Култура

Скалны малбы в Ґобустанї (Азербайджан) (Коло 8 000 п.н.е.)

Словом култура (cultura, од латиньского colere, плекати, значіть, „што є плекане“) ся спочатку означовало плеканя рослин. Як метафору то повжыв Ціцеро про переклад Платонового понятя „старослтивость о душу“ а од 16. стороча ся повжывать на означіня зволеных людьскых актівіт, передовшыткым умелецькых (тзв. „высока култура“). До нёй належыть література, уменя, музика, припадно і наука і філозофія. В тім змыслї маме днесь културну рубріку в новинках або міністерство културы. Проти той выбраной, елітной высокой културї, потребуючой освіту, пак стояла „низка“ ці народна култура, пізнїше попкултура. Залежно од того ся пак люде і цїлы нації могли дїлити на веце ці менше култівованы, припадно варварскы. Дослїджованём културы ся занимать културолоґія.

Култура в шыршім змыслї

Кавярня в Дамашку (Сірія)

Напроти тому узкому значіню понятя културы уж пішов Йоганн Фольфґанґ фон Ґёте. В ёго понятю културы же не сміє хыбити „ани облечіня і звыкы стравованя, історія ани філозофія, уменя ани наука, дїтачі бавкы ани пословіцї, господарство ани література, політіка ани пріват, но ани картка на шкоды, выникаючі одлїснїнём гор. Акурат у тім шырокім значіню днесь понятя културы вжывать антрополоґія і соціолоґія.

Значіть, култура загорнює вшытко тото, з чім ся чоловік не родить, але

  • што ся мусить навчіти, жебы ся став платным членом своёй громады;
  • што сам векшынов не створює, але переберать од старшых;
  • што є скорше колектівным і часто анонімным, накопеным дїлом много ґенерацій;
  • што ся утримує так, же ся о то люде старають;
  • што даяку громаду споює і разом лучіть од другых.
Свято в Кове (Бенін)

В тім шырокім значіню є култура повинным предположінём людьского жывота в громадї тай не годен єй брати лем як „надбудову“ матеріаловой „базы“, як то чінили марксісты. Матеріалова і културна ці духовна сторона чоловіка ся певно взаємно овплывнюють; росповіданя о тзв. „вовчіх дїтях“, выроснутых мімо людьску громаду але вказують, же без приналежной енкултурації, т.є. освоїня даякой културы не є чоловік способный навязати ани сексуалне одношіня. Културу годен найти наприклад і у пріматів, птахів ці рыб. Молоды макакы ся од матерї вчіють омывати бандуркы перед їджінём, молоды птахы наподобнюють спів дорослых. [1]

Антрополоґ Кліффорд Ґіртз характерізує културу як „мережу значінь“, в котрій і з єй помочов чоловік жыє, котру приїмать од своёй громады і котры передавать своїм дїтям. Ґерт Гофстедетвердить, же то „колектівный софтвер“ громады. З іншого аспекту є то способ, як люде жыють в згодї із своїм вірованём, языком, історіов но і способом облїканя. Сполочны значіня, сімволы, способ справованя і ґеста створюють сполочный рамик людьского дїяня, выкликує взаємну довіру і помагать добрій комунікації.

