W.E.B. Du Bois

W.E.B. Du Bois
WEB DuBois 1918.jpg
Du Bois w 1918 r.
Imiona i nazwisko William Edward Burghardt Du Bois
Data i miejsce urodzenia 23 lutego 1868 Great Barrington, Massachusetts, USA Stany Zjednoczone
Data i miejsce śmierci 27 sierpnia 1963 Akra, Ghana Ghana
Narodowość Amerykanin/ Ghańczyk (naturalizowany po śmierci przez rząd Ghany)
Dziedzina sztuki Aktywizm, akademizm, socjologia, dziennikarstwo
Ważne dzieła Souls of Black Folks
Odznaczenia
Leninowska Nagroda Pokoju

William Edward Burghardt (W.E.B.) Du Bois [1] czyt. [ d ʊ ˈ b o ɪ z] lub [ d y ˈ b w ɑ] [2] (ur. 23 lutego 1868 w Great Barrington w stanie Massachusetts, zm. 27 sierpnia 1963 w Akrze) – amerykański pisarz, socjolog, krytyk, intelektualista, działacz społeczny. Współzałożyciel Niagara Movement (Ruch (z) Niagara), NAACP (Narodowe Stowarzyszenie na rzecz Postępu Ludzi Kolorowych) oraz V Konferencji Panafrykańskiej w Manchesterze. Redaktor organu prasowego NAACP – "The Crisis". Zarzucano mu elitaryzm, komunizm, czarny separatyzm [3].

Du Bois uważany jest za jednego z czołowych działaczy przeciwko dyskryminacji oraz segregacji rasowej w Stanach Zjednoczonych. Nazywany jest także ojcem panafrykanizmu. Urodził się sześć lat po ogłoszeniu emancypacji, zmarł w wigilię Marszu na Waszyngton.

Życie i działalność

Pochodzenie

Du Bois wywodził się z rodziny wyzwolonych kolorowych. Dziadek Du Bois do Stanów Zjednoczonych przybył z Haiti.

Niewiele mi wiadomo na temat życia dziadka na Haiti w latach 1821-1830. Od 18 do 27 roku życia zawiązał znajomości, ustatkował się, ożenił się i w 1825 urodził mu się syn, a mój ojciec – Alfred. Nie wiem, jaką pracę wykonywał, ale prawdopodobnie zarządzał plantacją i angażował się w handel morski z USA. Nie wiem, z kim się żenił, nie wiem też, kim byli krewni jego wybranki. Mógł był wżenić się do rodziny Elie Du Bois, wielkiego haitańskiego nauczyciela. Nie jest też jasne, dlaczego w 1830 wyjechał z Haiti. Być może z powodu groźby wojny z Francją w dobie rewolucji w 1830 roku oraz upadku Karola X.

— W. E. B. Du Bois, The Autobiography of W. E. B. Du Bois

O swoim dziedzictwie Du Bois pisał:

Cała powódź czarnej krwi, kapka francuskiej, odrobinę holenderskiej, ale, dzięki Bogu!, ani trochę anglosaskiej.

— Kwame Anthony Appiah, Henry Louis Gates Jr (red.), Africana: The Concise Desk Reference Running Press [4]

Wczesne lata

Urodził się w Great Barrington – małym miasteczku w zachodnim Massachusetts, w którym Murzyni stanowili niewielką grupę. Nigdy nie poznał ojca, gdyż ten odszedł na krótko po narodzinach syna. Chodził do tzw. zintegrowanego gimnazjum (uczęszczali do niego zarówno biali i czarni). Zajmował się także pracą dorywczą, aby wspierać finansowo matkę.

Edukacja

Po ukończeniu gimnazjum dostał się na Fisk University w Nashville, w Tennessee. Uniwersytet Fisk był jednym z Historycznych Czarnych Szkół Wyższych i Uniwersytetów ( ang. Historical Black Colleges and Universities), czyli takich, które przeznaczone były dla czarnych obywateli Stanów Zjednoczonych. W 1890 r. uzyskał licencjat na Uniwersytecie Harvarda. W latach 1892-1894 studiował na Uniwersytecie Berlińskim. W 1895 r. na Harvardzie obronił też pracę doktorską pod tytułem: The Surpression of the African Slave Trade to the United States of America, 1638-1870 (Zatajanie/Tłumienie afrykańskiego handlu niewolnikami do Stanów Zjednoczonych Ameryki w latach 1683-1870), która była pierwszym tomem z serii Studiów Historycznych Harvardu. Tam też przez dwa lata był pracownikiem naukowym na wydziale historii. Był też pierwszym Afroamerykaninem, który uzyskał doktorat na tej uczelni. Pomimo dobrych referencji Du Bois z powodu dyskryminacji miał jedynie opcję podjęcia pracy w Wilberforce College – małej, zaściankowej szkole dla czarnoskórych w Ohio.

Działalność

Du Bois w 1904 r.

Pierwszą organizacją na rzecz praw człowieka współtworzoną przez Du Bois był Ruch Niagara (1905-1910). Ruch Niagara stał w opozycji do ewolucjonistycznej polityki Bookera T. Washingtona w sprawie równych praw czarnych i białych w Stanach Zjednoczonych. Założycielom Ruchu Niagara chodziło o natychmiastowe zrównanie praw. Du Bois współtworzył NAACP – ruch na rzecz praw człowieka, który z założenia miał wielorasowy charakter, a jego celem było urzeczywistnienie XIII, XIV oraz XV poprawki Konstytucji Stanów Zjednoczonych na drodze pokojowej, na przykład poprzez procesy sądowe wytaczane przeciwko lekceważącym je. W 1910 r. wyjechał z Atlanty do Nowego Jorku, gdzie założył organ prasowy NAACP – "The Crisis" (Kryzys). W 1934 r. Du Bois napisał dwa artykuły o czarnym separatyzmie i jego ekonomicznych zaletach. Du Bois był członkiem braterstwa Alfa Fi Alfa (ΑΦΑ) – pierwszego braterstwa w Stanach Zjednoczonych założonego przez czarnych. Był także członkiem honorowego stowarzyszenia studenckiego w USA: Phi Beta Kappa.

Późniejsze lata

Du Bois wraz z kilkoma innymi naukowcami został zaproszony przez ambasadora Japonii na wycieczkę po Dalekim Wschodzie (najprawdopodobniej dlatego, że Du Bois był jednym z tych, którzy wychwalali Japonię po wygranej wojnie z carską Rosją w 1905 r.). Wycieczka miała obejmować Japonię i ZSRR. Do Związku Radzieckiego Du Bois jednak nie przyjechał, gdyż jego kontakt dyplomatyczny – Karol Radek został usunięty fizycznie w czasie wielkiej czystki. W 1936 r. był także w III Rzeszy. Z jednej strony wychwalał sukces ekonomiczny, z drugiej potępiał bestialskie traktowanie Żydów, które porównywał do inkwizycji czy afrykańskiego handlu niewolnikami. Po śmierci Stalina Du Bois ocenił go jako wielkiego człowieka, któremu w XX w. niewielu dorównuje. W 1959 r. otrzymał Międzynarodową Leninowską Nagrodę Pokoju. W 1961 r. wstąpił do Komunistycznej Partii Stanów Zjednoczonych.

Inne języki
العربية: دو بويز
Bân-lâm-gú: W. E. B. Du Bois
Esperanto: W. E. B. DuBois
français: W. E. B. Du Bois
português: W. E. B. Du Bois
Simple English: W. E. B. Du Bois
srpskohrvatski / српскохрватски: W. E. B. Du Bois
тоҷикӣ: Уилям Дюбуа