Sherlock Holmes

Ten artykuł dotyczy postaci. Zobacz też: inne znaczenia.
Sherlock Holmes
Postać z cyklu o Sherlocku Holmesie
Ilustracja
Pierwsze wystąpienieStudium w szkarłacie
Ostatnie wystąpienieKsięga przypadków Sherlocka Holmesa
TwórcaArthur Conan Doyle
Grany przezBasil Rathbone,
Christopher Lee,
Matt Frewer,
Jeremy Brett,
Robert Downey Jr.,
Benedict Cumberbatch,
Peter Cushing,
Jonny Lee Miller,
i inni
Dane biograficzne
PochodzenieBrytyjczyk
Inne informacje
Zajęciedetektyw-konsultant
Sherlock Holmes i doktor Watson na ilustracji Sidneya Pageta z 1892 r.

Sherlock Holmes (wym. ˈʃɜrlɒk ˈhoʊmz) – postać fikcyjna, bohater powieści i opowiadań kryminalnych sir Arthura Conana Doyle’a.

Holmes po raz pierwszy pojawił się w powieści Studium w szkarłacie, wydanej w 1887 roku[1]. Łącznie Conan Doyle napisał 4 powieści (Studium w szkarłacie, Pies Baskerville’ów, Znak czterech, Dolina trwogi) i 56 opowiadań o Holmesie.

Conan Doyle, znużony tworzeniem kolejnych opowiadań, w 1893 roku uśmiercił postać Sherlocka w utworze Ostatnia zagadka. Holmes zginął w walce ze swym największym wrogiem, geniuszem świata przestępczego profesorem Moriartym, gdy razem spadli do alpejskiego wodospadu Reichenbach[1]. Jednak czytelnicy brytyjscy i tak przywiązali się do genialnego Holmesa, że po „uśmierceniu” ich bohatera nosili czarne przepaski na znak żałoby. Protesty czytelników spowodowały, że detektyw pojawił się znów (sfingował swoją śmierć) w opowiadaniu Pusty dom (The Empty House) wydanym w roku 1903[1].

Muzea Sherlocka Holmesa znajdują się przy Baker Street w Londynie[2], oraz szwajcarskich miejscowościach Meiringen[3], Lucens[4].

Według własnej oceny Conana Doyle’a najlepszą z przygód detektywa była Nakrapiana przepaska[5].

Charakterystyka postaci

Urodził się około 1854 roku[6]. O jego sprawach rodzinnych wiadomo mało, gdyż rzadko o nich mówił[7] Holmes był genialnym detektywem wykorzystującym do rozwiązywania zagadek kryminalnych metody, jak sam autor określał, dedukcji[1]. W rzeczywistości używaną metodą było rozumowanie abdukcyjne[potrzebny przypis]. Swoje śledztwa opierał na umiejętności obserwacji i znajomości psychologii, chemii, balistyki, matematyki, a także dużej wiedzy na temat wielu kultur i religii[1]. Kierował się też intuicją[8]. Był również utalentowanym skrzypkiem i bokserem. Zwykle był opanowany, rzadko ujawniał uczucia, na wieść o zaręczynach Watsona zareagował: Miłość to kwestia emocjonalna, a wszystko co emocjonalne, jest przeciwieństwem chłodnego rozsądku, który cenię nade wszystko. Sam nigdy się nie ożenię, chyba że coś zmieni moje zdanie (Znak czterech). Nałogowo palił tytoń, czasem, mimo przestróg przyjaciela, zażywał kokainę i morfinę twierdząc, że rozjaśniają umysł. Rzadko decydował się na oderwanie od pracy, urlop spędzał głównie na rozwiązywaniu zagadek (Układanka z Reigate, Diabelska noga).

Holmes już w czasie studiów doskonalił swoją technikę dedukcyjną, prowadząc niekiedy dochodzenia w sprawach kryminalnych. Znane są dwie z nich: Gloria Scott i Rytuał Musgrave’ów[9]. Potem zamieszkał razem z doktorem Johnem H. Watsonem, który był jego jedynym przyjacielem[10] i śledził oraz zapisywał wydarzenia z kariery zawodowej Holmesa. Sherlock rozwiązał dziesiątki zwykle bardzo zawiłych i tajemniczych zagadek kryminalnych, nierzadko związanych z wysoko postawionymi osobami z całej Europy. Pierwszą ze spraw z udziałem Watsona było Studium w szkarłacie dziejące się około 1880 r.[11]. Przyjaciele mieszkali przy ulicy Baker Street 221b, a ich gospodynią była pani Hudson. Później, w wyniku sprawy Znak czterech w 1888 r., Watson ożenił się, założył praktykę lekarską i wyprowadził się ze wspólnego lokalu. Po roku 1903 Holmes stracił kontakt z Watsonem, zamieszkał na niewielkiej farmie w nadmorskiej miejscowości i poświęcił się pszczelarstwu. W 1907 rozwiązał sprawę Lwiej grzywy. Ostatnią znaną sprawą był Jego ostatni ukłon w 1914 r. Najpóźniejszą wzmianką o Holmesie jest Przypadek szalonego profesora z 1923 r.[12] Ostatnią opublikowaną przygodą są Psy się nie mylą (1927), jednak akcja dzieje się dużo wcześniej[13].

W innym wyobrażeniu Pageta

Detektyw utrzymywał siatkę płatnych informatorów złożoną głównie z dzieci i byłych przestępców. Często działał w przebraniu – np. jako włóczęga (Znak czterech, Diadem z berylami), pastor, koniuszy (Skandal w Bohemii), hydraulik (Król szantażu), dama (Klejnot Mazarina), kapitan statku (Harpun Czarnego Piotra), stary antykwariusz (Pusty dom), palacz opium (Człowiek z wywiniętą wargą). Czasem powierzał Watsonowi zdobywanie informacji zaś sam obserwował wszystko z ukrycia, interweniując w razie potrzeby (Zniknięcie Lady Frances Carfax, Pies Baskerville’ów). W walce z przestępcami stosował też siłę fizyczną (Samotna cyklistka, Traktat Morski) i podstęp (Umierający detektyw). Lekceważył obowiązujące przepisy, gdy były sprzeczne z jego poczuciem sprawiedliwości (Król szantażu, Plany Bruce-Partington, Znamienity klient, Przygoda w Copper Beeches, Abbey Grange). Czasem popełniał błędy (Żółta twarz) bądź spóźniał się z rozwiązaniem zagadki (Tańczące sylwetki, Pięć pestek pomarańczy), rozwiązanie mogło też nastąpić samoistnie (Urzędnik maklera, Przygoda w Copper Beeches).

Sukces Holmesa może być połowiczny, gdyż sprawcy pozostają nieuchwytni (Grecki tłumacz, Sherlock Holmes w Eyford, Stały pacjent), mimo rozwiązania zagadki pozostaje problem (Diadem z berylami, Zniknięcie młodego lorda, Sprawa tożsamości). Czasem brak zagadki, gdyż sprawca jest znany (Charles Augustus Milverton, Znamienity klient) lub zagadka jest pozbawiona cech przestęptwa (Nobliwy kawaler, Lwia grzywa, Żółta twarz, Żołnierz o bladym obliczu, Zaginiony sportowiec, Człowiek z wywiniętą wargą) bądź popełniono inne przestępstwo niż się wydawało (Srebrny Płomień, Psy się nie mylą, Wampir z Sussex, Zabójstwo przy moście, Przedsiębiorca budowlany z Norwood).

Jego starszy brat Mycroft Holmes posiadał większe zdolności, lecz nie korzystał z nich tak często, jak Sherlock. Mycroft – o siedem lat starszy od niego – pracował na odpowiedzialnym stanowisku dla rządu królowej Wiktorii. Pełnił rolę „komputerowej pamięci”[styl do poprawy] – przekazywano mu wszelkie informacje ze wszystkich departamentów, a tylko on w razie potrzeby potrafił od razu przytoczyć je z pamięci, a także pokazać ich wzajemny wpływ na siebie.

Inne języki
العربية: شرلوك هولمز
asturianu: Sherlock Holmes
azərbaycanca: Şerlok Holms
Bân-lâm-gú: Sherlock Holmes
беларуская: Шэрлак Холмс
беларуская (тарашкевіца)‎: Шэрлак Голмз
Bikol Central: Sherlock Holmes
български: Шерлок Холмс
bosanski: Sherlock Holmes
brezhoneg: Sherlock Holmes
čeština: Sherlock Holmes
Ελληνικά: Σέρλοκ Χολμς
español: Sherlock Holmes
Esperanto: Sherlock Holmes
français: Sherlock Holmes
한국어: 셜록 홈즈
Հայերեն: Շերլոկ Հոլմս
hrvatski: Sherlock Holmes
Bahasa Indonesia: Sherlock Holmes
íslenska: Sherlock Holmes
italiano: Sherlock Holmes
қазақша: Шерлок Холмс
Кыргызча: Шерлок Холмс
latviešu: Šerloks Holmss
Lëtzebuergesch: Sherlock Holmes
македонски: Шерлок Холмс
Malagasy: Sherlock Holmes
Bahasa Melayu: Sherlock Holmes
မြန်မာဘာသာ: ရှားလော့ခ်ဟုမ်း
Nāhuatl: Sherlock Holmes
Nederlands: Sherlock Holmes
norsk nynorsk: Sherlock Holmes
oʻzbekcha/ўзбекча: Sherlock Holmes
português: Sherlock Holmes
română: Sherlock Holmes
русский: Шерлок Холмс
sicilianu: Sherlock Holmes
Simple English: Sherlock Holmes
slovenčina: Sherlock Holmes
slovenščina: Sherlock Holmes
српски / srpski: Šerlok Holms
srpskohrvatski / српскохрватски: Sherlock Holmes
татарча/tatarça: Шерлок Холмс
Türkçe: Sherlock Holmes
українська: Шерлок Холмс
Tiếng Việt: Sherlock Holmes
文言: 福爾摩斯
粵語: 福爾摩斯
žemaitėška: Šerluoks Huolmsos