Stany Zjednoczone

Ten artykuł dotyczy Stanów Zjednoczonych Ameryki. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
United States of America
Stany Zjednoczone Ameryki
Flaga Stanów Zjednoczonych
Godło Stanów Zjednoczonych
Flaga Stanów ZjednoczonychGodło Stanów Zjednoczonych
Dewiza: (angielski) In God we trust[a]
(Ufamy Bogu)
Hymn:
The Star-Spangled Banner
(Gwiaździsty sztandar)
Położenie Stanów Zjednoczonych
KonstytucjaKonstytucja Stanów Zjednoczonych
Język urzędowybrak na poziomie federalnym, de facto angielski
StolicaWaszyngton
Ustrój politycznyrepublika konstytucyjna
Typ państwarepublika federalna
Głowa państwaprezydent Donald Trump
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent Mike Pence
Szef rząduDonald Trump
Zastępca
szefa rządu
Mike Pence
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
4. na świecie
9 373 967 km²
6,76%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
3. na świecie
326 079 000[1]
35 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

19 362,1 mld[2] USD
59 495[2] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

19 362,1 mld[2] dolarów międzynar.
59 495[2] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna1 dolar amerykański = 100 centów (USD, $)
Niepodległośćod Wielkiej Brytanii
4 lipca 1776 (uznanie niepodległości 1783)
Religia dominującaprotestantyzm (52%) katolicyzm (23,9%)
Strefa czasowaUTC –5 do –11 – zima
UTC –4 do –10 – lato
Kod ISO 3166US
Domena internetowa.us .gov .mil .edu
Kod samochodowyUSA
Kod samolotowyN
Kod telefoniczny+1
Terytoria zależnePacyfik: Baker, Guam, Howland, Jarvis, Johnston, Kingman, Mariany Północne, Midway, Palmyra, Samoa Amerykańskie, Wake; Atlantyk: Wyspy Dziewicze, Navassa, Portoryko
Mapa Stanów Zjednoczonych

Stany Zjednoczone (ang. United States, US), Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States of America, USA) – państwo federacyjne w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Trzecie pod względem liczby ludności państwo (po Chinach i Indiach)[3], a czwarte pod względem powierzchni (po Rosji, Kanadzie i Chinach). W jego skład wchodzą także pozastanowe wyspy na Pacyfiku (Baker, Guam, Howland, Jarvis, Johnston, Kingman, Mariany Północne, Midway, Palmyra, Samoa Amerykańskie, Wake) i na Atlantyku (Portoryko – największa z nich, formalnie państwo stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi – Wyspy Dziewicze, Navassa). Terytorium de facto należącym do tego państwa jest również baza wojskowa Guantanamo na Kubie (117,6 km²), formalnie dzierżawiona od 1903 r.[4], lecz od zakończenia rewolucji kubańskiej uważana przez rząd kubański za terytorium okupowane[5][6].

Geografia

Mount Hood w stanie Oregon

Informacje ogólne

  • Obszar:
    • całkowity: 9 373 967 km²
    • lądu: 9,2 mln km²
    • wodny: 470 tys. km²

Uwaga: dane dotyczą jedynie 50 stanów i okręgu stołecznego

  • Granice lądowe:
    • długość całkowita: 12248 km
    • granica z Kanadą: 8893 km (w tym 2477 km z Alaską), z Meksykiem: 3326 km
    • linia brzegowa: 19924 km (bez wysp na Pacyfiku i Atlantyku)

Klimat

Mapa Stanów Zjednoczonych według klasyfikacji klimatów Köppena
Mapa średnich rocznych opadów atmosferycznych na terenie 48 stanów kontynentalnych (bez Alaski i Hawajów) w calach

Główny podział na strefy klimatyczne stosowany w systemie klasyfikacji klimatów Köppena dzieli Stany Zjednoczone południkowo na część wschodnią i zachodnią[7]. Granica podziału przebiega wzdłuż Gór Skalistych.

Klimat części wschodniej zmienia się wraz z szerokością geograficzną[8][9]. Część wschodnia od północy (rejon Wielkich Jezior, Dakota Północna, Wisconsin, Michigan, stan Nowy Jork i wszystkie stany na wschód od stanu Nowy Jork oraz północna część Pensylwanii) charakteryzują się klimatem Dfb (klimat wilgotny kontynentalny z łagodnym latem)[7], następnie w środkowej części (wschodnia część Dakoty Południowej, Nebraski i Kansas oraz Iowa, Illinois, Indiana, Missouri oraz południowa część Pensylwanii) panuje klimat Dfb (klimat wilgotny kontynentalny z gorącym latem)[7] oraz na południu (Oklahoma, Kentucky, Arkansas, Tennessee, Missisipi, Alabama, Georgia, Karolina Północna, Karolina Południowa, Luizjana, wschodnia część Teksasu oraz Floryda bez południowego krańca panuje klimat Dfb (klimat wilgotny subtropikalny, bez pory suchej i z gorącym latem)[7]. Południowy kraniec Florydy oraz Hawaje wyróżniają się klimatem tropikalnym sawann (Aw)[7][8].

