Ryszi

Ryszi (sanskryt ऋषि, trl. ṛṣi, ang. rishi) – tytuł[1] hinduistyczny. W okresie wedyzmu przynależał się kapłanom - autorom hymnów wedyjskich[2] i niektórym bogom (np. Agniemu[3][4]). Natomiast w okresie Brahmanów i Upaniszad ryszi postrzegani byli jako klasa istot wyraźnie odrębna od bogów (dewa), przodków (pitry), ludzi i zwierząt[3]. Ich liczebność nie jest ściśle określona, niektóre źródła podają listę nawet 48 tysięcy imion ryszich[5]. Wyższy stopień w mądrości określany jest tytułem maharszi. Natchniony wieszcz-kobieta to ryszika (sanskryt trl. ṛṣikā)[6]. Tytułem ryszi określa się też założycieli klasycznych indyjskich szkół filozoficznych (darśana)[7].

Etymologia i znaczenia

Termin ryszi pochodzi z sanskrytu.

  • Wywodzony jest od rdzenia ṛṣ. Pierwiastek ten objaśniany jest poprzez pośrednictwo języka angielskiego jako:
  1. to go, to move[8]
  2. to flow, to move near by flowing[9]
  3. movement oraz knowledge[10].

Znaczenie „ruch” odnosi się do aktu ze strony boskiej, by przyjść do rysziego[10] i objawić mu w pojedynczym widzeniu całą treść hymnu.

  • Możliwe jest też by wywodzić termin ṛṣi od pierwiastka dṛś – widzieć[11].
  • Istnieją też przesłanki aby wiązać termin "ryszi" z sanskr. rksa - "niedźwiedź", pierwszych siedmiu saptarszich utworzyło siedem gwiazd w Wielkiej Niedźwiedzicy[12], np. Angiras odpowiada gwieździe Alioth.

Polskojęzyczne źródła używają dla tych autorów hymnów następujących znaczeń (wykaz jedynie z publikacji polskich nie będących tłumaczeniami):

  • pochodne od rasen z niem. „szaleć” – (w znaczeniu ogarnięcia świętym czy natchnionym szałem)[13]
  • wieszcz[14]
    • indyjski wieszcz[15]
    • wieszcz wedyjski[16]
    • wedyjski wieszcz[17]
    • rygwedyjski wieszcz[18]
    • natchniony kapłan-wieszcz[19]
    • mityczny wieszcz[20]
  • poeta[21]
    • poeta rygwedyjski[22]
    • natchniony poeta[23]
    • poeta-śpiewak[24]
    • poeta-wieszcz[25]
  • kapłan[26]
  • święty[27]
  • mędrzec[30]
    • natchniony mędrzec[31]
    • mędrzec-asceta[32]
    • mędrzec-jasnowidz[33]
  • wizjoner[34]
    • wedyjski wizjoner[35]
    • ostrowidz, jasnowidz[36]
  • prorok[37]
Inne języki
বাংলা: ঋষি
буряад: Арши
čeština: Rši
Deutsch: Rishi
English: Rishi
español: Rishi
français: Rishi
हिन्दी: ऋषि
Bahasa Indonesia: Resi
italiano: Ṛṣi
ಕನ್ನಡ: ಋಷಿ
lietuvių: Riši
မြန်မာဘာသာ: ရသေ့
Nederlands: Rishi
नेपाल भाषा: ऋषि
日本語: リシ
ਪੰਜਾਬੀ: ਰਿਸ਼ੀ
português: Ríshi
русский: Риши
संस्कृतम्: ऋषिः
Simple English: Rishi
سنڌي: رشي
slovenščina: Riši
suomi: Rishi
svenska: Rishi
தமிழ்: ரிஷி
татарча/tatarça: Риши
తెలుగు: ఋషి
ไทย: ฤๅษี
українська: Ріші
اردو: رشی