
føroyskt: Fiskur
français: Poisson
Nordfriisk: Fasker
Frysk: Fisken
Gaeilge: Iasc
贛語:
Gàidhlig: Iasg
galego: Peixes
Avañe'ẽ: Pira
Bahasa Hulontalo: Uponula
ગુજરાતી: માછલી
Gaelg: Eeast
Hausa: Kifi
客家語/Hak-kâ-ngî: Ǹg-è
עברית: דג
हिन्दी: मछली
Fiji Hindi: Machhri
hrvatski: Ribe
hornjoserbsce: Ryby
Kreyòl ayisyen: Pwason
magyar: Halak
Հայերեն: Ձկներ
interlingua: Pisce
Bahasa Indonesia: Ikan
Iñupiak: Iqaluk
Ilokano: Ikan
ГӀалгӀай: Чкъаьрий
Ido: Fisho
íslenska: Fiskur
italiano: Pesce
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐃᖃᓗᒃ
日本語: 魚類
Patois: Fish
la .lojban.: finpe
Basa Jawa: Iwak
ქართული: თევზები
Qaraqalpaqsha: Balıq
Kabɩyɛ: Kpakpayaɣ
қазақша: Балықтар
ಕನ್ನಡ: ಮೀನು
한국어: 물고기
Ripoarisch: Fesch
kurdî: Masî
коми: Чери
kernowek: Pysk
Кыргызча: Балык
Latina: Piscis
Ladino: Pishkados
Lëtzebuergesch: Fësch
лакку: Чавахъ
Lingua Franca Nova: Pex
Limburgs: Vèsse
lumbaart: Pès
lingála: Mbísi
lietuvių: Žuvys
latviešu: Zivis
Malagasy: Hazandrano
олык марий: Кол
Baso Minangkabau: Ikan
македонски: Риби
മലയാളം: മത്സ്യം
монгол: Загас
मराठी: मासा
кырык мары: Кол
Bahasa Melayu: Ikan
မြန်မာဘာသာ: ငါး (တိရစ္ဆာန်)
эрзянь: Калт
Dorerin Naoero: Iy
Nāhuatl: Michin
Napulitano: Pisce
Plattdüütsch: Fisch
Nedersaksies: Visk
नेपाली: माछा
नेपाल भाषा: न्या
Nederlands: Vissen (dieren)
norsk nynorsk: Fisk
norsk: Fisk
Nouormand: Paîsson
occitan: Peis
ଓଡ଼ିଆ: ମାଛ
Ирон: Кæсæгтæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਮੱਛੀ
Kapampangan: Asan
Picard: Pichon
polski: Ryby
پنجابی: مچھی
português: Peixe
Runa Simi: Challwa
română: Pește
armãneashti: Pescu
русский: Рыбы
русиньскый: Рыбы
संस्कृतम्: मत्स्याः
sicilianu: Pisci
Scots: Fish
سنڌي: مڇي
srpskohrvatski / српскохрватски: Riba
සිංහල: මාළු
Simple English: Fish
slovenščina: Ribe
chiShona: Hove
Soomaaliga: Malaay
shqip: Peshqit
српски / srpski: Рибе
Sranantongo: Fisi
Basa Sunda: Lauk
svenska: Fiskar
Kiswahili: Samaki
ślůnski: Ryby
தமிழ்: மீன்
ತುಳು: ಮೀನ್
తెలుగు: చేప
тоҷикӣ: Моҳӣ
ไทย: ปลา
Tagalog: Isda
Türkçe: Balık
татарча/tatarça: Балыклар
удмурт: Чорыг
українська: Риби
اردو: مچھلی
oʻzbekcha/ўзбекча: Baliqlar
vèneto: Pesi
vepsän kel’: Kalad
Tiếng Việt:
West-Vlams: Visschn
walon: Pexhon
Winaray: Isda
吴语:
хальмг: Заһсн
isiXhosa: Intlanzi
მარგალური: ჩხომი
ייִדיש: פיש
Vahcuengh: Duzbya
中文:
文言:
Bân-lâm-gú:
粵語: