Sudan
English: Sudan

Segui progetto.png
Sudan
Sudan - Bandiera
Sudan - Stemma
(dettagli)(dettagli)
Motto: al-Nasr la-na
(arabo: 'a vittorie jè nuèstre)

Sudan in its region (claimed).svg

'Mbormaziune
Nome comblete:Repubbleche d'u Sudan
Nome ufficiale:جمهورية السودان
Jumhūriyyat al-Sūdān
Lènga ufficiale:arabe
Capitale:Khartum  (1.974.780 cr. / 2005)
Politeche
Guverne:Giunde militare
Cape de state:Omar Hasan Ahmad al-Bashir
Capo di governo:Omar Hasan Ahmad al-Bashir
Indipendenze:1º scennàre 1956
Trasute jndr'à l'ONU:12 novèmmre 1956
Superficie
Totale:2.505.810 km²  (10º)
% delle acque:5,18 %
Popolazzione
Totale (2004):39.148.162 ab.  (31º)
Densità:15 ab./km²  
Sciugrafije
Continende:Africa
Fuse orarie:UTC +3
Economije
Valuta:Sterline sudanese (da 'u 9/01 2007)
PIL (PPA)  (2009):92.977 miliune de $  (69º)
PIL procapite (PPA)  (2010):2.492 $  (137º)
ISU  (2010):0,379 (vasce)  (154º)
Energia:
Varie
TLD:.sd
Prefisse tel.:+249
Sigle autom.:SUD
Inne nazionale:نحن جند الله جند الوطن Nahnu jund Allah jund al-watan ("Sime l'esercite de Dije, l'esercite d'a patrie")
Feste nazionale:1º scennàre

Su-map.png

Portale:Portali 'Ndruche 'u [[Portale:]]

'A Repubbleche d'u Sudan (arabe: جمهورية السودان الديموقراطية‎) jè 'nu State de ll'Afriche subsahariane.

'U Sudan confine ad est pe' cirche 600 km cu 'u Mar Russe, l'Eritree e l'Etiopie, a sud cu 'u Kenie, l'Ugande ed 'a Repubbleche Democrateche d'u Congo, ad ovest cu 'u Ciad e d'a Repubbleche Cendrafricane e a nord confine cu ll'Egitte e cu 'a Libie.

Jndre termine de grannèzze jè 'u cchiù granne state d'u continende africane.Ôsce a die 'u Sudan ète 'na repubbleche presidenziale rette però da 'na giunde miletare.

'U nome derive da ll'arabe Bilād al-Sūdān, ce vuè dì "Paise de le Gnure", piccè le arabe accussì chiamavane le territorie confinande cu 'u Sahara meridionale, le cui popolazzione èrene 'nfatte de culure.

Sciugrafije

Exquisite-kfind.pngPe approfondimende, 'ndruche 'a vôsce Sciugrafije d'u Sudan.

'U Sudan jè 'nu state acchiate jndr'à vanne nord-oriendale de ll'Africa.

'U paise, ca tène 'na grannèzze auguale a 2.505.810 km² jè 'u cchiù estese d'u continende africane, se affacce sus ad 'u Mar Russe.

Morfologgije

'U territorie ète cchiù o mène comboste da chianure. Se iacchiene quacche mundagne jndr'à ll'estreme sud. 'U nord jè prevalentemènde deserteche.

Popolazzione

Le sudanese sonde somatecamènde assaje varie e appartènene a deverse etnie origgenate da ll'aunione de le gruppe niloteche, camiteche e semiteche.

Demografije

Curve demografeche
Grafeche statisteche popolazzione
  • Fasce de etate:
    • 0-14 anne: 43.7% (maschèle 8.730.609; femmène 8.358.569)
    • 15-64 anne: 54.1% (maschèle 10.588.634; femmène 10.571.199)
    • 65 e cchiù: 2.3% (maschèle 490.869; femmène 408.282)
  • Tasse de crescite d'a popolazzione: 2.64%
  • Mortaletate 'nfantile:
    • totale: 64.05/1.000
    • maschèle: 64.8/1.000
    • femmène: 63.26/1.000
  • Aspettative de vite: 56,9 anne (uèmmene) / 59,3 anni (fèmmene)

(Totte le date se referiscone a stime d'u 2004.)

