Naziunalissem
English: Nationalism

‹Millennari da la Russia› – monument erigì il 1862

Il naziunalissem è in’ideologia ch’ha la finamira che tut ils commembers d’ina naziun s’identifitgeschian e sa solidariseschian cun quella e che vul colliar questa naziun cun in stadi suveran. Naziunalissems vegnan (l’emprim) purtads da moviments naziunals; en stadis naziunals vegn il naziunalissem er purtà e reproducì tras las instanzas statalas sezzas. Tut tenor l’origin ed il svilup dal naziunalissem, è l’identitad da la naziun che vegn promovida tras quel mintgamai da different cuntegn; en dumonda vegnan criteris d’identificaziun culturals, etnics, religius e/u da derivanza.

Il 19avel tschientaner n’ha l’emprim betg enconuschì la noziun dal naziunalissem, mabain sulettamain quella dal princip dal stadi naziunal (Eric Hobsbawm). La finamira da tendenzas naziunalas era quella d’unir territoris sparpagliads, da stgaffir zonas da commerzi grondas e d’unifitgar la cultura, l’administraziun e la lingua franca en l’interess d’in’economia naziunala. En il senn dal dretg e da la filosofia sa tracti tar la naziun dal ‹pievel public›. Questa noziun na sto betg cumpigliar tut ils abitants d’in territori: Ils Stadis Unids da l’America han l’emprim excludì ils abitants da colur naira ed ils Indians. En il decurs dal 19avel tschientaner ha la gronda part dals stadis naziunals però extendì lur ‹pievel public› cun integrar ulteriuras gruppas da la populaziun e cun conceder al pievel dretgs adina pli vasts. L’idea dal stadi naziunal è oramai colliada cun ils princips da dretg da la statalitad moderna. Pass per pass han pudì sa far valair en rom da l’idea dal stadi naziunal l’emancipaziun dals Gidieus, il dretg d’eleger liber, la legislaziun unitara e l’egualitad dals dretgs da tut ils burgais. Sco ideologia che muventa las massas ha il naziunalissem gudagnà en il 19avel tschientaner adina dapli forza ed ha unì pievels adina pli eterogens tras in’identitad adina pli unifitganta.[1]

Istoricamain han ideas naziunalisticas cuntanschì l’emprima giada vigur politica vers la fin dal 18avel tschientaner, en rom da la guerra d’independenza americana e da la Revoluziun franzosa. En il 19avel tschientaner èn alura sa furmadas en l’Europa naziuns ch’accentuavan, cumpareglià cun la naziun statala franzosa, pli ferm in maletg da la naziun etnic, uschia per exempel la naziun culturala tudestga u la renaschientscha bulgaraisa. Ordaifer l’Europa èn naziuns savens sa furmadas en rom da las stentas da sa liberar da las structuras colonialas. Il pli tard dapi ch’è s’etablì en il 20avel tschientaner en il dretg internaziunal il princip dal dretg d’autodeterminaziun dals pievels èn naziunalissems daventads in’ideologia egemoniala a nivel global.

Il naziunalissem sco tal n’è betg lià ad in sistem politic. Bain han dominà a l’entschatta models illuministic-democratics, ma pli tard èn divers moviments naziunalistics er sa colliads cun sistems monarchics, postcolonials, realsocialistics e faschistics.

Naziunalissems pon – sco en il cas da la Guerra da la Jugoslavia – manar a la ruina da stadis, ubain – sco en il cas dal risorgimento talian – unir stadis.

Il cuntramoviment e la cunterideologia tar il naziunalissem è l’internaziunalissem u cosmopolitissem. Il supranaziunalissem po esser collià cun ina diminuziun da l’orientaziun naziunala e cun cuntrareacziuns respectivas, quai che sa lascha observar a l’exempel dals stadis en l’intschess da l’Uniun europeica.

Other Languages
Afrikaans: Nasionalisme
Alemannisch: Nationalismus
አማርኛ: ብሔርተኝነት
aragonés: Nacionalismo
العربية: قومية
অসমীয়া: জাতীয়তাবাদ
asturianu: Nacionalismu
azərbaycanca: Millətçilik
башҡортса: Милләтселек
žemaitėška: Naciuonalėzmos
беларуская: Нацыяналізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Нацыяналізм
български: Национализъм
brezhoneg: Broadelouriezh
bosanski: Nacionalizam
català: Nacionalisme
нохчийн: Национализм
čeština: Nacionalismus
Deutsch: Nationalismus
Ελληνικά: Εθνικισμός
English: Nationalism
Esperanto: Naciismo
español: Nacionalismo
eesti: Rahvuslus
euskara: Nazionalismo
estremeñu: Nacionalismu
føroyskt: Nationalisma
français: Nationalisme
kriyòl gwiyannen: Nasyonalism
galego: Nacionalismo
ગુજરાતી: રાષ્ટ્રવાદ
עברית: לאומיות
हिन्दी: राष्ट्रवाद
Fiji Hindi: Rastryawaad
hrvatski: Nacionalizam
Bahasa Indonesia: Nasionalisme
Ilokano: Nasionalismo
italiano: Nazionalismo
Patois: Nashinalizim
қазақша: Ұлтшылдық
한국어: 내셔널리즘
къарачай-малкъар: Миллетчилик
Кыргызча: Улутчулдук
Ladino: Nasionalizmo
Lingua Franca Nova: Nasionalisme
Limburgs: Nationalisme
lumbaart: Naziunalism
lietuvių: Nacionalizmas
latviešu: Nacionālisms
македонски: Национализам
മലയാളം: ദേശീയത
Bahasa Melayu: Nasionalisme
Mirandés: Nacionalismo
မြန်မာဘာသာ: အမျိုးသားရေးဝါဒ
مازِرونی: ناسیونالیسم
नेपाल भाषा: राष्ट्रवाद
Nederlands: Nationalisme
norsk nynorsk: Nasjonalisme
occitan: Nacionalisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ
polski: Nacjonalizm
Piemontèis: Nassionalism
پنجابی: قوم پرستی
português: Nacionalismo
română: Naționalism
русский: Национализм
русиньскый: Націоналізм
саха тыла: Национализм
sicilianu: Nazziunalismu
davvisámegiella: Nationalisma
srpskohrvatski / српскохрватски: Nacionalizam
Simple English: Nationalism
slovenčina: Nacionalizmus
slovenščina: Nacionalizem
српски / srpski: Национализам
svenska: Nationalism
Kiswahili: Utaifa
Türkçe: Milliyetçilik
татарча/tatarça: Милләтчелек
тыва дыл: Национализм
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: مىللەتچىلىك
українська: Націоналізм
oʻzbekcha/ўзбекча: Millatchilik
vèneto: Nasionałismo
Tiếng Việt: Chủ nghĩa dân tộc
Winaray: Nasyonalismó
吴语: 民族主义
მარგალური: ნაციონალიზმი
中文: 民族主義
Bân-lâm-gú: Bîn-cho̍k-chú-gī
粵語: 民族主義