Rolnictwo

Rolnictwo – jeden z działów gospodarki, którego głównym zadaniem jest dostarczenie płodów rolnych. Rolnictwo uzyskuje produkty roślinne i zwierzęce dzięki uprawie roli i roślin oraz chowu i hodowli zwierząt.

Rolnictwo można podzielić na rolnictwo ekstensywne (zwane drobnotowarowym lub tradycyjnym) i rolnictwo intensywne (znane też jako wysokotowarowe lub uprzemysłowione) w zależności od jego cech: wysokości nakładów, ilości plonów, a także średniej powierzchni gospodarstw rolnych i powierzchni obszaru rolniczego kraju), np. Francja ma rolnictwo intensywne, gdyż cechują je:

  • wysokie nakłady, tj.: duży stopień mechanizacji (1 ciągnik na 14 ha użytków rolnych), nawożenie, inwestycje irygacyjne (nawadnianie), technologia oraz specjalizacje;
  • duże zbiory z jednego hektara ( plony) – w szczególności w tym podziale uwzględnia się zboża;
  • średnia powierzchnia gospodarstw rolnych wynosi 42 ha (w krajach rozwijających się, o rolnictwie ekstensywnym najczęściej spotyka się gospodarstwa małe);
  • 54,5% kraju zajmuje obszar wykorzystywany rolniczo [1].
Pole ryżu

Z rolnictwem ekstensywnym jest odwrotnie. Rolnictwo ekstensywne występuje tam, gdzie wykorzystuje się jeszcze tradycyjne formy uprawy, a państwo jest słabo rozwinięte (np. kraje Afryki). Są jednak wyjątki, np. Egipt – przez kontrolowane wylewy Nilu (dzięki tamie w Asuanie) plony uzyskuje od 2 do 4 razy w roku, więc są one dosyć wysokie, lecz samo rolnictwo ma charakter ekstensywny. W strefie klimatów umiarkowanych w klimacie ciepłym i w strefie klimatów podzwrotnikowych o typie śródziemnomorskim rolnictwo jest bardziej intensywne wtedy, jeśli na terenie kraju występują uprawy pszenicy, ziemniaków i buraków cukrowych przynoszących znaczące plony. Rolnictwo intensywne występuje w szczególności w krajach wysoko rozwiniętych, lecz które nie mają zbyt dużej powierzchni (np. Stany Zjednoczone charakteryzują się rolnictwem ekstensywnym ze względu na dużą powierzchnię obszaru rolniczego i wysoką średnią powierzchnię gospodarstw rolnych pomimo wysokich nakładów choćby na nawożenie i nawadnianie), będą to więc wysoko rozwinięte kraje zachodniej Europy (np. Holandia, Włochy i wspomniana wcześniej Francja).

Badaniem rolnictwa zajmuje się dział nauk rolniczych, m.in. agrotechnika, zootechnika, agronomia, agrobiologia, agrochemia, agroekologia, agrogeologia, agrometeorologia, agroklimatologia itp.

Historia rolnictwa

 Osobny artykuł: Historia rolnictwa.

Początki rolnictwa datuje się na neolit – 10 000 do 3000 lat p.n.e., chociaż pojawiają się doniesienia o przypadkach wcześniejszego pojawienia się upraw [2]. Przejście od łowiectwa i zbieractwa do uprawy roli stopniowo przyniosło rewolucyjne zmiany gospodarcze i społeczne (tzw. rewolucja neolityczna), przy czym za początkową fazę rozwoju rolnictwa uważa się gospodarkę kopieniaczą, polegającą na tworzeniu przydomowych ogrodów, które służyły jako tymczasowe zabezpieczenie dla społeczeństw zbieracko-łowieckich na wypadek nieurodzaju. Zmienił się tryb życia ludzi z koczowniczego na osiadły, powstały bardziej złożone formy społeczne, doszło do rozwoju bogatej kultury. Zmienił się stosunek człowieka do przyrody, którą zaczął człowiek zmieniać na coraz szerszą skalę i dostosowywać do własnych potrzeb.

Pierwsza systematyczna uprawa roli rozpoczęła się ok. 8000 r. p.n.e. na Bliskim Wschodzie ( żyzny półksiężyc - Mezopotamia, Egipt), a wkrótce niemal jednocześnie w trzech oddalonych od siebie częściach świata na obszarze współczesnych: Indii, Chin, Meksyku i Peru. Pierwszymi roślinami uprawnymi były różne rodzaje pszenicy i jęczmienia (Bliski Wschód). W Azji Południowo-Wschodniej były to groch, bób, ryż i proso, natomiast w Ameryce Środkowej i Południowejdynia, fasola i kukurydza. I tak dzięki uprawie roślin mogły się rozwinąć wielkie cywilizacje starożytne, nazywane niekiedy od głównych roślin uprawnych cywilizacją pszenicy, ryżu i kukurydzy.

Nieco wcześniej doszło do udomowienia niektórych zwierząt: owiec i kóz – ok. 10 000-7000 lat p.n.e., później bydło domowe i świnie – ok. 6000 lat p.n.e. Doszło do tego także na Bliskim Wschodzie, skąd zarówno uprawa roślin, jak i hodowla zwierząt rozprzestrzeniły się po całym Starym Świecie.

Uczeni przypuszczają, że rozwój rolnictwa doprowadził do wznoszenia dużych osiedli miejskich oraz wielkich świątyń. Jednak najnowsze odkrycia na stanowisku Göbekli Tepe w południowo-wschodniej Turcji skłoniły niemieckiego archeologa Klausa Schmidta do zrewidowania dotychczasowych poglądów. Według niego mogło być zupełnie na odwrót. Najpierw powstawały świątynie, a dopiero potem miasta wokół nich. Na wspomnianym stanowisku odkryto monumentalną świątynię pochodzącą sprzed około 9500 lat p.n.e., która została wzniesiona nie przez ludność osiadłą, lecz przez wędrowne społeczności zbieracko-myśliwskie. Uczony uważa, że konieczność zorganizowania długotrwałych prac budowlanych wokół świątyni niejako zmusiła robotników do wynalezienia rolnictwa, ponieważ nie mieli innej możliwości zaopatrywania się w potrzebne im większe ilości pożywienia [3]. Także inne najnowsze odkrycia zdają się potwierdzać podobne przypuszczenia. Ryszard Mazurowski, archeolog z Uniwersytetu Warszawskiego, za najstarszą osadę na świecie uważa Tell Qaramel w Syrii, w pobliżu pasma górskiego Taurus. Osada ta była zamieszkana już w XI i X tysiącleciu p.n.e., lecz nie znaleziono w niej śladów upraw roślin lub hodowli zwierząt. Najwcześniejsze osady o charakterze częściowo rolniczym to Abu Hurejra w Syrii, Gandż Dareh w Iraku, Netiw ha-Gedud w okolicach Jerycha czy Çayönü Tepesi w Turcji.

Jerzy A. Kowalski ogłosił ostatnio koncepcję, że to kapłani świątynni mogli wynaleźć uprawę roślin i hodowlę zwierząt. Świątynie musiały otrzymywać datki w postaci żywności, i to zarówno na potrzeby ofiarne, jak i na wyżywienie kapłanów. Wielka świątynia z licznym gronem wiernych uzyskiwała znaczne nadwyżki żywności, które musiała jakoś przechowywać. Wśród danin były z pewnością ziarna dzikich zbóż, jak również odłowione, żywe zwierzęta. Duże zapasy ziarna odłożone na później ulegały kiełkowaniu i przerastaniu. Od tej prostej obserwacji był już tylko krok do celowego wysiewania nasion. Z kolei duże ilości ofiarowanych zwierząt trzymano zapewne w świątynnych zagrodach. Nikt nie miał lepszej sposobności niż personel świątyń, by zaobserwować naturalny rozród zwierząt [4].

