Wielki głód na Ukrainie

Mapa depopulacji – strat ludzkich w wyniku Wielkiego Głodu.

     >25%

     20%-25%

     15%-20%

     0%-15%

     0%

Ulica w Charkowie 1932, przechodnie mijają zmarłych z głodu ludzi
Zmarli z głodu na ulicy w Charkowie 1932
Dziecko zmarłe na ulicy w Charkowie 1932
Koń w czasach głodu 1933
Napis: Tu kategorycznie zabrania się pochówku ludziCharków 1933
Uzbrojona ochrona pól kołchozowych, rejon Połtawy 1932

Wielki głód na Ukrainie, Hołodomor (ukr. Голодомор – dosł. zamorzenie głodem) – klęska głodu w latach 1932–1933 w ZSRR, która szczególne nasilenie przybrała na terytorium ówczesnej Ukraińskiej SRR (dzisiejsza Ukraina wschodnia i centralna) – konsekwencja wprowadzonej przez kierownictwo WKP(b) i władze państwowe Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich polityki przymusowej kolektywizacji rolnictwa i bezwzględnej egzekucji przez organy państwowe ZSRR[1] narzuconych chłopom obowiązkowych, nieodpłatnych kontyngentów dostaw produktów rolnych w wymiarze przekraczającym możliwości produkcyjne wsi. Rafał Lemkin, twórca koncepcji i definicji ludobójstwa, w wykładzie Sowieckie ludobójstwo na Ukrainie, wygłoszonym w nowojorskim Manhattan Centre w dwudziestą rocznicę Hołodomoru (1953), uznał sztucznie wywołany przez władze sowieckie głód na Ukrainie lat 1932–1933 za klasyczny przykład takiej zbrodni[2].

Według różnych szacunków spowodował śmierć około 6–10 milionów[3][4][5][6] ludzi, z czego minimum 3,3 mln na terytorium Ukraińskiej SRR[7]. W latach 1921–1947 wskutek trzech klęsk głodu (w 1921–1923, 1932–1933 i 1946–1947) życie straciło około 10 milionów mieszkańców Ukrainy[8].

13 stycznia 2013 Sąd apelacyjny miasta Kijów kwalifikował Wielki głód na Ukrainie 1932-1933 jako zbrodnię ludobójstwa narodu ukraińskiego, w odpowiedniej uchwale Sąd zgodził się z opinią Głównego Urzędu Śledczego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, która była wynikiem naukowo-demograficznej ekspertyzy sądowej, że bezpośrednim skutkiem zorganizowanego przez reżym komunistyczny było zamordowanie głodem 3 mln 941 tys. osób. W 2013 Instytut Demografii i Badań Socjalnych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przeprowadził międzynarodową konferencję naukową „Głód na Ukrainie w pierwszej połowie XX stulecia: przyczyny i skutki (1921–1923, 1932–1933, 1946–1947)”, gdzie przedstawiono wyniki szacunków strat demograficznych w wyniku Wielkiego Głodu z lat 1932–1933: nadmierna liczba zgonów ludności Ukrainy wyniosła 3 mln 917,8 tys. osób, Rosji – 4 mln 519,8 tys. (w tym Kazachstanu, który wówczas wchodził w skład Rosji, – 1 mln 258,2 tys.), łącznie na terenie ZSRR – 8 mln 731,9 tys.[9]

