Terapsydy

Terapsydy
Therapsida
Biarmosuchus tener
Biarmosuchus tener
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typstrunowce
Podtypkręgowce
Gromadasynapsydy
Rządterapsydy

Terapsydy, gady ssakokształtne (Therapsida) – rząd synapsydów, który pojawił się we wczesnym permie i stał się dominującą grupą kręgowców lądowych w połowie tego okresu. Zgodnie z zasadami kladystyki do terapsydów, aby były taksonem monofiletycznym, należy również zaliczyć wywodzącą się z cynodontów gromadę ssaków.

Do rzędu należą zarówno formy roślinożerne (Anomodontia) jak i drapieżne (Theriodontia) w wielkiej różnorodności form i przystosowań. W ich czaszce nastąpiła zmiana układu kości szczęki, gdzie rozrastająca się kość żuchwy przesunęła trzy kości szczęki w górę, które tam zmalały i przekształciły się w kostki słuchowe w uchu wewnętrznym, co zdecydowanie wyostrzyło słuch. Kończyny były w różnym stopniu wyprostowane i ustawione pod ciałem zwierzęcia. Podejrzewa się, że niektóre z nich osiągnęły stałocieplność i pokryte były sierścią. Drapieżne teriodonty (dokładnie: ich podrząd cynodonty), u których nastąpiło zróżnicowanie uzębienia dały początek prymitywnym ssakom.

Większość niessaczych terapsydów wymarła w triasie, chociaż niektóre przetrwały co najmniej do późnej jury[1][2][3].

Główne grupy terapsydów to:

Systematyka według BioLib[4]

  • Rząd: Therapsida †
    • Podrząd: Eotitanosuchia
      • Rodzina: Biarmosuchidae
      • Rodzina: Eotitanosuchidae
      • Rodzina: Phthinosuchidae
      • Rodzina: Phthinosauridae
    • Podrząd: Dinocephalia
      • Infrarząd: Titanosuchia
      • Infrarząd: Tapinocephalia
    • Podrząd: Anomodontia
      • Infrarząd: Venyukoviamorpha
      • Infrarząd: Dromasauria
      • Infrarząd: Eodicynodontia
      • Infrarząd: Endothiodontia
      • Infrarząd: Pristerodontia
      • Infrarząd: Diictodontia
      • Infrarząd: Kingoriamorpha
      • Infrarząd: Dicynodontia
    • Podrząd: Theriodontia
    • Podrząd: Cynodontia
      • Infrarząd: Procynosuchia
      • Infrarząd: Eucynodontia
  • przypisy

Przypisy

  1. Michael W. Maisch, Andreas T. Matzke, Ge Sun. A new tritylodontid from the Upper Jurassic Shishugou Formation of the Junggar Basin (Xinjiang, NW China). „Journal of Vertebrate Paleontology”. 24 (3), s. 649-656, 2004 (ang.). 
  2. Mahito Watabe, Takehisa Tsubamoto, Khishigjav Tsogtbaatar. A new tritylodontid synapsid from Mongolia. „Acta Palaeontologica Polonica”. 52 (2), s. 263–274, 2007 (ang.). 
  3. Yaoming Hu, Jin Meng, James M. Clark. A new tritylodontid from the Upper Jurassic of Xinjiang, China. „Acta Palaeontologica Polonica”. 54 (3), s. 385–391, 2009. 10.4202/app.2008.0053 (ang.). 
  4. Therapsida (ang.). BioLib. [dostęp 2009-05-24].
Inne języki
Afrikaans: Therapsida
العربية: ثيرابسيد
català: Teràpsids
čeština: Therapsidi
Deutsch: Therapsiden
Ελληνικά: Θηριαψιδωτά
English: Therapsid
español: Therapsida
euskara: Therapsida
فارسی: ددکمانان
français: Therapsida
galego: Terápsidos
한국어: 수궁류
hrvatski: Terapsidi
Bahasa Indonesia: Therapsida
italiano: Therapsida
עברית: תראפסידה
Latina: Therapsida
magyar: Therapsida
македонски: Терапсиди
Nederlands: Therapsida
日本語: 獣弓類
ଓଡ଼ିଆ: Therapsid
português: Therapsida
русский: Терапсиды
Simple English: Therapsid
slovenčina: Terapsidy
srpskohrvatski / српскохрватски: Terapsidi
suomi: Terapsidit
svenska: Therapsider
Tagalog: Therapsida
Türkçe: Therapsida
українська: Терапсиди
Tiếng Việt: Bộ Cung thú
Winaray: Therapsida
中文: 獸孔目