هوږه

ويکيپېډيا:How to read a taxoboxHow to read a taxobox
هوږه
Allium sativum, known as garlic, from William Woodville, Medical Botany, 1793.
Allium sativum, known as garlic, from William Woodville, Medical Botany, 1793.
ساينسي ډلبندۍ
سلطنت:Plantae
(unranked)Monocots
Order:Asparagales
کورنۍ:Alliaceae
څېرمه کورنۍ:Allioideae
ټبر:Allieae
Genus:Allium
Species:A. sativum
Binomial name
Allium sativum
L.

هوږه د پيازو له نسله يانې له( Allium ) نه گڼل كيږي. هغه په خپل تركيب كې د شتو موادو لكه البومينو ، قندو ، عضوي تېزابو ، منرالي مالگو ( په ټوليزه توگه د كاليوم پوتاشيم او مگنيزم ) ، د B او C گروپونو ويټامينونو ، يد ( يود ) ، سلولوز ، د اثيرو ( ايترو ) غوړو په لرلو سره سارى نه لري. له هوږې نه د والگي ، د گېډي ساري ناروغۍ ، د نو لرونكو ټپونو او دانو ، په بدن كې د ويټامينونو د كموالي د وقايې او درملنې لپاره كار اخيستل كيږي ؛ همدا راز د غاښو د ناروغۍ اسقربوط " څينگه " مخنيوى كوي او د بدن دفاعي سيستم "ايمونيتېت" پياوړى كوي. هوږه د وبا ( كولرا ) ، "سالمونېلېزا" او لويې تبې ( محرقې ) په درملنه كې اغېزمنه ده.

د سابو روغتيايي ځانگړنې انسانانو ته له پخوا نه جوتې وې. هغوى د كاربن هايدريتونو ، ويټامينونو او منرالي موادو د سرچينې په توگه چوپړ كاوه ، چې تر ټولو نه په لوړه كچه يې په هوږې پورې اړه لرله او لري يې. د هغې د روغتيايي ( طبي ) ځانگړنو نه لا لرغوني مصريان هم خبر وو ، چې له ميلاد نه درې زره كاله مخكې يې لا په خوړو كې له پيازو او هوږې نه كار اخيست. پرته له مصريانو نه ، د نړۍ په نورو لرغونو تمدنونو كې هم د هوږې له گټو نه خبر وو. د بېلگې په توگه د مراكش پاچا دويم " بالادان " په نړيوال تاريخ كې د هوږې او پيازو د پالېز په لرلو سره نامتو دى. پاچا " بالادان " ته خپل د هوږې او پيازو پالېز دومره گران وو ، چې ان معبد ته يې هم اجازه ورنكړه ، چې د هغه پر ځاى ودان شي ، تر څو چې يې د سابو بل لوى پالېز سمسور نكړ.

پر روغتيايي ځانگړنو سربېره ، هوږه د خواړو د يوې ډېرې خوندورې او په زړه پورې مسالې په توگه نامتو وه او ده. اوس هم په بېلابېلو هېوادو كې د ساوس ( روب ) ، سلاټې په جوړولو كې ، همدا راز د قورمې ، پټاټو ، غوښې ، پلو ، د مرغانو غوښې ، ښوروا ، سوپ او نورو بېلابېلو خواړو په پخلي كې د خواړو د لا خوندوركولو لپاره ترې كار اخيستل كيږي. هوږه تازه هم خوړل كيږي ، همدا راز له هغې نه اچار ( ترشي ) هم جوړوي چې له خوړو سره يې كارونه اشتها زياتوي. د هوږې شنې اوږدې پاڼې د B له ويټامينو شتمنې دي چې سلاټ ترې جوړوي او په ځينو هېوادو كې اچار هم ترې جوړوي. په نړۍ كې هسپانويان د هوږې تر ټولو ډېر لوى مينه وال گڼل كيږي او په نړۍ كې د هوږې تر ټولو ډېر لوى توليدوونكي هم دوى دي. هوږه تېز بوى لري او له خولې نه ژر نه لري كيږي ، همدا يواځينى لامل دى ، چې ډېرى وختونه انسان د تازه او اومې هوږې له خوراك نه ډډه كوي.

