Wikipedia

Ta strona jest encyklopedycznym artykułem dotyczącym internetowej encyklopedii. Zobacz też wprowadzenie dla czytelników na stronie „O Wikipedii”
Wikipedia
internetowa encyklopedia

Wikipedia wordmark.svg
Data powstania 15 stycznia 2001
Autor Jimmy Wales
Właściciel Wikimedia Foundation
Rejestracja opcjonalnie
Wersje językowe 294
Miejsce w Alexa 6 [1]
Strona internetowa

Wikipedia – wielojęzyczna encyklopedia internetowa działająca w oparciu o zasadę otwartej treści. Funkcjonuje wykorzystując oprogramowanie MediaWiki ( haw. wiki – „szybko”, „prędko”), wywodzące się z koncepcji WikiWikiWeb, umożliwiające edycję każdemu użytkownikowi odwiedzającemu stronę i aktualizację jej treści w czasie rzeczywistym [2]. Słowo Wikipedia jest neologizmem powstałym w wyniku połączenia wyrazów wiki i encyklopedia. Slogan Wikipedii brzmi: „Wolna encyklopedia, którą każdy może redagować”.

Wikipedia powstała 15 stycznia 2001 roku jako projekt pomocniczy pisanej przez ekspertów i nieistniejącej już Nupedii. Od 2003 zarządzana jest przez organizację non-profit Wikimedia Foundation. W listopadzie 2015 Wikipedia miała ponad 36,9 miliona artykułów we wszystkich wersjach językowych [3], w tym ponad 5 mln artykułów w wersji anglojęzycznej oraz ponad 1,1 miliona artykułów w wersji polskojęzycznej [4]. W kwietniu 2015 roku istniały 288 wersje językowe Wikipedii [5], z czego w sierpniu 2016 roku 58 miało ponad 100 tys. artykułów [6]. Wikipedie polsko- i niemieckojęzyczna zostały również wydane na płycie DVD.

Od początku istnienia Wikipedia zdobywa coraz większą popularność [7], a Wikimedia Foundation nią zarządzająca uruchomiła też różne projekty siostrzane. Wikipedia jest jedną z najczęściej odwiedzanych stron internetowych [8] [9], a wiele stron uruchomiło jej mirrory lub forki.

Współzałożyciel Wikipedii Jimmy Wales nazwał ją „próbą stworzenia i rozpowszechnienia wielojęzycznej wolnej encyklopedii o najwyższym możliwym poziomie dla każdej osoby na Ziemi w jej własnym języku” [10].

Historia

Wikipedia „powstała” z Nupedii

Wikipedia powstała jako projekt uzupełniający dla Nupedii, darmowej encyklopedii internetowej, w której artykuły mogły być pisane przez każdego, ale miały być sprawdzane i recenzowane przez grupę ekspertów, podobnie jak to się dzieje w przypadku edycji encyklopedii tradycyjnych (książkowych). Nupedia została założona 9 marca 2000 przez Bomis Inc, która prowadziła portal internetowy. Głównymi osobami w przedsiębiorstwie byli: Jimmy Wales, CEO oraz Larry Sanger, redaktor naczelny Nupedii, a następnie Wikipedii. Nupedia była opisywana przez Sangera jako różniąca się od reszty encyklopedii tym, że udostępniana jest na wolnej dokumentacji, nie ma ograniczeń co do wielkości artykułów oraz nie jest stronnicza [11]. Nupedia miała siedmiostopniowy proces recenzji przez wykwalifikowanych ekspertów danej dziedziny, lecz okazało się, że jest to zbyt wolny proces potwierdzania wiarygodności artykułów. Koszty początkowo pokrywane przez Bomis miały się zwrócić poprzez sprzedaż miejsca na reklamy [11]. Na początku Nupedia funkcjonowała w oparciu o własną licencję o nazwie Nupedia Open Content License, później przeszła na licencję GNU FDL na życzenie Richarda Stallmana.

10 stycznia 2001 Larry Sanger na liście dyskusyjnej Nupedii zaproponował zbudowanie obok Nupedii projektu opartego na oprogramowaniu wiki. Pod tematem „Zróbmy sobie wiki”, napisał:

Nie, nie jest to propozycja nieprzemyślana. Jest to idea dodania małej funkcji do Nupedii. Jimmy Wales myśli, że wiele osób może być nieprzychylnych tej idei, ale ja tak nie uważam. […] Co do użycia przez Nupedię wiki: jest to OSTATECZNY „otwarty” i prosty format tworzenia zawartości. Okazyjnie odeszliśmy od pierwotnych założeń na rzecz prostszych rozwiązań, które mogą stać się zarówno zamiennikiem, jak i uzupełnieniem Nupedii. Jak dla mnie moduł wiki może zostać wdrożony natychmiast, gdyż wymaga bardzo małego utrzymania i ogólnie jest niegroźny. Jest to również potencjalne wielkie źródło informacji [12].