Inne języki
Afrikaans: Landbou
Alemannisch: Landwirtschaft
العربية: زراعة
aragonés: Agricultura
armãneashti: Ayriculturã
asturianu: Agricultura
Avañe'ẽ: Ñemitỹ
Aymar aru: Yapuchawi
azərbaycanca: Kənd təsərrüfatı
bamanankan: Sɛnɛkɛ
Bân-lâm-gú: Lông-gia̍p
Basa Banyumasan: Pertanian
башҡортса: Ауыл хужалығы
беларуская (тарашкевіца)‎: Сельская гаспадарка
भोजपुरी: खेती
Bikol Central: Pag-ooma
Boarisch: Landwiatschoft
བོད་ཡིག: སོ་ནམ།
bosanski: Poljoprivreda
brezhoneg: Gounezerezh
буряад: Хүдөө ажахы
català: Agricultura
Чӑвашла: Ял хуҫалӑхӗ
Cebuano: Agrikultura
čeština: Zemědělství
chiShona: Kurima
Cymraeg: Amaeth
dansk: Jordbrug
English: Agriculture
español: Agricultura
Esperanto: Agrikulturo
estremeñu: Agricurtura
euskara: Nekazaritza
فارسی: کشاورزی
føroyskt: Landbúnaður
français: Agriculture
Frysk: Lânbou
furlan: Agriculture
Gaeilge: Talmhaíocht
Gaelg: Eirinys
Gagauz: Ekincilik
Gàidhlig: Àiteachas
galego: Agricultura
ગુજરાતી: કૃષિ
客家語/Hak-kâ-ngî: Nùng-ngia̍p
한국어: 농업
हिन्दी: कृषि
hrvatski: Poljoprivreda
Ilokano: Agrikultura
Bahasa Indonesia: Pertanian
interlingua: Agricultura
íslenska: Landbúnaður
italiano: Agricoltura
עברית: חקלאות
Basa Jawa: Tetanèn
kalaallisut: Nunaateqarneq
ಕನ್ನಡ: ಕೃಷಿ
Kiswahili: Kilimo
Kreyòl ayisyen: Agrikilti
Kurdî: Çandinî
Кыргызча: Айыл чарба
Ladino: Agrikultura
latgaļu: Solsaimesteiba
Latina: Agricultura
latviešu: Lauksaimniecība
lietuvių: Žemės ūkis
Limburgs: Landboew
मैथिली: कृषि
македонски: Земјоделство
മലയാളം: കൃഷി
मराठी: शेती
მარგალური: ოფუტეშ მეურნობა
مصرى: زراعه
مازِرونی: کشاورزی
Bahasa Melayu: Pertanian
Mirandés: Agricultura
မြန်မာဘာသာ: စိုက်ပျိုးရေး
Nāhuatl: Mīllahcayōtl
Nederlands: Landbouw
Nedersaksies: Laandbouw
नेपाली: कृषि
नेपाल भाषा: बुँज्या
日本語: 農業
Nordfriisk: Büürerei
norsk: Landbruk
norsk nynorsk: Landbruk
Nouormand: Agritchultuthe
Novial: Agrikulture
occitan: Agricultura
ଓଡ଼ିଆ: କୃଷି
oʻzbekcha/ўзбекча: Qishloq xoʻjaligi
ਪੰਜਾਬੀ: ਖੇਤੀਬਾੜੀ
Pälzisch: Landwirtschaft
پنجابی: وائی بیجی
پښتو: کرنه
Patois: Agrikolcha
ភាសាខ្មែរ: កសិកម្ម
Tok Pisin: Egrikalsa
Plattdüütsch: Bueree
português: Agricultura
română: Agricultură
rumantsch: Agricultura
Runa Simi: Allpa llamk'ay
саха тыла: Агрикултуура
संस्कृतम्: कृषिः
Scots: Agricultur
Seeltersk: Buuräi
sicilianu: Agricultura
Simple English: Farming
سنڌي: زراعت
slovenčina: Poľnohospodárstvo
slovenščina: Kmetijstvo
ślůnski: Bauerstwo
Soomaaliga: Beer
کوردی: وەرزێری
српски / srpski: Пољопривреда
srpskohrvatski / српскохрватски: Poljoprivreda
Basa Sunda: Agrikultur
suomi: Maatalous
svenska: Jordbruk
Tagalog: Agrikultura
தமிழ்: வேளாண்மை
татарча/tatarça: Авыл хуҗалыгы
తెలుగు: వ్యవసాయం
тоҷикӣ: Аграрӣ
ᏣᎳᎩ: ᏗᎦᎶᎪᏗ
Türkçe: Tarım
Türkmençe: Oba hojalygy
اردو: زراعت
vèneto: Agricoltura
vepsän kel’: Maižanduz
Tiếng Việt: Nông nghiệp
文言:
Winaray: Agrikultura
吴语: 农业
粵語: 農業
žemaitėška: Žemies ūkis
中文: 农业