د اسلام له نظره

هوږه چې په عربی کې ورته (ثوم) وایې ؛ د هوږی په اړوند پیغمبر(ص) فرمایلی (هوږه وخوری چی د ۷۰ ناروغیو درمل دی) او په خپل ترکیب کی زیات عناصر لری لکه عضوی تیزاب ، منرال، قند ویټامینونه ، کالیوم ،پوتاشیم ،مگنیزیم ،او داسی نور زیات او هوږه د ایترو په غوړو کی ساری نه لری له هوږی نه د والگی ، دگیډی ساری ناروغی، دنولرونگو ټپونو او دانو ، په بدن د ونټامنونو د کموالی د وقایی او درملنی لپاره تری کار اخیستل کیږی همدارنگه د غاښونو د نارغی مخنیوی کوی .د نفس تنگی لپاره هم هوږه ډیره گټوره ده. دعصابو د تقوی ،توری ټوخلی، قولنجو د تکلیف ، د کلمو دناروغیو لپاره، د وینی فشار،د زړه د ناروغیو، د اندامونو د لړزیدا ، د بدن د پوستکی د ښکلا، روماتیزوم ، د شکر د ناروغی ، د مفاصلو د درد لپاره ، معدی د زیاتو ناروغیو او دردونو لپاره حتی دا چی سرطان یوه خطرناکه ناروغی ده د سرطان د ناروغی په مخنیوی کی هم هوږه خورا گټوره ده د سابو روغتيايي ځانگړنې انسانانو ته له پخوا نه جوتې وې. هغوى د كاربن هايدريتونو ، ويټامينونو او منرالي موادو د سرچينې په توگه چوپړ كاوه ، چې تر ټولو نه په لوړه كچه يې په هوږې پورې اړه لرله او لري يې. د هغې د روغتيايي ( طبي ) ځانگړنو نه لا لرغوني مصريان هم خبر وو ، چې له ميلاد نه درې زره كاله مخكې يې لا په خوړو كې له پياز او هوږې نه كار اخيست. پرته له مصريانو نه ، د نړۍ په نورو لرغونو تمدنونو كې هم د هوږې له گټو نه خبر وو. پر روغتيايي ځانگړنو سربېره ، هوږه د خواړو د يوې ډېرې خوندورې او په زړه پورې مسالې په توگه نامتو وه او ده. اوس هم په بېلابېلو هېوادو كې د ساوس ( روب ) ، سلاټې په جوړولو كې ، همدا راز د قورمې ، پټاټو ، غوښې ، پلو ، د مرغانو غوښې ، ښوروا ، سوپ او نورو بېلابېلو خواړو په پخلي كې د خواړو د لا خوندوركولو لپاره ترې كار اخيستل كيږي. هوږه تازه هم خوړل كيږي ، همدا راز له هغې نه اچار ( ترشي ) هم جوړوي چې له خوړو سره يې كارونه اشتها زياتوي. د هوږې شنې اوږدې پاڼې د B له ويټامينو شتمنې دي چې سلاټ ترې جوړوي او په ځينو هېوادو كې اچار هم ترې جوړوي. په نړۍ كې هسپانويان د هوږې تر ټولو ډېر لوى مينه وال گڼل كيږي او په نړۍ كې د هوږې تر ټولو ډېر لوى توليدوونكي هم دوى دي. هوږه تېز بوى لري او له خولې نه ژر نه لري كيږي ، همدا يواځينى لامل دى ، چې ډېرى وختونه انسان د تازه او اومې هوږې له خوراك نه ډډه كوي. هیره دی نه وی چی هوږ د سلنیوم منبع بلل کیږی نو پدی خاطر د باکتریا او ویروس ضد ده .