— Larry Sanger

Wales i Sanger przypisują pomysł użycia wiki Wardowi Cunninghamowi i jego WikiWikiWeb lub Portland Pattern Repository. Wales wspomniał, że usłyszał o tym pomyśle od Jeremy’ego Rosenfelda, pracownika Bomis, który pokazał mu tę samą wiki [13], ale było to po tym, jak Sanger usłyszał o jej istnieniu od Bena Kovitza, znającego wiki [14], który zaproponował Walesowi stworzenie wiki dla Nupedii. Na podobnym pomyśle wolnego dostępu, nie opartym jednak na wiki, opierał się projekt GNUPedia. Projekt jednak przestał być aktywny, a jego autor, Richard Stallman, użyczył swojego wsparcia dla Wikipedii [15].

Anglojęzyczna edycja Wikipedii 30 marca 2001, dwa i pół miesiąca po jej założeniu

Wikipedia formalnie została założona 15 stycznia 2001 jako jedna anglojęzyczna edycja, a jej start został ogłoszony przez Sangera na liście dyskusyjnej Nupedii [16]. Początkowo stanowiła dodatek do Nupedii, w którym wszyscy mogli pisać artykuły, a wybrane po recenzji artykuły trafiały do Nupedii. Wikipedia stała się samodzielnym przedsięwzięciem po tym, jak uczestnicy projektu Nupedii odrzucili taki model tworzenia artykułów [14]. Jej zasada „neutralnego punktu widzenia” została skodyfikowana w pierwszych miesiącach istnienia i była podobna do nupediowskiej zasady „niestronniczości”. Z czasem do Wikipedii przenieśli się początkowi edytorzy Nupedii. Do końca pierwszego roku istnienia Wikipedia urosła do około 20 000 artykułów w 18 edycjach językowych. Pod koniec 2002 roku miała już 26 edycji językowych, 46 pod koniec 2003 i 161 pod koniec 2004. Nupedia i Wikipedia istniały równocześnie do 2003 roku, gdy wyłączono na zawsze serwery Nupedii, a jej zawartość została przeniesiona do Wikipedii.

Polskojęzyczna Wikipedia została założona 26 września 2001 roku przez lekarza internistę Krzysztofa Jasiutowicza oraz fizyka Pawła Jochyma [17]. Początkowo, jako samodzielny projekt Polska Wolna Encyklopedia Sieciowa, umieszczona była pod adresem wiki.rozeta.com.pl. 12 stycznia 2002, zgodnie z sugestią twórców wersji angielskiej, została przyłączona do przedsięwzięcia międzynarodowego i przeniosła się na pl.wikipedia.com. Od 22 listopada 2002 na pl.wikipedia.org. 23 listopada 2002 polską Wikipedię umieszczono na serwerze z nową wersją oprogramowania (z Perla na PHP).

Obawiający się reklamowania i braku kontroli w anglocentrycznej Wikipedii uczestnicy projektu hiszpańskojęzycznej Wikipedii stworzyli fork Wikipedii, Enciclopedia Libre, w lutym 2002. Później w tym samym roku Wales ogłosił, że Wikipedia nie będzie wyświetlała reklam, a projekt został przeniesiony pod adres wikipedia.org. Później powstało wiele wiki, które zostały zapoczątkowane przez przeniesienie wszystkich lub części zawartości Wikipedii, z powodów niezgodności ich poglądów z zasadami Wikipedii. Przykładem może być Wikinfo, które porzuciło zasadę „neutralnego punktu widzenia” na rzecz „sympatyzującego punktu widzenia”.

20 czerwca 2003 roku założyciele Wikipedii i Nupedii postanowili powołać do życia Wikimedia Foundation [18]. Wikipedia i jej siostrzane projekty funkcjonują pod szyldem tej organizacji non-profit. 17 września 2004 Wikimedia Foundation złożyła wniosek do amerykańskiego urzędu patentowego, aby zarejestrować słowo Wikipedia oraz jej jako znaki towarowe. Znak został zarejestrowany w USA 10 stycznia 2005. Ochrona znaku towarowego przyznana została 16 grudnia 2004 w Japonii oraz 20 stycznia 2005 w części krajów Unii Europejskiej. Dozwolony zakres użycia znaku, to: „rozprowadzanie informacji w zakresie wiedzy encyklopedycznej poprzez Internet”.

W 2006 tygodnik „ Time” nazwał Wikipedię „kosmicznym kompendium” internetowej encyklopedii i uznał za wzorową społeczność internetową (wspólnie z MySpace oraz YouTube) nadając tytuł „ Człowieka Roku 2006 [19].

