Strefa czasowa

Strefy czasowe na świecie

Strefa czasowa – wytyczony obszar powierzchni Ziemi o szerokości średnio 15° (360°/24) długości geograficznej, rozciągający się południkowo między biegunami, w którym urzędowo obowiązuje jednakowy czas (czas strefowy). Przeważnie jest on średnim czasem słonecznym środkowego południka tej strefy, który różni się o całkowitą liczbę godzin od czasu uniwersalnego. Są jednak wprowadzone urzędowo strefy, w których czas różni się od czasu uniwersalnego o niecałkowitą liczbę godzin.

Geneza i zasady podziału

Mapa Europy przedstawiająca różnice między czasem strefowym a słonecznym w lecie

     ± 30 minut

     1 godzina ± 30 minut

     2 godziny ± 30 minut

     3 godziny ± 30 minut

i w zimie

     −1 godzina ± 30 minut

     ± 30 minut

     1 godzina ± 30 minut

     2 godziny ± 30 minut

Wszystkie punkty położone na tym samym południku mają ten sam czas lokalny (miejscowy). Każda zmiana długości geograficznej powoduje zmianę lokalnego czasu – gdy ludzie zaczęli przemieszczać się coraz częściej i szybciej, stawało się to bardzo niewygodne. Czas uniwersalny i strefy czasowe zostały zaproponowane w 1878 roku przez kanadyjskiego wynalazcę Sandforda Fleminga, zaś wprowadzono je w 1884 roku.

Całą Ziemię podzielono na 24 strefy czasowe o szerokości 15° każda. W praktyce strefy czasowe o granicach wytyczonych przez południki obowiązują jedynie na morzach i oceanach. Na lądach ich kształt jest zmodyfikowany tak, by w małych i średnich państwach obowiązywała tylko jedna strefa czasowa. Większe państwa znajdują się zwykle w kilku strefach czasowych (m.in. Stany Zjednoczone, Kanada, Brazylia, Rosja, Australia), choć nie jest to regułą – w Chinach obowiązuje jedna strefa czasowa, pomimo iż różnica w czasie słonecznym między wschodnimi i zachodnimi prowincjami wynosi ponad 3 godziny.

Poza standardowymi strefami, pomiędzy którymi różnice w czasie mierzone są pełnymi godzinami, istnieją strefy o różnicach rzędu 30 minut (m.in. UTC+3:30 używana w Iranie) lub kwadransu (m.in. UTC+5:45 w Nepalu). W przeszłości funkcjonowały także strefy o bardziej nieregularnych różnicach, jak np. UTC+0:20, stosowana w Holandii przed II wojną światową.

Na obowiązującą w danym kraju strefę czasową nierzadko wpływ ma czas stosowany w sąsiednich państwach. Przykładowo Hiszpania i Francja znajdują się w strefie UTC+1:00, wspólnej ze znaczną częścią Europy, choć położone są na długościach geograficznych odpowiadających strefie UTC+0:00. Strefę czasową w Hiszpanii zmieniono z UTC+0:00 na UTC+1:00 po dojściu do władzy gen. Franco, który chciał w ten sposób symbolicznie zbliżyć kraj do nazistowskich Niemiec. Taką samą zmianę wprowadzono we Francji pod naciskiem Hitlera po kapitulacji tego kraju w 1940 r. W Hiszpanii po demokratyzacji kilkukrotnie podejmowano debatę nad zmianą strefy czasowej – za każdym razem zakończoną zachowaniem status quo [1]. Na niektórych wyspach leżących na Oceanie Spokojnym na wschód od południka 180° (tj. na półkuli zachodniej), jak Tokelau czy Tonga związki polityczno-ekonomiczne z państwami wschodniej półkuli ( Australia, Nowa Zelandia) spowodowały zaadoptowanie niestandardowych stref, jak UTC+14:00, które poprzez przesunięcie o 24 godziny w przód względem standardowych dla tych długości stref typu UTC-10:00, zapewniają spójność daty z tymi krajami (jednocześnie powstaje jednak różnica nawet 26 godzin między tymi wyspami a podobnie położonymi terytoriami, w których te strefy nie funkcjonują).

