لوہا
English: Iron

لویا
Fe-TableImage.svg
نشانیاں
ناں، ایٹمی نمبر، نشانیلویا
ٹولیٹرانزیشن دعات
گروپ، پیریڈ، بلاک8, 4, d
ایٹمی پعار
وکھالہIron electrolytic and 1cm3 cube.jpg
خصوصیات
ابلن نمبر2862 سیلسیس
پگلن نمبر1538 سیلسیس
گوڑا7.87 گرام/لٹر
الیکٹرونیگیٹیوٹی1.83

لویا اک کیمیائی عنصر اے جیدا ایٹمی نمبر 26 تے ایٹمی نشان Fe اے۔ اے زمین چ سب توں بوتا پایا جان آلا عنصر اے تے زمین دی اندر دے دوویں انگ بناندا اے تے زمین دی کھل چ اے چوتھا سب توں بوتا پایا جان آلا عنصر اے۔ اے پہلی ٹرانزیشن سیرییز دی دعات اے۔ بوت وڈے تاریاں چ ایٹمی فیوزن دے نال آخری شے نکل-56 بنندا اے جیڑا کے طاقت کڈدا اے اس توں اگے تمام عنصر طاقت کھاندے نیں۔ نکل-56 پہلاں کوبالٹ-56 تے فیر لویا-56 چ ماڑا ہو کے بدل جاندا اے۔ اس توں بعد تارا اپنے اندر ای اندر ڈگ کے سپرنووا تماکا کردا اے جس توں اے تمام دعاتاں تے دوجے عنصر بکھر جاندے نیں۔

اے ٹرانزیشن عنصراں دی گٹھ دی دعات اے اس وجہ توں ایدیاں بوت ساریاں آکسیڈیشن حالتاں نیں -2 توں +6 تک مگر زیادہ تر اے +2 یا +3 حالت چ پایا جاندا اے۔ اینوں ہوا تے پانی چ زنگ لگ جاندا اے اس واسطے اے اپنی خالص حالت چ ٹٹدے تاریاں (Meteorite) تے آکسیجن جتھے کٹ ہوۓ اوتھے پایا جاندا اے۔ صاف حالت چ لویا چاندی-سرمئی رنگ دی چمکدار دعات ہوندی اے مگر ہوا چ اینوں آکسیجن دے نال زنگ لگ جاندا اے تے اے اپنیاں آکسائڈاں بنادیندی اے۔ دوجیاں دعاتاں نوں جدوں زنگ لگدا اے اوہ اندر دی طرف سکڈ جاندیاں نیں تے مزید زنگ توں بچیاں ریندیاں نیں پر لوۓ چ پٹھا کم ہوندا اے، زنگ بار دی طرف نکلدا اے تے صاف لوۓ نوں سامنے کر دیندا اے تے اینوں وی زنگ لگ جاندا اے۔

لوۓ نوں قدیم زمانے توں ورتیا جاریا اے۔ خالص لویا الومینیم توں وی نرم ہوندا اے تے اینوں کوئلے نال صاف کر کے وی نئیں خالص بنایا جاسکدا۔ لوۓ چ سملٹنگ(کوئلے دے نال صفائی) دے نال کاربن مکس کر کے اینوں سخت کیتا جاندا اے۔ اگر کاربن دی مقدار لوۓ چ 0.2٪ توں 2.1٪ ہوۓ تے فولاد بنندا اے جیڑا کے خالص لوۓ توں 1000 گنا سخت ہوندا اے۔ کچا لویا پھٹھی چ کوئلے دے نال گالیا جاندا اے جدے نوں صاف لویا نکلدا اے تے آکسیجن دے نال مزید صفائی تے فولاد بن جاندا اے۔ فولاد تے کٹ کاربن آلا لویا دوجیاں دعاتاں دے نال کول کے انڈسٹری چ سب توں بوتے ورتے جاندا اے نیں اپنی خاصیتاں دی وجہ توں۔

