Subdukcja

Schematyczny przekrój aktywnej krawędzi kontynentu ze strefą subdukcji

Subdukcja – w teorii tektoniki płyt proces polegający na wciąganiu lub wpychaniu jednej płyty litosferycznej pod drugą (oceaniczną lub kontynentalną). Strefy subdukcji są jednym z rodzajów granic zbieżnych (konwergentnych, kolizyjnych) płyt litosfery. Na ogół zagłębia się (czyli ulega subdukcji) płyta oceaniczna, lecz w kilku przypadkach obserwuje się też subdukcję płyty kontynentalnej (np. pod Himalajami) [1].

Ponieważ w strefach spreadingu znajdujących się pod grzbietami oceanicznymi cały czas powstaje nowa skorupa ziemska, to zakładając stały promień Ziemi (a więc również jej powierzchnię), musiano przyjąć istnienie jakichś stref, w których jest ona niszczona [2]. Wyznaczono do tego celu znane wcześniej strefy Benioffa, wzdłuż których koncentrują się hipocentra trzęsień ziemi.

Wyróżnia się trzy typy stref subdukcji:

  • typ japoński – kra oceaniczna jest również wciągana pod krę kontynentalną, ale subdukcja związana jest z wytworzeniem się łuków wyspowych i basenu marginalnego (załukowego), posiadającego skorupę oceaniczną. Strefę kolizji podobnie jak w typie andyjskim wyznacza rów oceaniczny. Tak samo obszar ten charakteryzuje się dużą aktywnością wulkaniczną i sejsmiczną. Strefy tego typu występują w zachodnim obramowaniu Oceanu Spokojnego, wzdłuż wybrzeża Azji. Strefa kolizji jest oddalona od kontynentu – za łukiem wysp, który jest zbudowany wyłącznie ze skał wulkanicznych, lub jak w przypadku Japonii jest oderwanym fragmentem kontynentu azjatyckiego, znajduje się strefa rozciągania, zbudowana wyłącznie ze skorupy oceanicznej:
Rów oceaniczny Łuk wyspowy Basen marginalny
Rów Filipiński Filipiny Morze Południowochińskie
Rów Riukiu Wyspy Nansei (w tym wyspy Riukiu) Morze Wschodniochińskie
Rów Japoński Wyspy Japońskie Morze Japońskie
Rów Kurylsko-Kamczacki Wyspy Kurylskie Morze Ochockie
Rów Aleucki Aleuty Morze Beringa
  • typ mariański – w tym przypadku kra oceaniczna wciągana jest pod inną krę oceaniczną, jednocześnie następuje kolizja dwóch łuków wyspowych, względnie łuku wyspowego i podmorskiego grzbietu. Strefy tego typu występują w zachodnim obramowaniu Oceanu Spokojnego: Rów Kermadec, Rów Tonga, Rów Mariański, Rów Izu-Ogasawara.

Zdarte z płyty dolnej osady gromadzące się na czole płyty górnej tworzą tzw. pryzmę akrecyjną.

Aktywne strefy subdukcji znajdują się wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej oraz wzdłuż wschodnich wybrzeży Azji. Historyczne strefy subdukcji wyznaczono wzdłuż łańcucha alpejsko-himalajskiego. Ponieważ obecnie sumaryczna długość stref subdukcji stanowi 1/3 stref spreadingu, w których powstaje nowa skorupa oceaniczna, a powierzczchnia oceanu światowego nie zmienia się, to prędkość pochłaniania tej skorupy w strefach subdukcji musi być trzy razy większa od prędkości spreadingu.

Inne języki
العربية: اندساس
भोजपुरी: धँसाव
български: Субдукция
bosanski: Subdukcija
brezhoneg: Subduktadur
català: Subducció
čeština: Subdukce
dansk: Subduktion
Deutsch: Subduktion
English: Subduction
español: Subducción
Esperanto: Subdukcio
فارسی: فرورانش
français: Subduction
galego: Subdución
한국어: 섭입
हिन्दी: निम्नस्खलन
hrvatski: Subdukcija
Bahasa Indonesia: Subduksi
italiano: Subduzione
עברית: הפחתה
ქართული: სუბდუქცია
Kreyòl ayisyen: Sibdiksyon
lietuvių: Subdukcija
magyar: Szubdukció
Bahasa Melayu: Zon benam
Nederlands: Subductie
日本語: 沈み込み帯
norsk nynorsk: Subduksjon i geologi
occitan: Subduccion
português: Subducção
română: Subducție
русиньскый: Субдукция
Simple English: Subduction
slovenčina: Subdukcia
српски / srpski: Субдукција
srpskohrvatski / српскохрватски: Subdukcija
Türkçe: Yitim zonu
українська: Субдукція
Tiếng Việt: Hút chìm
中文: 隱沒帶