Cenzimènde 2008

Da 'u 22 ad 'u 30 abbrìle 2008 jè state condotte 'nu cenzimènde naziunale, de cui angore non ge sonde state rese pubbleche le resultate, attese pe' abbrìle 2009. Seconne 'u sciurnàle sudanese al-Sahafa, 'a cetate de Khartum ha ormaje ddà esse arrevate ccu cunde cinghe miglione de crestiáne; 'u Darfur ed 'u Sudan Meridionale honne ddà esse arrevate respettevaènde a cirche 7,5 e 8,2 miglione de crestiáne, ce sonde comblessivamènde cirche 'u 40% d'a popolazzione naziunale. Le sud sudanese ca angore ôsce a die jàvitane cumme sfollate jndr'ô Nord Sudan honne ddà esse cirche 500mile.Le autoretate d'u Sudan Meridionale honne ditte de non g'essere disposte ccu pigghie n'consideraziune «nisciune cundegge ca non ge certifeche ca le crestiáne d'u Sud Sudan sonde 'nu terze d'a popolazzione de lle 'ndere paise».

Ô svolgimènde d'u cenzimènde - 'u prime dope 'a uerre civile accumenzate jndr'ô 1983 e spicciate jndr'ô 2005 e pure 'u prime effettuate condemboraneamènde jndre totte 'u Sudan - jè state particolarmènde comblicate, a cause sije de lle difficoltate logisteche sije de lle assaje situaziune de tensiune, n'particolare jndr'à lle cambe de sfollate jndr'ô Darfur. Nonostande quiste, Abd al-Baqi al-Kaylani, presidende d'u comitate 'ngarecate d'a valutaziune d'u cenzimènde, ha dichiarate ca osservatore 'ndernazionale honne comblessivamènde retenute valide 'u cenzimènde stesse.

Etnie

Le prengepále etnie de origgene niloteche sonde:

  • dolicocefale, le Shilluk, le Dinka, le Nuer, le Lokuto
  • mesocefale, le Nuba, le Fungi, le Bongo, le Nittu, le Madi,
  • le Agnuak, le Bari e le popolazzione d'u Darfur, le Belanda e le Luo, ditte pe' errore pure Jur
  • alcune tribbù de origgene niloteche cumme le Acholi, le Lango, le Gialuo se ne sonde sciùte ccu jàvite jndr'à Ugande e jndr'ô Kenye.

Accumenzanne da 'u Medioève, cu l'avenùte de lle arabe, quèste popolazzione autoctone gnure se sonde misckate cu le popolazzione camiteche e semiteche cu pelle cchiù chiare e tipe somateche quase augule ad 'u mediterranee ('mbrà lle gruppe etneche cchiù recentemènde immigrate se pòtene signalà le Rashaida o le Hidareb).Sonde pure presende le Tigrine e le Tigré.

Ce stonne pure de lle etnie gnure de origgene non niloteche ca sonde le azandè, soprannumenate Niam-Niam.

Le popolazzione d'u Darfur se scucchiáne jndre quàtte etnie cchiù numerose: Zagawa, Mazalit, Tama e Fur (da cui 'u nome: Dar = sede + Fur); ce stonne pure assaje otre etnie mène numerose.

Lènghe

Le lènghe cchiù deffuse sonde:

  • arabe
  • le lènghe sudanese
    • oriendale, 'u nubiane, 'u nuer-dinka ed 'u Kunama.

Sonde pure presende 'nu munne de lènghe mène 'mbortande, accume 'a lènga begia.

Releggione

L'Islam jè 'a releggione de state: jè professate da 'u 70% d'a popolazzione. 'U 25% professe releggione tradiziunale africane ("animisteche") mendre 'u rumanènde 5% professe 'u Crestiánesime. Animiste e crestiáne jàvitane prevalentemènde jndr'ô sud d'u paise, addò hé accumenzate l'attivitate missiunarie crestiáne jndr'à ll'epoche coloniale.

Totte le lènghe d'a popolazzione sudanese tènene 'na parole Jok, quacche vôte jwok ca pòte ccu esse derivate sije da jo "essere vivende, uèmmene" ca da o Geova, dije de lle israelite jndr'ô periode arcaiche, 'u cui segnefecate cange da tribbù a tribbù: quacche vôte inneche l'Essere Supreme, congepite cumme 'u ccrejatore de ll'Universe, quacche otre vôte inneche lle spirite 'nferiore.

Economije

  • Prudotte naziunale lorde: 70,95 migliarde de dollare USA
  • Tasse de 'nflaziune: 8,8%
  • Tasse de disoccupaziune: 18,7% (stime 2002)

(Addò non g'ète specifecate deversamènde le date se riferiscone a stime d'u 2004.)