خاصیتاں

لوۓ دی مکینکل خاصیتاں چیک کرن واسطے کئی تجربے ہوندے نیں جیناں چ برنل تجربہ، راکول تجربہ یا ٹنسائل طاقت تجربہ اے۔ لوۓ دے اتے تجربیاں دا نتیجہ اکو ای آندا اے تے اس وجہ توں دوجیاں دے تجربے دے نتیجیاں نوں لوۓ نال رلایا جاندا اے۔ ایناں تجربیاں نے اے دسیا اے کے لوۓ دی سختی اودی خالص پن دی وجہ توں ہوندی اے۔ خالص لویا الومینیم توں وی بوتا نرم ہوندا اے۔ صرف 10 کاربن دے ایٹم 10 لکھ لوۓ دے ایٹماں چ پا دتے جان تے ایناں دی سختی دگنی ہو جاندی اے۔ اے سختی 0.2٪ کاربن تک تیزی دے نال وددی جاندی اے تے 0.6٪ تے جا کے سختی حد تک پونچ جاندی اے۔

لوۓ دیاں چار الوٹروپک حالتاں نیں۔ ایناں نوں α، γ، δ تے ε کیندے نیں۔ α-لویا جینوں فیرائٹ وی کیندے نیں، عام گرمی ناپ تے سب توں رکیا ہویا(stable) ہوندا اے۔ اے لوۓ دی اک نرم قسم اے جیڑی کے 912 ڈگری سینٹی گریڈ تے وی صرف 0.021٪ کاربن کول سکدی اے۔ 912 ڈگری سینٹی گریڈ توں اتے α-لویا γ-لوۓ چ بدل جاندا اے جینوں اسٹینائٹ کیندے نیں۔ اے وی نرم جیا ای ہوندا اے مگر اے کاربن دی وڈی مقدار کول سکدا اے(2.04٪ کاربن 1146 ڈگری سینٹی گریڈ تے) تے اس توں فولاد دی اوہ قسم بنائی جاندی اے جیدے توں برتن، ہسپتالاں دا سمان تے کھان پین نوں بیچن آلیاں شیواں بنائیاں جاندیاں نیں۔

اس توں اگلے ایلوٹراپک حالتاں زمین دے اندر دے مادہ نوں بناندے نیں۔ زمین دا سب توں اندر آلا پاسا δ تے ε لوۓ دے نکل دے نال کول توں بنیا ہوندا اے۔

لوۓ نوں بوت وڈے تے بوت زیادہ گرم تارے ایٹمی فیوژن توں بناندے نیں۔ اے تارے سپرنووا تماکیاں دے نال پھٹدے نیں دے اس کم وچ لویا بن کے وکھر جاندا اے۔ سپنووا تماکیاں واسطے تارا دا وزن سورج توں 9 گنا توں 60 گنا ہونا چائیدا اے۔ سپرنووا چ کئی دوجے عنصر وی بنندے نیں تے لویا ایناں چ سب توں پارا ہوندا اے۔ تارا ایٹمی فیوژن توں جدوں لویا بنا لیندا اے تے اے اپنے اندر ای ڈگ جاندا اے تے تماکے نال پھٹ جاندا اے۔ اس توں بعد وی بوت زیادہ نیوٹران آکے ایناں بنے ہوۓ عنصراں تے لگدے نیں تے مزید لویا تے اس توں پارے عنصر بنا دیندے نیں۔

لویا ساری کائنات ج چھٹا سب توں بوتا پایا جان آلا عنصر اے تے زمین چ وی سب توں بوتا پایا جاندا اے۔ مگر زمین دی کھل چ اے چوتھا سب توں بوتا پایا جان آلا عنصر ہوندا اے۔ کھل چ اے آکسیجن دے نال رلی ہوئی مورت چ لبدا اے جینوں ہیماٹائٹ تے میگنیٹائٹ کیندے نیں۔