Other Languages
Afrikaans: Knoffel
aragonés: Allium sativum
العربية: ثوم
asturianu: Allium sativum
Aymar aru: Ajusa
azərbaycanca: Sarımsaq
تۆرکجه: ساریمساق
башҡортса: Һарымһаҡ
Boarisch: Knofe
žemaitėška: Česnags
Bikol Central: Bawang
беларуская: Часнок
беларуская (тарашкевіца)‎: Часнок
български: Чесън
Bislama: Galik
বাংলা: রসুন
བོད་ཡིག: སྒོག་ལོག
brezhoneg: Kignen
bosanski: Bijeli luk
català: All
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sáung-tàu
کوردی: سیر
corsu: Aglia
Чӑвашла: Ыхра
Cymraeg: Garlleg
dansk: Hvidløg
Deutsch: Knoblauch
dolnoserbski: Pšawy kobołk
ދިވެހިބަސް: ލޮނުމެދު
Ελληνικά: Σκόρδο
English: Garlic
Esperanto: Ajlo
español: Allium sativum
eesti: Küüslauk
euskara: Baratxuri
فارسی: سیر
français: Ail cultivé
furlan: Ai
Gaeilge: Gairleog
galego: Allo
Avañe'ẽ: Áho
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Losun
ગુજરાતી: લસણ
Gaelg: Garleid
Hausa: Tafarnuwa
עברית: שום
हिन्दी: लहसुन
hrvatski: Češnjak
hornjoserbsce: Prawy kobołk
Kreyòl ayisyen: Lay
magyar: Fokhagyma
հայերեն: Սխտոր
Bahasa Indonesia: Bawang putih
ГӀалгӀай: Саьмарсаькх
Ido: Alio
íslenska: Hvítlaukur
italiano: Allium sativum
日本語: ニンニク
Basa Jawa: Bawang
ქართული: ნიორი
қазақша: Сарымсақ
ភាសាខ្មែរ: ខ្ទឹមស
한국어: 마늘
Кыргызча: Сарымсак
Lëtzebuergesch: Knuewelek
лакку: Лаччи
Limburgs: Witlouk
Ligure: Aggio
latviešu: Ķiploks
मैथिली: लह्सुन
македонски: Лук
монгол: Саримс
मराठी: लसूण
Bahasa Melayu: Bawang putih
မြန်မာဘာသာ: ကြက်သွန်ဖြူ
नेपाली: लसुन
Nederlands: Knoflook
norsk nynorsk: Kvitlauk
norsk: Hvitløk
occitan: Alh cultivat
Livvinkarjala: Čosnokku
ଓଡ଼ିଆ: ରସୁଣ
Ирон: Нуры
ਪੰਜਾਬੀ: ਲਸਣ
Kapampangan: Bawang
پنجابی: لسن
português: Alho
Runa Simi: Ahus
română: Usturoi
русский: Чеснок
संस्कृतम्: लशुनम्
sardu: Azu
sicilianu: Agghia
Scots: Garlic
سنڌي: ٿوم
srpskohrvatski / српскохрватски: Češnjak
Simple English: Garlic
slovenčina: Cesnak kuchynský
slovenščina: Česen
Soomaaliga: Toon
shqip: Hudhra
српски / srpski: Бели лук
Basa Sunda: Bawang bodas
svenska: Vitlök
Kiswahili: Kitunguu saumu
తెలుగు: వెల్లుల్లి
тоҷикӣ: Сирпиёз
Türkmençe: Sarymsak
Tagalog: Bawang
Türkçe: Sarımsak
тыва дыл: Чеснок
українська: Часник
اردو: لہسن
oʻzbekcha/ўзбекча: Sarimsoq
vepsän kel’: Künz'lauk
Tiếng Việt: Tỏi
walon: A (plante)
Winaray: Lasuna
ייִדיש: קנאבל
Vahcuengh: Suenq
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Soàn-thâu
粵語: 蒜頭