Inne języki
Адыгэбзэ: Сыхьэт зонэ
Afrikaans: Tydsone
Alemannisch: Zeitzone
አማርኛ: ሰዓት ክልል
العربية: منطقة زمنية
aragonés: Zona horaria
অসমীয়া: সময় অঞ্চল
asturianu: Fusu horariu
Avañe'ẽ: Yvy arapehẽ
azərbaycanca: Saat qurşağı
Bân-lâm-gú: Sî-khu
Basa Banyumasan: Zona waktu
башҡортса: Сәғәт бүлкәте
беларуская: Часавы пояс
беларуская (тарашкевіца)‎: Часавы пас
भोजपुरी: टाइम जोन
български: Часова зона
Boarisch: Zeidzone
bosanski: Vremenska zona
brezhoneg: Rann-eur
català: Zona horària
Чӑвашла: Вăхăт тăрăхĕ
čeština: Časové pásmo
Cymraeg: Cylchfa amser
dansk: Tidszone
davvisámegiella: Áigeavádat
Deutsch: Zeitzone
dolnoserbski: Casowa cona
eesti: Ajavöönd
Ελληνικά: Ζώνη ώρας
emiliàn e rumagnòl: Fûş orâri
English: Time zone
español: Huso horario
Esperanto: Horzono
euskara: Ordu-eremu
føroyskt: Tíðarsonur
français: Fuseau horaire
Frysk: Tiidsône
furlan: Fûs orari
Gaeilge: Amchrios
Gaelg: Cryss hraa
Gàidhlig: Roinn-tìde
galego: Fuso horario
客家語/Hak-kâ-ngî: Sṳ̀-khî
한국어: 시간대
Հայերեն: Ժամային գոտի
हिन्दी: समय मण्डल
hornjoserbsce: Časowe pasmo
hrvatski: Vremenska zona
Ilokano: Sona ti oras
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সময়র লয়া
Bahasa Indonesia: Zona waktu
interlingua: Fuso horari
íslenska: Tímabelti
italiano: Fuso orario
עברית: אזור זמן
Basa Jawa: Zona wektu
ಕನ್ನಡ: ಸಮಯ ವಲಯ
къарачай-малкъар: Сагъат бёлге
Kiswahili: Kanda muda
Кыргызча: Убакыт аралыгы
latviešu: Laika josla
Lëtzebuergesch: Zäitzon
lietuvių: Laiko juosta
Limburgs: Tiedzaone
Livvinkarjala: Aiguvyöhykeh
lumbaart: Füs urari
magyar: Időzóna
македонски: Часовен појас
മലയാളം: സമയ മേഖല
მარგალური: ოსაათე ორტყაფუ
Bahasa Melayu: Zon waktu
монгол: Цагийн бүс
မြန်မာဘာသာ: အချိန်ဇုန်
Nederlands: Tijdzone
нохчийн: Сахьтан аса
Norfuk / Pitkern: Tiemsoen
norsk: Tidssone
norsk nynorsk: Tidssone
Novial: Tempe-sone
occitan: Fus orari
олык марий: Шагат ӱштӧ
ଓଡ଼ିଆ: ସମୟ ମଣ୍ଡଳ
oʻzbekcha/ўзбекча: Vaqt mintaqasi
ਪੰਜਾਬੀ: ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ
پنجابی: ویلہ تھاں
Papiamentu: Zona di tempu
ភាសាខ្មែរ: ល្វែងម៉ោង
Plattdüütsch: Tietrebeet
português: Fuso horário
qırımtatarca: Saat quşağı
română: Fus orar
Runa Simi: Pacha suyu
русиньскый: Часова зона
русский: Часовой пояс
саха тыла: Кэм курдааһына
संस्कृतम्: समयवलयः
Scots: Time zone
Seeltersk: Tiedzone
sicilianu: Fusu orariu
Simple English: Time zone
slovenčina: Časové pásmo
slovenščina: Časovni pas
ślůnski: Czasowo strefa
српски / srpski: Временска зона
srpskohrvatski / српскохрватски: Vremenska zona
Basa Sunda: Zona wanci
svenska: Tidszon
Tagalog: Sona ng oras
தமிழ்: நேர வலயம்
татарча/tatarça: Вакыт зонасы
తెలుగు: సమయప్రాంతం
Türkçe: Zaman dilimi
тыва дыл: Үени хемчээри
українська: Часовий пояс
vèneto: Fuso orario
vepsän kel’: Aigvö
Tiếng Việt: Múi giờ
Võro: Aovüü
Winaray: Zona hin oras
吴语: 时区
ייִדיש: צייט זאנע
粵語: 時區
žemaitėška: Čiesa jousta
中文: 时区