Złoto

Zobacz też: inne znaczenia.
Złoto
platyna ← złoto → rtęć
Wygląd
żółty[3][4]
Kryształy złota o czystości 99,99% wytworzone metodą reakcji transportu chemicznego w atmosferze chloru
Kryształy złota o czystości 99,99% wytworzone metodą reakcji transportu chemicznego w atmosferze chloru
Widmo emisyjne złota
Widmo emisyjne złota
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.złoto, Au, 79
(łac. aurum)
Grupa, okres, blok11, 6, d
Stopień utlenienia-I, +I, +III, +V
Właściwości metalicznemetal przejściowy
Właściwości tlenkówamfoteryczne
Masa atomowa196,966569(5)[a][5] u
Stan skupieniastały
Gęstość19300 kg/m³
Temperatura topnienia1064,18 °C[1]
Temperatura wrzenia2856 °C[1]
Numer CAS7440-57-5
PubChem23985[6]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 79. Złoto jest ciężkim, miękkim i błyszczącym metalem, będącym najbardziej kowalnym i ciągliwym spośród wszystkich znanych metali. Czyste złoto ma jasnożółty kolor i wyraźny połysk, nie utlenia się w wodzie czy powietrzu. Chemicznie złoto należy do metali przejściowych i pierwiastków grupy 11. Z wyjątkiem helowców (tzw. gazów szlachetnych) złoto jest najmniej reaktywnym pierwiastkiem. Złoto długo przed okresem spisanej historii było drogocennym i poszukiwanym metalem szlachetnym używanym w biciu monet, jubilerstwie, sztuce i zdobieniach.

Złoto jest odporne na poszczególne kwasy, ale roztwarza się w wodzie królewskiej (łac. aqua regia, nazwana tak ze względu na to, że rozpuszcza właśnie złoto – metal kojarzony z władzą królewską). Roztwarza się również w zasadowych roztworach cyjanków, które były używane do wydobywania złota. Złoto rozpuszcza się również w rtęci, tworząc amalgamat. Złoto jest nierozpuszczalne w kwasie azotowym, który roztwarza srebro i inne metale, co przez długi czas było wykorzystywane jako próba na obecność złota (np. w monetach).

Metal rodzimy występuje jako samorodki lub ziarna w skałach litych, żyłach i osadach aluwialnych. Mniej powszechnie występuje jako związki złota, zazwyczaj z tellurem. Parytet złota był najpowszechniejszą podstawą polityki monetarnej w historii człowieka, powszechnie zastąpioną w XX wieku przez pieniądz fiducjarny. Szacuje się, że do końca 2017 roku, w całej historii zostało wydobytych 190 tys. ton złota[7]. Odpowiada to objętości 9800 m³ lub sześcianowi o krawędzi 21,4 m. Światowa konsumpcja wydobywanego złota w 50% jest zużywana w jubilerstwie, w 40% w różnych inwestycjach, a 10% w zastosowaniach przemysłowych[8]. Złoża złota pozostałe pod ziemią oceniane są na 54 tys. ton. Przy aktualnym poziomie wydobycia złoża te wystarczyłyby na ok. 15-20 lat[7].

Poza szeroko rozpowszechnionymi wyżej wymienionymi zastosowaniami, złoto stosuje się również w stomatologii, elektronice i innych zastosowaniach, w tym nawet w przemyśle spożywczym.