W 2016 roku przeprowadzono alternatywną Międzynarodową Konferencję Naukową „Hołodomor 1932–1933. Straty narodu ukraińskiego”. Konferencja wykazała, że istnieje jak dotychczas nie rozwiązany problem oszacowania strat narodu ukraińskiego w wyniku Wielkiego Głodu 1932–1933. W kołach diaspory ukraińskiej powszechne są opinie oparte o dokumenty obcych dyplomatów oraz prace niektórych badaczy, iż liczba ofiar sięga od 7 do 10 mln osób. Celem konferencji było podważenie opinii ekspertów Instytutu Demografii i Badań Socjalnych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, którzy szacują liczbę ofiar śmiertelnych Ukrainy na nieco poniżej 4 mln osób. In absentia przedstawicieli tej instytucji naukowej podjęto uchwałę, że badania Instytutu Demografii i Badań Socjalnych są mylne, oraz że „trzeba liczyć jako naukowo udowodnione, że straty w wyniku Hołodomoru-ludobójstwa w latach 1932–1933 to co najmniej 7 mln w Ukraińskiej SRR oraz 3 mln na pozostałym terytorium ZSRR”[6]. Z kolei grono eksperckie Instytutu Demografii i Badań Socjalnych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w 2017 roku potwierdziło ważność szacunków strat demograficznych populacji Ukrainy w wyniku Wielkiego Głodu z lat 1932–1933 na poziomie 3,9 mln osób jak również szacunków łącznych strat ludności ZSRR ponad 8,7 mln osób. Natomiast deklarowane przez polityków i media liczby 7, 10 a nawet 12 mln ofiar „są zawyżone, bo w zasadzie nie mają uzasadnienia demograficznego”[10].

Głód wywołany przymusową kolektywizacją spowodował również wiele ofiar poza Ukrainą – na Kubaniu (który wówczas był przeważnie ukraińskojęzyczny[11][12]), Powołżu, Zachodniej Syberii i w Kazachstanie. Nie ulega jednak wątpliwości, że Ukraina zajmowała szczególne miejsce na mapie głodu – miał tam największe rozmiary i pochłonął najwięcej ofiar. Niektóre represje (jak zakaz wyjazdu poza granice republiki w ucieczce przed głodem) dotyczyły wyłącznie chłopów z Ukrainy i Kubania[13][14].

Quote-alpha.png
Nikt z badaczy głodu nie ma wątpliwości, że głód z lat 1932–1933 na Ukrainie był sztuczny. Istnieje natomiast różnica zdań na temat tego, czy była to przede wszystkim antyukraińska (zaplanowana) akcja kierownictwa stalinowskiego, czy też głód był konsekwencją bolszewickiej zbrodniczej polityki, gdzie nie może być mowy o jakimkolwiek podłożu narodowościowym[15].
Inne języki
العربية: هولودومور
asturianu: Holodomor
azərbaycanca: Qolodomor
беларуская (тарашкевіца)‎: Галадамор ва Ўкраіне
български: Гладомор
bosanski: Holodomor
brezhoneg: Holodomor
català: Holodomor
Cymraeg: Holodomor
dansk: Holodomor
Deutsch: Holodomor
eesti: Golodomor
Ελληνικά: Γολοντομόρ
English: Holodomor
español: Holodomor
Esperanto: Holodomoro
euskara: Holodomor
فارسی: هولودومور
français: Holodomor
Gaeilge: Holodomor
galego: Holodomor
한국어: 홀로도모르
Հայերեն: Հոլոդոմոր
hrvatski: Holodomor
Bahasa Indonesia: Holodomor
italiano: Holodomor
עברית: הולודומור
ქართული: ჰოლოდომორი
Ladino: Holodomor
latviešu: Golodomors
lietuvių: Holodomoras
magyar: Holodomor
македонски: Гладомор
Bahasa Melayu: Holodomor
Nederlands: Holodomor
norsk: Holodomor
norsk nynorsk: Holodomor
occitan: Holodomòr
português: Holodomor
română: Holodomor
саха тыла: Голодомор
sardu: Holodomor
Scots: Holodomor
Simple English: Holodomor
slovenščina: Holodomor
српски / srpski: Голодомор
srpskohrvatski / српскохрватски: Holodomor
suomi: Holodomor
svenska: Holodomor
தமிழ்: கோலதமோர்
тоҷикӣ: Ҳолодомор
Türkçe: Holodomor
Tiếng Việt: Holodomor
Zazaki: Holodomor