Rybołów zwyczajny

Rybołów zwyczajny
Pandion haliaetus[1]
(Linnaeus, 1758)
Rybołów zwyczajny
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typstrunowce
Podtypkręgowce
Gromadaptaki
PodgromadaNeornithes
Infragromadaptaki neognatyczne
Rządszponiaste
Rodzinarybołowy
RodzajPandion
Savigny, 1809
Gatunekrybołów zwyczajny
Synonimy
  • Falco Haliaetus Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • P. h. haliaetus (Linnaeus, 1758)
  • P. h. carolinensis (Gmelin, 1788)
  • P. h. ridgwayi Maynard, 1887
  • P. h. cristatus (Vieillot, 1816)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Rybołów zwyczajny[4], rybołów (Pandion haliaetus) – gatunek dużego, wędrownego ptaka drapieżnego z rodziny rybołowów (Pandionidae).

Taksonomia i ewolucja

Rybołów jest jednym z wielu gatunków ptaków pierwotnie opisanych przez Karola Linneusza w przełomowej, 10. edycji jego dzieła Systema Naturae[2], w którym otrzymał on binominalną nazwę Falco haliaeetus. Następnie, w 1809 roku został przeklasyfikowany do nowego rodzaju Pandion przez francuskiego zoologa Marie Jules'a Césara Savigny'ego. Savigny nazwę Pandion zaczerpnął od mitycznego króla greckiego Pandiona[5][6]. W 1854 Karol Lucjan Bonaparte przeniósł rodzaj Pandion do nowo utworzonej, monotypowej rodziny Pandionidae[7].

Rybołów różni się pod kilkoma względami od innych dziennych ptaków drapieżnych. Jego palce są jednakowej długości, jego skoki są siatkowane, a szpony są raczej zaokrąglone, niż rowkowane. Rybołowy i sowy są jedynymi drapieżnikami, których zewnętrzny palec jest odwracalny, co pozwala im chwytać swoją ofiarę dwoma palcami z przodu i dwoma z tyłu. Jest to szczególnie przydatne przy łapaniu śliskich ryb[8].

Rybołów od zawsze stanowił problem dla taksonomów, tutaj traktowany jest jako jedyny żyjący przedstawiciel rodziny Pandionidae, która umieszczona jest tradycyjnie w rzędzie sokołowych (Falconiformes). Inne systemy klasyfikacyjne umieszczają go obok jastrzębi i orłów w rodzinie jastrzębiowatych (Accipitridae), która sama może być podnoszona do rangi rzędu szponiastych (Accipitriformes), a jeszcze inne zaliczają go do rodziny sokołowatych (Falconidae) w rzędzie Falconiformes. Taksonomia Sibleya-Ahlquista umieszcza go wraz z innymi dziennymi ptakami drapieżnymi w znacznie powiększonym rzędzie brodzących (Ciconiiformes), ale skutkuje to nienaturalną klasyfikacją parafiletyczną[9].

Rybołów jest także wyjątkowy pod tym względem, że jako pojedynczy gatunek występuje niemal na całym świecie. Nawet kilka podgatunków nie da się jednoznacznie oddzielić. Zasadniczo wyróżnia się cztery podgatunki, choć różnice są niewielkie, a ITIS wymienia tylko dwa pierwsze[7][10][11][4]:

  • P. haliaetus haliaetusrybołów zwyczajny o zasięgu palearktycznym. Niemal cała Europa, południowa i środkowa Azja oraz północna Afryka. Zimuje w Afryce i południowej Azji. Przyloty od połowy marca do połowy czerwca i odloty od sierpnia do połowy października. W Polsce skrajnie nieliczny ptak lęgowy na niżu, prawie wyłącznie na dwóch obszarach: Pojezierza Mazurskiego oraz Pomorza Zachodniego, fragment ziemi lubuskiej i częściowo Wielkopolski – całkowita liczebność: 70–75 par (w wymienionych obszarach znalazło się 65 par)[12]. Nowsze szacunki podają obecność na terenie kraju około 30 par[13]. W kraju przebywa od połowy marca do połowy listopada, choć niektóre pozostają na zimę (przeważnie gdy ta ma łagodniejszy przebieg)[14].
  • P. haliaetus carolinensis (Gmelin, 1788), Ameryka Północna. Ta forma jest większa, ciemniejsza i ma bledszą pierś od podgatunku nominatywnego.
  • P. haliaetus ridgwayi (Maynard, 1887), Wyspy Karaibskie. Ta forma ma bardzo jasną głowę i pierś w porównaniu z podgatunkiem haliaetus, ze słabo zaznaczoną maską. Jest ptakiem osiadłym. Jego epitet gatunkowy upamiętnia amerykańskiego ornitologa Roberta Ridgwaya[15].
  • P. haliaetus cristatusrybołów australijski od wyspy Celebes na zachodzie po Australię na wschodzie oraz Wyspy Salomona i Nowa Kaledonia[16]. W Australii i na Tasmanii linia brzegowa i niektóre duże rzeki. Najmniejszy i najbardziej wyróżniający się od pozostałych podgatunek; również osiadły. Takson o niepewnej pozycji taksonomicznej, przez część taksonomów wyodrębniany do rangi gatunku[16][17][18].
Inne języki
Afrikaans: Visvalk
العربية: عقاب نساري
azərbaycanca: Çay qaraquşu
বাংলা: মাছমুরাল
башҡортса: Кәлмәргән
беларуская: Скапа
български: Орел рибар
brezhoneg: Erer-spluj
Чӑвашла: Пулă хурчки
corsu: Alpana
dansk: Fiskeørn
davvisámegiella: Čiekčá
Deutsch: Fischadler
eesti: Kalakotkas
Ελληνικά: Ψαραετός
English: Osprey
Esperanto: Fiŝaglo
føroyskt: Fiskiørn
Frysk: Fiskearn
Gaeilge: Coirneach
ગુજરાતી: માછીમાર
한국어: 물수리
հայերեն: Ջրարծիվ
hrvatski: Bukoč
Bahasa Indonesia: Elang tiram
interlingua: Pandion haliaetus
íslenska: Gjóður
עברית: שלך
ქართული: შაკი
Kiswahili: Koho
Кыргызча: Балыкчы кушу
кырык мары: Сексӹ
latviešu: Zivjērglis
magyar: Halászsas
македонски: Орел-рибар
मराठी: कैकर
Bahasa Melayu: Burung Helang Tiram
မြန်မာဘာသာ: ဝန်လက်
Nāhuatl: Acuauhtli
Nederlands: Visarend
नेपाली: मलाहा चील
日本語: ミサゴ
Nordfriisk: Faskiarn
norsk: Fiskeørn
norsk nynorsk: Fiskeørn
پنجابی: آسپرے
Piemontèis: Pandion haliaëtus
português: Pandion haliaetus
română: Uligan pescar
русиньскый: Скоб
русский: Скопа
саха тыла: Умсан
Scots: Fish-hawk
Simple English: Osprey
slovenčina: Kršiak rybár
slovenščina: Ribji orel
српски / srpski: Орао рибар
srpskohrvatski / српскохрватски: Orao ribar
suomi: Sääksi
svenska: Fiskgjuse
Tagalog: Osprey
татарча/tatarça: Балыкчы карчыга
Türkçe: Balık kartalı
українська: Скопа
Tiếng Việt: Ó cá
粵語: 魚鷹
中文: