Sprężyna

Ten artykuł dotyczy elementu sprężystego. Zobacz też: Sprężyna - powieść Małgorzaty Musierowicz.
Sprężyna naciskowa
Sprężyny tapicerskie
Sprężyna piórowa

Sprężynaelement sprężysty używany w budowie maszyn, głównie jako łącznik w połączeniach sprężystych.

Historia

Zasadę sprężyny wykorzystano już kilkanaście tysięcy lat temu w łuku, w którym występuje nagłe wyładowanie się nagromadzonej energii mechanicznej, a także w niektórych pułapkach na zwierzęta (w postaci silnie napiętych prętów drewnianych). W okresie rzymskim do miotania pocisków podczas walk na morzu wykorzystywano sprężystość odgiętych desek (przykład sprężyny płaskiej). Ok. 1485 roku projekt Leonarda da Vinci przewidywał, aby kuszę-gigant, używaną dawniej do walk oblężniczych, zaopatrzyć w łuk z płaskowników metalowych (rodzaj resoru piórowego). Wypada wspomnieć również o miniaturowej kuszy ze stali, wynalazku hiszpańskich Maurów z XV w. Kuszę taką łatwo było ukryć nawet w rękawie. Ok. 1500 sprężyna występuje w nowej, ważnej postaci – sprężyny spiralnej, która zaczęła odgrywać rolę źródła energii w zegarach. W 1616 Veranzio Fausto, autor książki o maszynach, podaje rysunek powozu na resorach. Po 50 latach resory ze stali na pewno już były używane. Sprężyna śrubowa rozwinęła się prawdopodobnie ze spiralnej. Istniała już pod koniec XVIII w. Około 1800 J. Bramah zbudował maszynę do nawijania tego rodzaju sprężyn. Sprężyny tapicerskie natomiast wynaleziono w 1826 w Anglii.

Innym zastosowaniem sprężyny jest akumulacja energii mechanicznej, na przykład w napędzie tradycyjnych mechanizmów zegarowych. Sprężyny używane są też do amortyzowania uderzeń (np. zderzak kolejowy, resor) oraz do pomiaru siły (siłomierze).

Inne języki
Afrikaans: Veer (toestel)
Alemannisch: Feder (Technik)
አማርኛ: ሞላ
العربية: نابض
azərbaycanca: Yaylar
Bân-lâm-gú: Su-pú-lín
башҡортса: Һиртмә
беларуская: Спружына
беларуская (тарашкевіца)‎: Спружына
български: Пружина
català: Molla
čeština: Pružina
dansk: Fjeder
eesti: Vedru
Ελληνικά: Ελατήριο
español: Resorte
Esperanto: Risorto
euskara: Malguki
فارسی: فنر
français: Ressort
galego: Resorte
한국어: 용수철
Հայերեն: Զսպանակ
हिन्दी: कमानी
hrvatski: Opruga
Ido: Resorto
Bahasa Indonesia: Pegas
italiano: Molla
עברית: קפיץ
kaszëbsczi: Sprãżëna
қазақша: Серіппе
Kreyòl ayisyen: Resò
Latina: Elater
latviešu: Atspere
Lëtzebuergesch: Ressort
magyar: Rugó
Bahasa Melayu: Spring
Nederlands: Veer (mechanica)
日本語: ばね
norsk nynorsk: Maskindelen fjør
oʻzbekcha/ўзбекча: Prujina
Plattdüütsch: Fedder (Mechanik)
português: Mola
русский: Пружина
Simple English: Spring (device)
slovenčina: Pružina
slovenščina: Vzmet
српски / srpski: Опруга
srpskohrvatski / српскохрватски: Opruga
suomi: Vieteri
ไทย: สปริง
тыва дыл: Буржунак
українська: Пружина
Tiếng Việt: Lò xo
ייִדיש: ספרונזשינע
粵語: 彈弓
中文: 弹簧