Klimat zachodniej części Stanów Zjednoczonych jest bardziej skomplikowany i w większym stopniu uzależniony jest od wyniesienia ponad poziom morza, oraz odległości od Oceanu Spokojnego[7]. Tereny leżące na wschód od gór Sierra Nevada oraz Gór Kaskadowych znajdują się w ich cieniu opadowym[10] przez co charakteryzują się najczęściej zimnym, półsuchym klimatem stepowym BS)[7][8]. Natomiast tereny w tej części położone na znacznych wysokościach (zachodnia część Kolorado, Wyoming, zachodnia Montana oraz centralna cześć stanu Nevada mają klimat wilgotny kontynentalny z łagodnym latem, bądź (najwyżej położone) klimat subarktyczny Dfc[7][8]. Na terenach tego obszaru o stosunkowo niskim położeniu względem poziomu morza dominuje zimny klimat pustynny (BWh) a tylko południe wzdłuż granicy z Meksykiem (od Las Vegas w Nevadzie do południa Arizony i południowo-wschodniej Kalifornii panuje subtropikalny klimat pustynny (BWh)[7][11].

Na Alasce dominuje klimat kontynentalny subarktyczny (Dfc) z nieznacznymi fragmentami Dsc i Dwc oraz a także z klimatem arktycznym, tundry na północnych krańcach (ET)[7].

Ukształtowanie powierzchni

Powierzchnia kraju jest ukształtowana przez równiny centralne, góry na zachodzie, wzgórza i niskie góry na wschodzie; krajobraz wulkaniczny na Hawajach.

Zasoby naturalne

Zasoby naturalne to m.in. węgiel, miedź, ołów, molibden, fosforany, uran, złoto, rtęć, nikiel, potas, srebro, wolfram, cynk, ropa naftowa, gaz ziemny, drewno i olbrzymie zasoby niewykorzystywanych (stan na 2014) łupków bitumicznych (do produkcji benzyny).

Zasoby te w większości są niewykorzystywane. Spowodowane jest to szczególną polityką Stanów Zjednoczonych, która zmierza do oszczędzania surowców naturalnych (większość jest kupowana od innych państw). W chwili, gdy światowe zapasy surowców będą już wykorzystane tylko USA będzie je mieć.

Naturalne zagrożenia

Naturalne zagrożenia kraju to huragany wzdłuż wybrzeża Atlantyku i w Zatoce Meksykańskiej, tornada na obszarach centralnych i południowo-wschodnich, tsunami, wulkany, trzęsienia ziemi, lawiny błotne i pożary w Kalifornii, powodzie.

Inne języki
Alemannisch: USA
አማርኛ: አሜሪካ
aragonés: Estatos Unitos
arpetan: Ètats-Unis
Aymar aru: Istadus Unidus
Bahasa Banjar: Amirika Serikat
Bân-lâm-gú: Bí-kok
Basa Banyumasan: Amerika Serikat
беларуская (тарашкевіца)‎: Злучаныя Штаты Амэрыкі
भोजपुरी: अमेरिका
Bikol Central: Estados Unidos
Chavacano de Zamboanga: Estados Unidos de America
Chi-Chewa: United States
chiTumbuka: United States
dansk: USA
Deitsch: Amerikaa
ދިވެހިބަސް: އެމެރިކާ
emiliàn e rumagnòl: Stat Unî
English: United States
español: Estados Unidos
Esperanto: Usono
estremeñu: Estaus Uníus
eʋegbe: United States
Fiji Hindi: United States
føroyskt: USA
français: États-Unis
贛語: 美國
Gĩkũyũ: United States
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐌼𐌰𐌹𐍂𐌹𐌺𐌰
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: अमेरिकेचीं संयुक्त राज्यां
客家語/Hak-kâ-ngî: Mî-koet
한국어: 미국
Ido: Usa
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তিলপারাষ্ট্র
Bahasa Indonesia: Amerika Serikat
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᒥᐊᓕᑲ
isiZulu: IMelika
íslenska: Bandaríkin
kalaallisut: Naalagaaffeqatigiit
Kapampangan: Estados Unidos
kernowek: Statys Unys
Kiswahili: Marekani
Kreyòl ayisyen: Etazini
Livvinkarjala: Amerikan Yhtysvallat
la .lojban.: mergu'e
Luganda: Amerika
Malagasy: Etazonia
مصرى: امريكا
Bahasa Melayu: Amerika Syarikat
Baso Minangkabau: Amerika Sarikat
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mī-guók
Dorerin Naoero: Eben Merika
Na Vosa Vakaviti: United States
Nederlands: Verenigde Staten
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑭᐦᒋ ᒨᐦᑯᒫᓇᐢᑭᕀ
Norfuk / Pitkern: Yunitid Staits
norsk: USA
norsk nynorsk: USA
oʻzbekcha/ўзбекча: Amerika Qoʻshma Shtatlari
Pangasinan: Estados Unidos
پنجابی: امریکہ
ភាសាខ្មែរ: សហរដ្ឋអាមេរិក
Tok Pisin: Ol Yunaitet Stet
Plattdüütsch: USA
português: Estados Unidos
reo tahiti: Fenua Marite
rumantsch: Stadis Unids
Sesotho sa Leboa: United States of America
Setswana: USA
sicilianu: Stati Uniti
Simple English: United States
slovenčina: Spojené štáty
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Амєрїканьскꙑ Ѥдьнѥнꙑ Дрьжавꙑ
Sranantongo: Kondre Makandrameki
srpskohrvatski / српскохрватски: Sjedinjene Američke Države
Basa Sunda: Amérika Sarikat
svenska: USA
ไทย: สหรัฐ
Tsetsêhestâhese: United States
Twi: USA
Thuɔŋjäŋ: Pawuut Matiic
Vahcuengh: Meijgoz
Tiếng Việt: Hoa Kỳ
Volapük: Lamerikän
文言: 美國
吴语: 美国
Xitsonga: Amerikha
粵語: 美國
žemaitėška: JAV
中文: 美国
Bahasa Hulontalo: Amerika Serikat
Kabɩyɛ: Etaazuunii
Lingua Franca Nova: Statos Unida de America