Esportaziune

Le esportaziune ammondane a cirche 2,45 migliarde de dollare USA (f.o.b.) e se referiscone a petrolie e prudotte petrolifere, cotone, sesame, arachide, gomme arabiche, zucchere e bestiame.

Le pajèsere verse le quale esporte sonde 'a Cine 40,9%, Arabie Saudite 17,2% e lle Emirate Arabe Aunìte 5,4% (2003).

(Addò non g'ète specifecate deversamènde le date se riferiscone a stime d'u 2003.)

'Mbortaziune

'U valore de lle 'mbortaziune jè auguale a 2.383 miglione de dollare USA (f.o.b.) e se referisce a lle seguende prudotte: prudotte alimendare, manufatte, attrezzature meccaneche pe' 'a raffinaziune ed 'u trasporte, medicinale e sostanze chimeche, tessile e grane.

Le pajèsere 'mbortature sonde Arabie Saudite 16,3%, Cine 14,2%, Regne Aunìte 5%, Germanie 4,9%, Indie 4,8%, Frange 4,1%.

(Addò non g'ète specifecate deversamènde le date se riferiscone a stime d'u 2003.)

Tradiziune

Embleme e simbole

Bandiere

Bandiere naziunale
Otre bandiere

Note


'Ndruche pure

  • Darfur
  • Sudan d'u Sud
  • Liste de cetate d'u Sudan
  • Rotte de le migrande africane jndr'ô Sahara

Otre pruggette

  • Collabora a Commons Wikimedia Commons tène file multimediali su Sudan
  • Collegaminde fore a Uicchipèdie