Stopień rozwoju Wikipedii można śledzić analizując wzrost liczby artykułów. W pierwszych dwóch latach istnienia zawartość Wikipedii zwiększała się w tempie kilkuset artykułów na dobę. W 2004 r. dzienna liczba tworzonych artykułów po raz pierwszy przekroczyła 1 000, a w szczycie ich liczba dochodziła do 3000 licząc wszystkie edycje językowe. 22 stycznia 2003 angielska Wikipedia przekroczyła 100 000 artykułów. 20 września 2004 powstał milionowy artykuł Wikipedii, licząc wszystkie edycje istniejące w tamtym czasie [20], a 18 marca 2005 powstał 500 000 artykuł edycji angielskiej. Niecały rok później 1 marca 2006 angielska Wikipedia miała już milion artykułów [21]. Milionowe konto użytkownika zostało założone dwa dni wcześniej [22]. 17 sierpnia 2009 w anglojęzycznej Wikipedii powstał trzymilionowy artykuł [23].

Inne języki
Acèh: Wikipèdia
адыгабзэ: Википедие
Afrikaans: Wikipedia
Akan: Wikipedia
Alemannisch: Wikipedia
አማርኛ: ውክፔዲያ
Ænglisc: Wikipǣdia
Аҧсшәа: Авикипедиа
العربية: ويكيبيديا
aragonés: Biquipedia
ܐܪܡܝܐ: ܘܝܩܝܦܕܝܐ
armãneashti: Wikipedia
arpetan: Vouiquipèdia
অসমীয়া: ৱিকিপিডিয়া
asturianu: Wikipedia
Atikamekw: Wikipetcia
Avañe'ẽ: Vikipetã
Aymar aru: Wikipidiya
azərbaycanca: Vikipediya
تۆرکجه: ویکی‌پدیا
bamanankan: Wikipedi
Bahasa Banjar: Wikipidia
Bân-lâm-gú: Wikipedia
Basa Banyumasan: Wikipedia
башҡортса: Википедия
беларуская: Вікіпедыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Вікіпэдыя
भोजपुरी: विकिपीडिया
Bikol Central: Wikipidya
Bislama: Wikipedia
български: Уикипедия
Boarisch: Wikipedia
bosanski: Wikipedia
brezhoneg: Wikipedia
буряад: Википеэди
català: Viquipèdia
Чӑвашла: Википеди
Cebuano: Wikipedya
čeština: Wikipedie
Chamoru: Wikipedia
Chavacano de Zamboanga: Wikipedia
chiShona: Wikipedhiya
corsu: Wikipedia
Cymraeg: Wikipedia
dansk: Wikipedia
davvisámegiella: Wikipedia
Deitsch: Wikipedia
Deutsch: Wikipedia
ދިވެހިބަސް: ވިކިޕީޑިޔާ
dolnoserbski: Wikipedija
eesti: Vikipeedia
Ελληνικά: Βικιπαίδεια
emiliàn e rumagnòl: Wikipedia
English: Wikipedia
español: Wikipedia
Esperanto: Vikipedio
estremeñu: Wikipedia
euskara: Wikipedia
føroyskt: Wikipedia
français: Wikipédia
Frysk: Wikipedy
Fulfulde: Wikipeediya
furlan: Vichipedie
Gaeilge: Vicipéid
Gaelg: Wikipedia
Gagauz: Vikipediya
Gàidhlig: Uicipeid
galego: Wikipedia
贛語: 維基百科
Gĩkũyũ: Wikipedia
گیلکی: ويکيپديا
ગુજરાતી: વિકિપીડિયા
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Wikipidia
客家語/Hak-kâ-ngî: Wikipedia
хальмг: Бикипеди
한국어: 위키백과
Hausa: Wikipedia
Hawaiʻi: Wikipikia
Հայերեն: Վիքիպեդիա
हिन्दी: विकिपीडिया
hornjoserbsce: Wikipedija
hrvatski: Wikipedija
Igbo: Wikipedia
Ilokano: Wikipedia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: উইকিপিডিয়া
Bahasa Indonesia: Wikipedia
interlingua: Wikipedia
Interlingue: Wikipedia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐅᐃᑭᐱᑎᐊ
Iñupiak: Uiqipitia
isiXhosa: Iwikipedia
isiZulu: Wikipedia
íslenska: Wikipedia
italiano: Wikipedia
עברית: ויקיפדיה
Basa Jawa: Wikipédia
kalaallisut: Wikipedia
Kapampangan: Wikipedia
къарачай-малкъар: Википедия
ქართული: ვიკიპედია
कॉशुर / کٲشُر: ویکیپیٖڈیا
kaszëbsczi: Wikipedijô
қазақша: Уикипедия
kernowek: Wikipedya
Kiswahili: Wikipedia