Other Languages
Afrikaans: Kultuur
Alemannisch: Kultur
አማርኛ: ባሕል
aragonés: Cultura
العربية: ثقافة
ܐܪܡܝܐ: ܡܪܕܘܬܐ
مصرى: ثقافه
অসমীয়া: সংস্কৃতি
asturianu: Cultura
Aymar aru: Yati
azərbaycanca: Mədəniyyət
башҡортса: Мәҙәниәт
Boarisch: Kuitua
žemaitėška: Koltūra
беларуская: Культура
беларуская (тарашкевіца)‎: Культура
български: Култура
भोजपुरी: संस्कृति
বাংলা: সংস্কৃতি
བོད་ཡིག: རིག་གནས།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সংস্কৃতি
brezhoneg: Sevenadur
bosanski: Kultura
буряад: Соёл
català: Cultura
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ùng-huá
Cebuano: Kultura
Chamoru: Kuttura
کوردی: چاند
čeština: Kultura
kaszëbsczi: Kùltura
Чӑвашла: Культура
Cymraeg: Diwylliant
dansk: Kultur
Deutsch: Kultur
ދިވެހިބަސް: ސަގާފަތު
Ελληνικά: Κουλτούρα
English: Culture
Esperanto: Kulturo
español: Cultura
eesti: Kultuur
euskara: Kultura
estremeñu: Coltura
فارسی: فرهنگ
suomi: Kulttuuri
Võro: Kultuur
français: Culture
Nordfriisk: Kultuur
furlan: Culture
Frysk: Kultuer
Gaeilge: Cultúr
galego: Cultura
Avañe'ẽ: Arandupy
Gaelg: Cultoor
客家語/Hak-kâ-ngî: Vùn-fa
עברית: תרבות
हिन्दी: संस्कृति
Fiji Hindi: Sanskriti
hrvatski: Kultura
Kreyòl ayisyen: Kilti
magyar: Kultúra
Հայերեն: Մշակույթ
interlingua: Cultura
Bahasa Indonesia: Budaya
Interlingue: Cultura
Ilokano: Kultura
Ido: Kulturo
íslenska: Menning
italiano: Cultura
日本語: 文化
Patois: Kolcha
la .lojban.: kulnu
Basa Jawa: Budaya
ქართული: კულტურა
қазақша: Мәдениет
kalaallisut: Kulturi
ភាសាខ្មែរ: វប្បធម៌
ಕನ್ನಡ: ಸಂಸ್ಕೃತಿ
한국어: 문화
къарачай-малкъар: Культура
कॉशुर / کٲشُر: تَہزیٖب
Kurdî: Çand
Кыргызча: Маданият
Latina: Cultura
Ladino: Kultura
Lëtzebuergesch: Kultur
Limburgs: Cultuur
lietuvių: Kultūra
latviešu: Kultūra
Basa Banyumasan: Budaya
Malagasy: Kolontsaina
олык марий: Тӱвыра
македонски: Култура
മലയാളം: സംസ്കാരം
монгол: Соёл
मराठी: संस्कृती
Bahasa Melayu: Budaya
Malti: Kultura
Mirandés: Cultura
မြန်မာဘာသာ: ယဉ်ကျေးမှု
مازِرونی: فرهنگ
Napulitano: Cultura
Plattdüütsch: Kultur
Nedersaksies: Kultuur
नेपाली: संस्कृति
नेपाल भाषा: तजिलजि
Oshiwambo: Hastangi
Nederlands: Cultuur
norsk nynorsk: Kultur
norsk: Kultur
Novial: Kulture
occitan: Cultura
Livvinkarjala: Kul'tuuru
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੱਭਿਆਚਾਰ
Papiamentu: Kultura
Pälzisch: Kuldur
polski: Kultura
پنجابی: کلچر
پښتو: هڅوب
português: Cultura
Runa Simi: Kawsay saphi
română: Cultură
русский: Культура
саха тыла: Култуура
sicilianu: Cultura
Scots: Cultur
سنڌي: ثقافت
srpskohrvatski / српскохрватски: Kultura
Simple English: Culture
slovenščina: Kultura
chiShona: Tsika
Soomaaliga: Dhaqan
shqip: Kultura
српски / srpski: Култура
SiSwati: Inhlonipho
Seeltersk: Kultuur
Basa Sunda: Budaya
svenska: Kultur
Kiswahili: Utamaduni
தமிழ்: பண்பாடு
తెలుగు: సంస్కృతి
тоҷикӣ: Фарҳанг
Tagalog: Kalinangan
Türkçe: Kültür
Xitsonga: Ndzhavuko
татарча/tatarça: Мәдәният
українська: Культура
اردو: ثقافت
oʻzbekcha/ўзбекча: Madaniyat
vèneto: Cultura
vepsän kel’: Kul'tur
Tiếng Việt: Văn hóa
Winaray: Kultura
吴语: 文化
მარგალური: კულტურა
ייִדיש: קולטור
Yorùbá: Àṣà
Zeêuws: Cultuur
中文: 文化
Bân-lâm-gú: Bûn-hoà
粵語: 文化