    • Sudan sus a Segnala sus a DMoz 'nu collegamende ca cendre cu l'argomende "Sudan")
    Other Languages
    Acèh: Sudan
    адыгабзэ: Судан
    Afrikaans: Soedan
    Akan: Sudan
    Alemannisch: Sudan
    አማርኛ: ሱዳን
    aragonés: Sudán
    Ænglisc: Sudan
    العربية: السودان
    ܐܪܡܝܐ: ܣܘܕܐܢ
    مصرى: السودان
    asturianu: Sudán
    Aymar aru: Sudan
    azərbaycanca: Sudan
    تۆرکجه: سودان
    башҡортса: Судан
    Bali: Sudan
    Boarisch: Sudan
    žemaitėška: Sodans
    Bikol Central: Sudan
    беларуская: Судан
    беларуская (тарашкевіца)‎: Судан
    български: Судан
    भोजपुरी: सूडान
    Banjar: Sudan
    bamanankan: Sudan
    বাংলা: সুদান
    བོད་ཡིག: སུའུ་ཏན།
    বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সুদান
    brezhoneg: Soudan
    bosanski: Sudan
    буряад: Судан
    català: Sudan
    Chavacano de Zamboanga: Sudán
    Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sudan
    нохчийн: Судан
    Cebuano: Sudan
    کوردی: سوودان
    corsu: Sudan
    qırımtatarca: Sudan
    čeština: Súdán
    Чӑвашла: Судан
    Cymraeg: Swdan
    dansk: Sudan
    Deutsch: Sudan
    Thuɔŋjäŋ: Thudän
    Zazaki: Sudan
    dolnoserbski: Sudan
    डोटेली: सुडान
    ދިވެހިބަސް: ސޫދާން
    eʋegbe: Sudã
    Ελληνικά: Σουδάν
    English: Sudan
    Esperanto: Sudano
    español: Sudán
    eesti: Sudaan
    euskara: Sudan
    estremeñu: Sudán
    فارسی: سودان
    suomi: Sudan
    Võro: Sudaan
    føroyskt: Sudan
    français: Soudan
    arpetan: Sodan
    Nordfriisk: Sudaan
    Frysk: Sûdan
    Gaeilge: An tSúdáin
    Gagauz: Sudan
    kriyòl gwiyannen: Soudan
    Gàidhlig: Sudan
    galego: Sudán
    Avañe'ẽ: Sudano
    गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: सुदान
    ગુજરાતી: સુદાન
    Gaelg: Yn Toodaan
    Hausa: Sudan
    客家語/Hak-kâ-ngî: Sudan
    עברית: סודאן
    हिन्दी: सूडान
    Fiji Hindi: Sudan
    hrvatski: Sudan
    hornjoserbsce: Sudan
    Kreyòl ayisyen: Soudan
    magyar: Szudán
    հայերեն: Սուդան
    interlingua: Sudan
    Bahasa Indonesia: Sudan
    Interlingue: Sudan
    Igbo: Sudan
    Ilokano: Sudan
    ГӀалгӀай: Судан
    Ido: Sudan
    íslenska: Súdan
    italiano: Sudan
    日本語: スーダン
    Patois: Sudan
    la .lojban.: sudan
    Jawa: Sudan
    ქართული: სუდანი
    Qaraqalpaqsha: Sudan
    Taqbaylit: Sudan
    Адыгэбзэ: Судан
    Kabɩyɛ: Sudaanɩ
    Kongo: Sudan
    Gĩkũyũ: Sũdana
    қазақша: Судан
    ಕನ್ನಡ: ಸುಡಾನ್
    한국어: 수단
    kurdî: Sûdan
    kernowek: Soudan
    Кыргызча: Судан
    Latina: Sudania
    Lëtzebuergesch: Sudan
    лезги: Судан
    Lingua Franca Nova: Sudan
    Luganda: Sudaani
    Limburgs: Soedan
    Ligure: Sudan
    lumbaart: Sudan
    lingála: Sudani
    lietuvių: Sudanas
    latviešu: Sudāna
    Malagasy: Sodàna
    македонски: Судан
    മലയാളം: സുഡാൻ
    монгол: Судан
    मराठी: सुदान
    кырык мары: Судан
    Bahasa Melayu: Sudan
    Malti: Sudan
    မြန်မာဘာသာ: ဆူဒန်နိုင်ငံ
    эрзянь: Судан
    مازِرونی: سودان
    Dorerin Naoero: Tudan
    Nāhuatl: Sudan
    Plattdüütsch: Sudan
    Nedersaksies: Soedan
    नेपाली: सुडान
    नेपाल भाषा: सुदान
    Nederlands: Soedan
    norsk nynorsk: Sudan
    norsk: Sudan
    Novial: Sudan
    Sesotho sa Leboa: Sudan
    Chi-Chewa: Sudan
    occitan: Sodan
    Livvinkarjala: Sudan
    Oromoo: Sudaan
    ଓଡ଼ିଆ: ସୁଦାନ
    Ирон: Судан
    ਪੰਜਾਬੀ: ਸੁਡਾਨ
    Kapampangan: Sudan
    Papiamentu: Sudan
    Deitsch: Sudan
    पालि: सूडान
    Norfuk / Pitkern: Sudan
    polski: Sudan
    Piemontèis: Sudan
    پنجابی: سوڈان
    پښتو: سوډان
    português: Sudão
    Runa Simi: Sudan
    rumantsch: Sudan
    română: Sudan
    русский: Судан
    русиньскый: Судан
    Kinyarwanda: Sudani
    संस्कृतम्: सूडान
    саха тыла: Судаан
    ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱩᱫᱟᱱ
    sardu: Sudan
    sicilianu: Sudan
    Scots: Sudan
    davvisámegiella: Sudan
    Sängö: Sudäan
    srpskohrvatski / српскохрватски: Sudan
    Simple English: Sudan
    slovenčina: Sudán
    slovenščina: Sudan
    Gagana Samoa: Sudan
    chiShona: Sudan
    Soomaaliga: Suudaan
    shqip: Sudani
    српски / srpski: Судан
    SiSwati: ISudani
    Sesotho: Sudan
    Seeltersk: Sudan
    Sunda: Sudan
    svenska: Sudan
    Kiswahili: Sudan
    ślůnski: Sudan
    Sakizaya: Sudan
    தமிழ்: சூடான்
    తెలుగు: సూడాన్
    тоҷикӣ: Судон
    ትግርኛ: ሱዳን
    Türkmençe: Sudan
    Tagalog: Sudan
    Türkçe: Sudan
    Xitsonga: Sudan
    татарча/tatarça: Судан
    удмурт: Судан
    ئۇيغۇرچە / Uyghurche: سۇدان
    українська: Судан
    اردو: سوڈان
    oʻzbekcha/ўзбекча: Sudan
    vèneto: Sudan
    vepsän kel’: Sudan
    Tiếng Việt: Sudan
    Volapük: Sudän
    Winaray: Sudan
    Wolof: Sudaan
    吴语: 苏丹
    მარგალური: სუდანი
    ייִדיש: סודאן
    Yorùbá: Sudan
    Vahcuengh: Sudan
    Zeêuws: Soedan
    中文: 苏丹
    文言: 蘇丹
    Bân-lâm-gú: Sudan
    粵語: 蘇丹
    isiZulu: ISudan