Inne języki
Acèh: Meuih
Afrikaans: Goud
Alemannisch: Gold
አማርኛ: ወርቅ
Ænglisc: Gold
العربية: ذهب
aragonés: Oro
ܐܪܡܝܐ: ܕܗܒܐ
armãneashti: Malamâ
অসমীয়া: সোণ
asturianu: Oru
Avañe'ẽ: Kuarepotiju
Aymar aru: Quri
azərbaycanca: Qızıl
تۆرکجه: قیزیل
বাংলা: সোনা
Bahasa Banjar: Amas
Bân-lâm-gú: Kim
башҡортса: Алтын
беларуская: Золата
беларуская (тарашкевіца)‎: Золата
भोजपुरी: सोना
Bikol Central: Bulawan
български: Злато
Boarisch: Goid
བོད་ཡིག: གསེར།
bosanski: Zlato
brezhoneg: Aour
буряад: Алтан
català: Or
Чӑвашла: Ылтăн
Cebuano: Bulawan
čeština: Zlato
corsu: Oru
Cymraeg: Aur
dansk: Guld
davvisámegiella: Golli
Deutsch: Gold
Diné bizaad: Óola
eesti: Kuld
Ελληνικά: Χρυσός
emiliàn e rumagnòl: Ôr
English: Gold
эрзянь: Сырне
español: Oro
Esperanto: Oro
estremeñu: Oru
euskara: Urre
فارسی: طلا
Fiji Hindi: Sona
føroyskt: Gull
français: Or
Frysk: Goud
furlan: Aur
Gaeilge: Ór
Gaelg: Airh
Gàidhlig: Òr
galego: Ouro
ГӀалгӀай: Дошув
贛語:
Gĩkũyũ: Gold
ગુજરાતી: સોનું
客家語/Hak-kâ-ngî: Kîm
хальмг: Алтн
한국어:
հայերեն: Ոսկի
हिन्दी: सोना
hornjoserbsce: Złoto
hrvatski: Zlato
Ido: Oro
Ilokano: Balitok
Bahasa Indonesia: Emas
interlingua: Auro
Iñupiak: Manik kaviqsuaq
isiXhosa: Igolide
isiZulu: Igolide
íslenska: Gull
italiano: Oro
עברית: זהב
Basa Jawa: Emas
kalaallisut: Kuulti
ಕನ್ನಡ: ಚಿನ್ನ
Kapampangan: Gintu
ქართული: ოქრო
कॉशुर / کٲشُر: سۄن
kaszëbsczi: Złoto
қазақша: Алтын
Kiswahili: Dhahabu
коми: Зарни
Kongo: Wolo
Kreyòl ayisyen:
kurdî: Zêr
Кыргызча: Алтын
кырык мары: Шӧртньӹ
лакку: Муси
ລາວ: ທອງຄຳ
Latina: Aurum
latviešu: Zelts
Lëtzebuergesch: Gold
лезги: Къизил
lietuvių: Auksas
Ligure: Öo
Limburgs: Goud
lingála: Wólo
Livvinkarjala: Kuldu
la .lojban.: solji
lumbaart: Or
magyar: Arany
मैथिली: सोना
македонски: Злато
Malagasy: Volamena
മലയാളം: സ്വർണം
मराठी: सोने
მარგალური: ორქო
مصرى: دهب
Bahasa Melayu: Emas
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gĭng
Mirandés: Ouro
мокшень: Зирня
монгол: Алт
မြန်မာဘာသာ: ရွှေ
Nederlands: Goud
नेपाली: सुन
नेपाल भाषा: लुं
日本語:
Nordfriisk: Gul
norsk: Gull
norsk nynorsk: Gull
Nouormand: Or
Novial: Ore
occitan: Aur
олык марий: Шӧртньӧ
ଓଡ଼ିଆ: ସୁନା
oʻzbekcha/ўзбекча: Oltin
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੋਨਾ
पालि: औरियम
پنجابی: سونا
Papiamentu: Oro
پښتو: سور زر
Patois: Guol
Перем Коми: Зарни
ភាសាខ្មែរ: មាស
Piemontèis: Òr (element)
Plattdüütsch: Gold
português: Ouro
Ripoarisch: Jold
română: Aur
rumantsch: Aur
Runa Simi: Quri
русиньскый: Золото
русский: Золото
саха тыла: Көмүс
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱚᱱᱟ
संस्कृतम्: सुवर्णम्
Scots: Gowd
Seeltersk: Gould
shqip: Ari
sicilianu: Oru
Simple English: Gold
سنڌي: سون
slovenčina: Zlato
slovenščina: Zlato
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Ꙁлато
Soomaaliga: Dahab
کوردی: زێڕ
Sranantongo: Gowtu
српски / srpski: Злато
srpskohrvatski / српскохрватски: Zlato
Basa Sunda: Emas
suomi: Kulta
svenska: Guld
Tagalog: Ginto
தமிழ்: தங்கம்
татарча/tatarça: Алтын
తెలుగు: బంగారం
ไทย: ทองคำ
тоҷикӣ: Тилло
Tsetsêhestâhese: Véhone-ma'kaata
ತುಳು: ಬಂಗಾರ್
Türkçe: Altın
українська: Золото
اردو: سونا
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئالتۇن
Vahcuengh: Gim
vèneto: Oro
vepsän kel’: Kuld
Tiếng Việt: Vàng
Volapük: Goldin
Võro: Kuld
walon: Ôr
文言:
Winaray: Bulawan
吴语:
ייִדיש: גאלד
Yorùbá: Wúrà
粵語:
Zazaki: Zern
žemaitėška: Auksos
中文: