Wenezuela

República Bolivariana de Venezuela
Boliwariańska Republika Wenezueli
Flaga Wenezueli
Herb Wenezueli
Flaga WenezueliHerb Wenezueli
Hymn:
Gloria al Bravo Pueblo
(Chwała dzielnemu ludowi)
Położenie Wenezueli
Język urzędowyhiszpański
StolicaCaracas
Ustrój politycznyrepublika federalna
Głowa państwaprezydent Nicolás Maduro Moros
Szef rząduprezydent Nicolás Maduro Moros
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
33. na świecie
916 445[1] km²
0,3%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
42. na świecie
31 431 000[2]
34 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

210 mld[2] USD
6684[2] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

381 mld[2] dolarów międzynar.
12 114[2] dolarów międzynar.
Jednostka monetarnaboliwar fuerte (VEF[3])
Niepodległośćod Hiszpanii
5 lipca 1811
Strefa czasowaUTC -4:00[4]
Kod ISO 3166VE
Domena internetowa.ve
Kod samochodowyYV
Kod samolotowyYV
Kod telefoniczny+58
Mapa Wenezueli

Wenezuela (hiszp. Venezuela, wymowa i), oficjalnie Boliwariańska Republika Wenezueli (hiszp. República Bolivariana de Venezuela) – państwo położone w północnej części Ameryki Południowej.

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Wenezueli.

Położenie

Państwo położone w północnej części Ameryki Południowej nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy od zachodu z Kolumbią od południa z Brazylią, a od wschodu z Gujaną.

  • powierzchnia całkowita: 912 050 km²
    • ląd: 882 050 km²
    • wody śródlądowe: 30 000 km²
  • długość wybrzeża: 2800 km
  • całkowita długość granic: 4993 km
    • z Brazylią: 2200 km
    • z Kolumbią: 2050 km
    • z Gujaną: 743 km

Ukształtowanie powierzchni

Ukształtowanie powierzchni Wenezueli jest zróżnicowane. Na północnym zachodzie rozciągają się silnie rozczłonkowane pasma górskie systemu Andów – na zachodzie Andy Północne, na północy Andy Karaibskie, m.in. Cordillera de Mérida, z najwyższym szczytem kraju Bolivar, sięgającym na wysokość 5002 m n.p.m., oraz graniczne Serra de Perijá (wysokość do 3750 m), rozdzielone śródgórskim zapadliskiem tektonicznym jeziora Maracaibo (wysłodzona zatoka morska) i Zatoki Wenezuelskiej. Środkową część kraju zajmuje Nizina Orinoko, pocięta gęstą siecią rzek, częściowo zabagniona. W centralnej części, na południe i południowy wschód od Orinoko po granicę z Brazylią i Gujaną rozciąga się Wyżyna Gujańska (wysokość maksymalna do 3014 m – Pico da Neblina), z ostańcowymi górami stołowymi Serra Parima, Sierra Pacaraima, Sierra Marahuaca. Obszar górski jest aktywny sejsmicznie, mają miejsce częste trzęsienia ziemi. Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta, liczne zatoki (Wenezuelska, Paria, Triste, Cariaco) i półwyspy (Guajira, Paraguaná, Araya, Paria), miejscami laguny. Wyspy przybrzeżne, największa z nich to Margarita.

Podział geograficzny

Terytorium Wenezueli dzieli się na 3 duże regiony:

  • Andes
  • Llanos
  • Guayana

Według innych autorów obejmują one nazbyt zróżnicowane tereny, dlatego dzielą je na 9 regionów:

Venezuela Regiones Administrativas.svg

     Los Andes (Barinas, Mérida, Táchira, Trujillo, Apure)

     Capital (Miranda, Vargas, Caracas)

     Central (Aragua, Carabobo, Cojedes)

     Centro Occidental (Falcón, Lara, Portuguesa, Yaracuy)

     Guayana (Amazonas, Bolívar, Delta Amacuro)

     Insular (Nueva Esparta, Dependencje Federalne)

     Los Llanos (Apure, Guárico)

     Nor-Oriental (Anzoátegui, Monagas, Sucre)

     Zuliana (Zulia)

Klimat

Wenezuela leży w strefie klimatów równikowych z wyraźnie zaznaczającą się porą deszczową, która trwa tu od maja do października. Na Wyżynie Gujańskiej wilgotny klimat równikowy, przechodzący na północnym wschodzie w podrównikowy wilgotny. Na pozostałym obszarze przeważnie podrównikowy suchy, wysoko w górach występują strefowe górskie odmiany klimatu. Suma roczna opadów od 200–300 mm na północnym wschodzie, 800–1400 mm na Nizinie Orinoko do 2000 mm na Wyżynie Gujańskiej i 3000 mm na wschodnich stokach Cordillera de Mérida. Wahania temperatur pomiędzy najcieplejszym i najzimniejszym miesiącem roku są niewielkie. Ciepły Prąd Karaibski podnosi temperaturę na wybrzeżu do ok. 27 °C. Podobna temperatura charakteryzuje obszary pozostałej części kraju, średnie miesięczne temperatury powietrza wynoszą 24-28 °C. Jedynie w górach temperatura jest wyraźnie niższa. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju Caracas wynoszą: w styczniu 19 °C i 22 mm, w lipcu 21 °C i 97 mm.

Stosunki wodne

Największą i najważniejszą rzeką Wenezueli jest Orinoko, która tworzy rozległą deltę przy ujściu do Oceanu Atlantyckiego. Orinoko wraz z licznymi dopływami ( Ventuari, Caura, Caroni, Meta, Arauca, Apure, Manapiare i inne) tworzy rozległy i gęsty system rzeczny. Na rzekach występuje wiele progów wodnych, katarakt i wodospadów, w tym najwyższy na ziemi, położony w dorzeczu rzeki Caroni Salto del Angel (979 lub 1054 m). Na południu kraju rzeka Casiquiare łączy system Orinoko, poprzez rzekę Negro, z systemem Amazonki. Znaczna część energii elektrycznej kraju pochodzi z elektrowni wodnych. Występują też liczne jeziora, m.in. Maracaibo.

Fauna i flora

Roślinność bardzo urozmaicona. Wiecznie zielone, wilgotne lasy równikowe pokrywają 34% terytorium i występują głównie w delcie Orinoko. Na Nizinie Orinoko lasy (częściowo zrzucające liście w porze suchej) i sawanny, na Wyżynie Gujańskiej i przedgórzach Andów lasy liściaste i iglaste, na pozostałym obszarze sawanny i roślinność trawiasta (llanos). W obszarach suchych formacje kserofilne i półpustynne, wysokie partie gór porasta formacja paramo, reprezentowana m.in. przez kilkumetrową szarotkę frajlejon, przypominającą mały słonecznik. Wzdłuż wybrzeża dominującą roślinnością są namorzyny (lasy mangrowe). Ze zwierząt żyją tu m.in. niedźwiedzie andyjskie, oceloty, oposy, pekari, kajmany, w wodach przybrzeżnych delfiny. Istnieją trzy parki narodowe, największy to Simón Bolivar o powierzchni 190 tys. ha.