Kreyòl ayisyen: Wikipedya
Kurdî: Wîkîpediya
Кыргызча: Уикипедия
кырык мары: Википеди
Ladino: Vikipedya
лакку: Википедия
лезги: Википедия
لۊری شومالی: ویکی پدیا
latgaļu: Vikipedeja
Latina: Vicipaedia
latviešu: Vikipēdija
Lëtzebuergesch: Wikipedia
lietuvių: Vikipedija
Ligure: Wikipedia
Limburgs: Wikipedia
lingála: Wikipedia
Livvinkarjala: Wikipedii
la .lojban.: uikipidias
Luganda: Wikipedia
lumbaart: Wikipedia
magyar: Wikipédia
मैथिली: विकिपिडिया
македонски: Википедија
Malagasy: Wikipedia
Malti: Wikipedija
Māori: Wikipedia
მარგალური: ვიკიპედია
مازِرونی: ویکی‌پدیا
Bahasa Melayu: Wikipedia
Baso Minangkabau: Wikipedia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Wikipedia
Mirandés: Wikipedia
мокшень: Википедие
молдовеняскэ: Википедия
монгол: Википедиа
မြန်မာဘာသာ: ဝီကီပီးဒီးယား
Nāhuatl: Huiquipedia
Dorerin Naoero: Wikipediya
Nederlands: Wikipedia
Nedersaksies: Wikipedie
नेपाली: विकिपिडिया
नेपाल भाषा: विकिपिडिया
Napulitano: Wikipedia
нохчийн: Википеди
Nordfriisk: Wikipedia
Norfuk / Pitkern: Wikkapedya
norsk: Wikipedia
norsk nynorsk: Wikipedia
Nouormand: Viqùipédie
Novial: Wikipedie
occitan: Wikipèdia
олык марий: Википедий
Oshiwambo: Wikipedia
oʻzbekcha/ўзбекча: Vikipediya
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ
Pälzisch: Wikipedia
Pangasinan: Wikipedia
پنجابی: وکیپیڈیا
Papiamentu: Wikipedia
Patois: Wikipidia
Перем Коми: Википедия
ភាសាខ្មែរ: វិគីភីឌា
Picard: Wikipédia
Piemontèis: Wikipedia
Tok Pisin: Wikipedia
Plattdüütsch: Wikipedia
Ποντιακά: Βικιπαίδεια
português: Wikipédia
Qafár af: Wikipedia
Qaraqalpaqsha: Wikipedia
qırımtatarca: Vikipediya
reo tahiti: Vitipetia
Ripoarisch: Wikipedia
română: Wikipedia
Romani: Vikipidiya
rumantsch: Vichipedia
Runa Simi: Wikipidiya
русиньскый: Вікіпедія
русский: Википедия
саха тыла: Бикипиэдьийэ
Gagana Samoa: Wikipedia
संस्कृतम्: विकिपीडिया
sardu: Wikipedia
Scots: Wikipaedia
Seeltersk: Wikipedia
Sesotho sa Leboa: Wikipedia
Setswana: Wikipedia
shqip: Wikipedia
sicilianu: Wikipedia
Simple English: Wikipedia
SiSwati: Wikipedia
slovenčina: Wikipédia
slovenščina: Wikipedija
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Википєдїꙗ
ślůnski: Wikipedyjo
Soomaaliga: Wikipedia
کوردی: ویکیپیدیا
Sranantongo: Wikipedia
српски / srpski: Википедија
srpskohrvatski / српскохрватски: Wikipedia
Basa Sunda: Wikipédia
suomi: Wikipedia
svenska: Wikipedia
Tagalog: Wikipedia
Taqbaylit: Wikipedia
tarandíne: Uicchipèdie
татарча/tatarça: Википедия
తెలుగు: వికీపీడియా
tetun: Wikipédia
ትግርኛ: ዊኪፔዲያ
тоҷикӣ: Википедия
ᏣᎳᎩ: ᏫᎩᏇᏗᏯ
Tsetsêhestâhese: Vekepete'a
Tshivenda: Wikipedia
Türkçe: Vikipedi
Türkmençe: Wikipediýa
тыва дыл: Википедия
удмурт: Википедия
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Wikipedia
українська: Вікіпедія
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ۋىكىپېدىيە
Vahcuengh: Veizgiek Bakgoh
vèneto: Wikipedia
vepsän kel’: Vikipedii
Tiếng Việt: Wikipedia
Volapük: Vükiped
walon: Wikipedia
文言: 維基大典
West-Vlams: Wikipedia
Winaray: Wikipedia
Wolof: Wikipedia
吴语: 维基百科
Xitsonga: Wikipediya
ייִדיש: וויקיפעדיע
Yorùbá: Wikipedia
粵語: 維基百科
Zazaki: Wikipediya
Zeêuws: Wikipedia
žemaitėška: Vikipedėjė
中文: 维基百科
डोटेली: विकिपिडिया
Kabɩyɛ: Wikipediya