Zięba zwyczajna

Zięba zwyczajna
Fringilla coelebs [1]
Linnaeus, 1758
Samiec nominatywnego podgatunku F. c. coelebs
Samiec nominatywnego podgatunku F. c. coelebs
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina zięby
Rodzaj Fringilla
Gatunek zięba zwyczajna
Podgatunki
  • F. c. gengleri O. Kleinschmidt, 1909
  • F. c. coelebs Linnaeus, 1758
  • F. c. solomkoi Menzbier & Sushkin, 1913
  • F. c. balearica von Jordans, 1923
  • F. c. tyrrhenica Schiebel, 1910
  • F. c. sarda Rapine, 1925
  • F. c. schiebeli Stresemann, 1925
  • F. c. syriaca J. M. Harrison, 1945
  • F. c. caucasica Serebrovski, 1925
  • F. c. alexandrovi Zarudny, 1916
  • F. c. transcaspia Zarudny, 1916
  • F. c. africana J. Levaillant, 1850
  • F. c. spodiogenys Bonaparte, 1841
  • F. c. moreletti Pucheran, 1859
  • F. c. maderensis Sharpe, 1888
  • F. c. canariensis Vieillot, 1817
  • F. c. ombriosa Hartert, 1913
  • F. c. palmae Tristram, 1889
Kategoria zagrożenia ( CKGZ) [2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     siedliska całoroczne

     zimowiska

     letnie lęgowiska podgatunku F. c. spodiogenys

     populacje introdukowane przez człowieka

     letnie lęgowiska podgatunku F. c. canariensis

Podgatunek F. c. palmae, Wyspy Kanaryjskie
Podgatunek F. c. moreletti, Azory
Samica zięby zwyczajnej

Zięba zwyczajna [3] (Fringilla coelebs) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Ogółem zasiedla Europę z wyjątkiem północnej Skandynawii, zachodnią Azję oraz południową Afrykę. Nie jest zagrożona wyginięciem.

Na terenie Polski chroniona. W całej Europie Środkowej obowiązuje zakaz łapania zięb do niewoli. W XIX wieku [4] zwyczaj ten był bardzo popularny w Niemczech, w celach konkursów śpiewu [5].

Opisana w 1758 roku przez Karola Linneusza. Obie części nazwy naukowej, Fringilla coelebs, pochodzą z łaciny [6] – pierwszy człon, fringilla, oznacza małego ptaka albo ptasie popiskiwanie, druga część, coelebs, oznacza kawalera.

Morfologia

Samiec zięby Fringilla c. coelebs wiosną

Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy, i to o każdej porze roku. Obie płci mają różowoszare nogi i ołowianoniebieskie, nieco stożkowate dzioby. Jak u pozostałych łuszczaków dziób u zięb jest krótki i gruby. Mięśnie policzkowe są silne, a prążkowane podniebienie przydaje się przy zgniataniu pancerzyków chrząszczy i skorupek nasion. Samiec z czarnym czołem i szarą czapeczką zachodzącą na kark, niekiedy sprawiającą wrażenie szaroniebieskiej. Grzbiet oraz barkówki jasnobrunatne. Zielony, matowy kuper i pokrywy podogonowe dobrze widoczne w locie; samica również takowe posiada. „Policzki” i spód ciała ceglastoczerwone, pokrywy podogonowe białe, pierś i podgardle różowe. Środkowa sterówka szara, sprawiająca wrażenie zielonkawej. Skrzydła ogólnie czarne, ale lotki u samca na zewnętrznej stronie żółto obrzeżone, tak jak i lotki drugorzędowe. Dwa białe pasy: jeden od zgięcia skrzydeł, drugi od pokryw trzeciorzędowych, oba kończą się na barkówkach. Białe początki lotek pierwszorzędowych tworzą małą plamkę. W locie widoczne białe obrzeżenie ogona, zwłaszcza na 1. i 2. od zewnątrz sterówce, na trzeciej jedynie biała kropka na końcu.

Samica jest mniej intensywnie i kontrastowo ubarwiona – oliwkowobrązowa, zwłaszcza na skrzydłach (tam też ma dwa białe pasy, jak samiec), a brzuch ma jasnoszaro-kremowo-pomarańczowy. Wierzch ciała jasnobrunatno-szary. Głowa również taka jak brzuch, z nieco ciemniejszą brwią i szarawą czapeczką. Boki głowy i pierś są zielonkawe.

W zimie samce o nie tak intensywnym kolorze, przez ścieranie końców piór nabierają innych barw [7]. Dziób poza okresem lęgowym zmienia barwę na bladoróżową. Młode wyglądają na ogonie i skrzydłach jak samice, ale z wierzchu są oliwkowobrązowe, a pod spodem szarawe.

Ptak wielkości wróbla. Podobna jest do jera, ale ma zielonkawy, nie biały kuper, błyszczące szerokie pręgi na skrzydłach i białe obrzeżenia sterówek. Warto jednak wspomnieć, że obydwa gatunki zimą często występują na tych samych stanowiskach, gdzie mają pod dostatkiem nasion. Zdecydowanie jednak różnią się wabieniem i to ono jest najłatwiejszą cechą w oznaczaniu gatunku. Ze względu na dużą liczebność nie stosuje się wobec zięb zabiegów ochronnych.

Wymiary

  • długość ciała: 14–16 cm, samce nieco większe od samic
  • rozpiętość skrzydeł: 24 [8]-29 [9] cm
  • masa ciała: 18-26 g, zwłaszcza jesienią samce nieco cięższe
Dodatkowe wymiary
  • długość czaszki: 26–30 mm [10],
  • długość dzioba: 46–47% całej czaszki, 12–14 mm [10],
Tropy [11]
  • długość kroku: 35 mm
  • długość pojedynczego śladu: 25–30 mm
  • długość skoku: 50–55 mm, rzadko skacze
    • długość I palca (bez pazurka): 12 mm
    • długość III palca (bez pazurka): 10 mmm
Dane liczbowe [12]
  • liczba lotek I rzędu: 10
  • liczba lotek II rzędu: 9
  • liczba sterówek: 12
Pierzenie [12]
  • dorosłe: od połowy czerwca do połowy października
  • młode: od połowy sierpnia do połowy września
Inne języki
Адыгэбзэ: Румат
Afrikaans: Gryskoppie
Alemannisch: Buchfink
العربية: حسون الظالم
башҡортса: Алағанат турғай
беларуская: Берасцянка
brezhoneg: Pint (evn)
català: Pinsà
Чӑвашла: Пимпĕ
čeština: Pěnkava obecná
corsu: Pincionu
Cymraeg: Ji-binc
dansk: Bogfinke
davvisámegiella: Beibboš
Deutsch: Buchfink
eesti: Metsvint
Ελληνικά: Κοινός σπίνος
Esperanto: Fringo
euskara: Txonta arrunt
føroyskt: Bókígða
Gaeilge: Rí rua
Gàidhlig: Breacan-beithe
Հայերեն: Ամուրիկ
interlingua: Fringilla coelebs
íslenska: Bókfinka
עברית: פרוש מצוי
ქართული: ნიბლია
kaszëbsczi: Wiszónk
қазақша: Жаурауық
Kurdî: Befrîk
кырык мары: Пимба
latviešu: Žubīte
Lëtzebuergesch: Poufank
lietuvių: Kikilis
Limburgs: Bookvink
Livvinkarjala: Peiboi
magyar: Erdei pinty
македонски: Обична ѕвингалка
Nederlands: Vink (vogel)
नेपाली: चित्रकचरी
Napulitano: Frungillo
Nordfriisk: Bokfink
norsk: Bokfink
norsk nynorsk: Bokfink
Picard: Pinchon
Piemontèis: Fringilla coelebs
português: Fringilla coelebs
română: Cinteză
русиньскый: Зяблик
русский: Зяблик
саха тыла: Эриэн кынат
Scots: Shilfie
slovenčina: Pinka obyčajná
српски / srpski: Зеба
suomi: Peippo
svenska: Bofink
українська: Зяблик
vèneto: Finco
Tiếng Việt: Sẻ khướu
West-Vlams: Vienke
中文: 苍头燕雀