Inne języki
Адыгэбзэ: Венесуелэ
адыгабзэ: Венесуэлэ
Afrikaans: Venezuela
Alemannisch: Venezuela
አማርኛ: ቬኔዝዌላ
Ænglisc: Feneswela
العربية: فنزويلا
aragonés: Venezuela
ܐܪܡܝܐ: ܒܢܙܘܝܠܐ
arpetan: Venezuèla
asturianu: Venezuela
Avañe'ẽ: Venesuéla
Aymar aru: Winïxwila
azərbaycanca: Venesuela
تۆرکجه: ونزوئلا
bamanankan: Venezuela
Bân-lâm-gú: Venezuela
башҡортса: Венесуэла
беларуская: Венесуэла
беларуская (тарашкевіца)‎: Вэнэсуэла
भोजपुरी: वेनेजुएला
Bikol Central: Benesuela
Bislama: Venezuela
български: Венецуела
Boarisch: Venezuela
bosanski: Venecuela
brezhoneg: Venezuela
буряад: Венесуэлэ
català: Veneçuela
Чӑвашла: Венесуэла
Cebuano: Venezuela
čeština: Venezuela
Chamoru: Venezuela
Chavacano de Zamboanga: Venezuela
chiShona: Venezuela
corsu: Venezuela
Cymraeg: Feneswela
dansk: Venezuela
davvisámegiella: Venezuela
Deutsch: Venezuela
ދިވެހިބަސް: ވެނެޒުއޭލާ
dolnoserbski: Venezuela
eesti: Venezuela
Ελληνικά: Βενεζουέλα
emiliàn e rumagnòl: Venesüela
English: Venezuela
español: Venezuela
Esperanto: Venezuelo
estremeñu: Veneçuela
euskara: Venezuela
eʋegbe: Venezuela
فارسی: ونزوئلا
Fiji Hindi: Venezuela
føroyskt: Venesuela
français: Venezuela
Frysk: Fenezuëla
furlan: Venezuela
Gaeilge: Veiniséala
Gagauz: Venesuela
Gàidhlig: A' Bheiniseala
galego: Venezuela
ગુજરાતી: વેનેઝુએલા
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: व्हेनेझुएला
客家語/Hak-kâ-ngî: Venezuela
한국어: 베네수엘라
Հայերեն: Վենեսուելա
हिन्दी: वेनेज़ुएला
hornjoserbsce: Venezuela
hrvatski: Venezuela
Igbo: Venezuela
Ilokano: Venezuela
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ভেনেজুয়েলা
Bahasa Indonesia: Venezuela
interlingua: Venezuela
Interlingue: Venezuela
isiZulu: Venezuela
íslenska: Venesúela
italiano: Venezuela
עברית: ונצואלה
Basa Jawa: Vénézuéla
kalaallisut: Venezuela
Kapampangan: Beneswela
къарачай-малкъар: Венесуэла
ქართული: ვენესუელა
қазақша: Венесуэла
kernowek: Veneswela
Kinyarwanda: Venezuwela
Kirundi: Venezuela
Kiswahili: Venezuela
Kongo: Beneswela
Kreyòl ayisyen: Venezwela
kurdî: Venezuela
Кыргызча: Венесуэла
кырык мары: Венесуэла
Ladino: Venezuela
лезги: Венесуэла
لۊری شومالی: ڤئنئزائوٙلا
latgaļu: Venecuela
Latina: Venetiola
latviešu: Venecuēla
Lëtzebuergesch: Venezuela
lietuvių: Venesuela
Ligure: Venezuela
Limburgs: Venezuela
lingála: Venezwela
Livvinkarjala: Venesuela
la .lojban.: benesuel
lumbaart: Venezuela
magyar: Venezuela
македонски: Венецуела
Malagasy: Venezoela
മലയാളം: വെനസ്വേല
Malti: Veneżwela
მარგალური: ვენესუელა
مازِرونی: ونزوئلا
Bahasa Melayu: Venezuela
Baso Minangkabau: Venezuela
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Venezuela
мокшень: Венезуела
монгол: Венесуэл
Nāhuatl: Venezuela
Na Vosa Vakaviti: Venezuela
Nederlands: Venezuela
नेपाली: भेनेजुएला
नेपाल भाषा: भेनेजुएला
日本語: ベネズエラ
Napulitano: Venezuela
нохчийн: Венесуэла
Nordfriisk: Venezuela
norsk: Venezuela
norsk nynorsk: Venezuela
Nouormand: Vénézuéla
Novial: Venezuela
occitan: Veneçuèla
олык марий: Венесуэла
oʻzbekcha/ўзбекча: Venesuela
ਪੰਜਾਬੀ: ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ
Pangasinan: Venezuela
پنجابی: وینزویلا
Papiamentu: Venezuela
Patois: Venizuela
Piemontèis: Venessuela
Tok Pisin: Venesuwela
Plattdüütsch: Venezuela
português: Venezuela
Qaraqalpaqsha: Venesuela
qırımtatarca: Venesuela
română: Venezuela
Romani: Venezuela
rumantsch: Venezuela
Runa Simi: Winisuyla
русиньскый: Венеcуела
русский: Венесуэла
саха тыла: Венесуэла
Gagana Samoa: Venesuela
संस्कृतम्: वेनेजुयेला
Scots: Venezuela
Seeltersk: Venezuela
shqip: Venezuela
sicilianu: Venezzuela
Simple English: Venezuela
slovenčina: Venezuela
slovenščina: Venezuela
ślůnski: Wynezuela
Soomaaliga: Fanansuwela
کوردی: ڤێنیزوێلا
Sranantongo: Venswelikondre
српски / srpski: Венецуела
srpskohrvatski / српскохрватски: Venezuela
Basa Sunda: Vénézuéla
suomi: Venezuela
svenska: Venezuela
Tagalog: Venezuela
Taqbaylit: Venezuela
tarandíne: Venezuela
татарча/tatarça: Венесуэла
తెలుగు: వెనుజులా
tetun: Venezuela
ትግርኛ: ቨኒዙአላ
тоҷикӣ: Венесуэла
ᏣᎳᎩ: ᏪᏁᏑᏪᎳ
Türkçe: Venezuela
Türkmençe: Wenesuela
удмурт: Венесуэла
українська: Венесуела
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ۋېنېسۇئېلا
Vahcuengh: Venezuela
vèneto: Venesueła
vepsän kel’: Venesuel
Tiếng Việt: Venezuela
Volapük: Venesolän
Võro: Venezuela
walon: Venezwela
文言: 委內瑞拉
Winaray: Venezuela
Wolof: Benesuwela
吴语: 委内瑞拉
ייִדיש: ווענעזועלע
Yorùbá: Fenesuela
粵語: 委內瑞拉
Zazaki: Venezuela
Zeêuws: Venezuela
žemaitėška: Venesoela
中文: 委內瑞拉
डोटेली: भेनेजुयला
ГӀалгӀай: Венесуэла
Kabɩyɛ: Fenezuyeelaa
Lingua Franca Nova: Venezuela