Other Languages
Afrikaans: Yster
Alemannisch: Eisen
አማርኛ: ብረት
aragonés: Fierro
Ænglisc: Īsen
العربية: حديد
ܐܪܡܝܐ: ܦܪܙܠܐ
অসমীয়া: লো
asturianu: Fierro
azərbaycanca: Dəmir
تۆرکجه: دمیر
башҡортса: Тимер
žemaitėška: Gelžės
беларуская: Жалеза
беларуская (тарашкевіца)‎: Жалеза
български: Желязо
भोजपुरी: लोहा
Bislama: Aien
Bahasa Banjar: Wasi
বাংলা: লোহা
བོད་ཡིག: ལྕགས།
brezhoneg: Houarn
bosanski: Željezo
буряад: Түмэр
català: Ferro
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tiék
Cebuano: Yero
ᏣᎳᎩ: ᏔᎷᎩᏍᎩ
کوردی: ئاسن
corsu: Ferru
čeština: Železo
Чӑвашла: Тимĕр
Cymraeg: Haearn
dansk: Jern
Deutsch: Eisen
Zazaki: Asın
ދިވެހިބަސް: ދަގަނޑު
Ελληνικά: Σίδηρος
English: Iron
Esperanto: Fero
español: Hierro
eesti: Raud
euskara: Burdina
estremeñu: Hierru
فارسی: آهن
suomi: Rauta
Võro: Raud
føroyskt: Jarn
français: Fer
Nordfriisk: Stälj
furlan: Fier
Frysk: Izer
Gaeilge: Iarann
贛語:
Gàidhlig: Iarann
galego: Ferro
Avañe'ẽ: Itakandua
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: लोखण
Bahasa Hulontalo: Wuwate
ગુજરાતી: લોખંડ
Gaelg: Yiarn
客家語/Hak-kâ-ngî: Thiet
עברית: ברזל
हिन्दी: लोहा
Fiji Hindi: Loha
hrvatski: Željezo
Kreyòl ayisyen: Fè (non)
magyar: Vas
հայերեն: Երկաթ
interlingua: Ferro
Bahasa Indonesia: Besi
Interlingue: Ferre
Ido: Fero
íslenska: Járn
italiano: Ferro
日本語:
Patois: Ayan
la .lojban.: tirse
ქართული: რკინა
Qaraqalpaqsha: Temir
Taqbaylit: Uzzal
Kongo: Kibende
Gĩkũyũ: Iron
қазақша: Темір
ಕನ್ನಡ: ಕಬ್ಬಿಣ
한국어:
Перем Коми: Кӧрт
Ripoarisch: Eisen
kurdî: Hesin
коми: Кӧрт
kernowek: Horn
Кыргызча: Темир
Latina: Ferrum
Lëtzebuergesch: Eisen
лакку: Мах
лезги: Ракь
Limburgs: Iezer
Ligure: Færo
lumbaart: Fer
lingála: Ebendé
lietuvių: Geležis
latviešu: Dzelzs
मैथिली: लोहा
Malagasy: Vy
Māori: Rino
македонски: Железо
മലയാളം: ഇരുമ്പ്
मराठी: लोखंड
Bahasa Melayu: Besi
Malti: Ħadid
မြန်မာဘာသာ: သံ (သတ္တု)
эрзянь: Кшни
Napulitano: Fierro
Plattdüütsch: Iesen
Nedersaksies: Iezer
नेपाली: फलाम
नेपाल भाषा: नँ
Nederlands: IJzer (element)
norsk nynorsk: Jern
norsk: Jern
Nouormand:
Diné bizaad: Béésh (Fe)
occitan: Fèrre
Livvinkarjala: Raudu
ଓଡ଼ିଆ: ଲୁହା
ਪੰਜਾਬੀ: ਲੋਹਾ
Papiamentu: Heru
Norfuk / Pitkern: Aiyen
polski: Żelazo
Piemontèis: Fer
پښتو: وسپنه
português: Ferro
Runa Simi: Khillay
română: Fier
armãneashti: Heru
русский: Железо
русиньскый: Желїзо
संस्कृतम्: अयः
саха тыла: Тимир
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ
sardu: Ferru
sicilianu: Ferru
Scots: Airn
سنڌي: لوھ
srpskohrvatski / српскохрватски: Željezo
සිංහල: යකඩ
Simple English: Iron
slovenčina: Železo
slovenščina: Železo
Soomaaliga: Xadiid
shqip: Hekuri
српски / srpski: Гвожђе
Seeltersk: Iersen
Basa Sunda: Beusi
svenska: Järn
Kiswahili: Chuma
தமிழ்: இரும்பு
తెలుగు: ఇనుము
тоҷикӣ: Оҳан
ไทย: เหล็ก
Tagalog: Bakal
Türkçe: Demir
татарча/tatarça: Тимер
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: تۆمۈر
українська: Залізо
اردو: لوہا
oʻzbekcha/ўзбекча: Temir
vèneto: Fero
vepsän kel’: Raud
Tiếng Việt: Sắt
West-Vlams: Yzer (element)
Volapük: Ferin
walon: Fier
Winaray: Puthaw
吴语:
хальмг: Төмр
ייִדיש: אייזן
Yorùbá: Iron
Vahcuengh: Diet
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Thih
粵語: