Renesans

Ten artykuł dotyczy przełomu XV i XVI wieku. Zobacz też: inne znaczenia. Na tę stronę wskazuje także przekierowanie „odrodzenie”. Zobacz też: inne znaczenia.
Cesarz Karol V
Papież Juliusz II

Odrodzenie, in. renesans (fr. renaissance ‘odrodzenie’) – epoka w historii kultury europejskiej, obejmująca przede wszystkim XVI wiek, określany często jako „odrodzenie sztuk i nauk” oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520.

Termin ten nie jest jednoznaczny. Jako epoka w historii kultury renesans obejmuje wiek XV i XVI, lecz jego granice czasowe nie są jasno ustalone. Renesans jako koncepcja historiozoficzna Jacoba Burckhardta, pewien wzorzec do naśladowania, jaki ten historyk chciał przekazać swoim współczesnym, a z którym wiąże się do dziś popularne i „szkolne” rozumienie tej epoki, jest już przestarzały.

Jako spójny okres w historii cywilizacji renesans postrzegany jest tylko przez niektórych historyków, szczególnie historyków amerykańskich – chcą oni ujmować historię tej epoki jako samodzielną jedność, tj. badać razem np. wielkie odkrycia geograficzne, przemiany w literaturze, wzrost inflacji w XVI wieku czy rozwój medycyny w ich wzajemnych powiązaniach. Wielu innych współczesnych uczonych woli widzieć renesans na tle szeroko pojętej kultury europejskiej, odrzucając przy tym tezę o jego przełomowości dla Europy i widząc w nim raczej kontynuację średniowiecza, a nie odrębną epokę historyczną. Szczególnie wyraźne jest to na gruncie historii filozofii, w której niezależnie od tego, jak ten przełom się ocenia, widzi się przełom polegający na „przejściu od przedmiotu do podmiotu” nie w filozofii odrodzenia, ale w racjonalizmie wieku XVII.

Mniej wyraźne jest to na gruncie sztuki, gdzie renesans ciągle widziany jest jako epoka klasyczna i szczególna, mimo trwających od dawna tendencji do rewaloryzacji sztuki „nieklasycznej”, jak sztuka średniowieczna, bizantyńska czy orientalna. Jako kontynuację średniowiecza widzą renesans przede wszystkim mediewiści, jak Étienne Gilson wykazujący, że jest on „zepsutym średniowieczem”, czy Charles Homer Haskins, główny twórca teorii fal renesansowych w średniowieczu (renesans karoliński, ottoński itp.), do której przynależeć ma renesans XV i XVI w. Historyk sztuki Erwin Panofsky twierdzi jednak, że należy odróżniać renesans i renesansy średniowieczne ze względu na to, że w renesansie włoskim wieku XV dokonało się zjednoczenie obecnych w dawniejszych renesansach starożytnych form z odkrytymi na nowo treściami starożytności.

Nazwa

Polski termin „renesans” pochodzi od francuskiego słowa renaissance, zastosowanego przez Jules’a Micheleta i Jakoba Burckhardta w połowie XIX w.[1] Termin renaissance jest używany w wielu europejskich językach, w tym francuskim, angielskim i niemieckim – w języku włoskim stosowany jest natomiast termin rinascimento. Prawdopodobnie pierwszy użył jej Giorgio Vasari w swoich Le vite de’ piú eccellenti pittori, scultori ed architettori w połowie w. XVI (mianowicie we wstępie do trecenta i wstępie do quattrocenta). Druga z polskich nazw epoki, „odrodzenie”, jest wiernym tłumaczeniem francuskiego słowa renaissance.

Inne języki
Afrikaans: Renaissance
Alemannisch: Renaissance
አማርኛ: ዘመነ ህዳሴ
العربية: عصر النهضة
aragonés: Renaiximiento
asturianu: Renacimientu
azərbaycanca: İntibah dövrü
تۆرکجه: رونسانس
বাংলা: রেনেসাঁস
Bân-lâm-gú: Bûn-gē ho̍k-heng
башҡортса: Яңырыу
беларуская: Адраджэнне
беларуская (тарашкевіца)‎: Адраджэньне
български: Ренесанс
Boarisch: Renaissance
bosanski: Renesansa
brezhoneg: Azginivelezh
català: Renaixement
Чӑвашла: Ренессанс
Cebuano: Renasans
čeština: Renesance
Cymraeg: Dadeni Dysg
Deutsch: Renaissance
eesti: Renessanss
English: Renaissance
español: Renacimiento
Esperanto: Renesanco
euskara: Pizkundea
فارسی: رنسانس
Fiji Hindi: Renaissance
føroyskt: Renessansan
français: Renaissance
furlan: Rinassiment
galego: Renacemento
한국어: 르네상스
Հայերեն: Վերածնունդ
हिन्दी: पुनर्जागरण
hrvatski: Renesansa
Ilokano: Renasimiento
Bahasa Indonesia: Abad Renaisans
interlingua: Renascentia
íslenska: Endurreisnin
italiano: Rinascimento
עברית: רנסאנס
Basa Jawa: Abad Renaisans
ქართული: რენესანსი
қазақша: Ренессанс
Kiswahili: Renaissance
Kreyòl ayisyen: Renesans
kurdî: Ronesans
лезги: Ренессанс
latviešu: Renesanse
Lëtzebuergesch: Renaissance
lietuvių: Renesansas
Ligure: Renascimento
Limburgs: Renaissance
lumbaart: Renassiment
magyar: Reneszánsz
македонски: Ренесанса
მარგალური: რენესანსი
مازِرونی: رنسانس
Bahasa Melayu: Zaman Pembaharuan
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ùng-ngiê-hók-hĭng
Mirandés: Renacimiento
Nederlands: Renaissance
Nedersaksies: Renaissance
日本語: ルネサンス
norsk nynorsk: Renessansen
occitan: Renaissença
oʻzbekcha/ўзбекча: Uygʻonish davri
پنجابی: نشاۃ ثانیہ
Patois: Renesans
Piemontèis: Arnassensa
Plattdüütsch: Renaissance
português: Renascimento
română: Renașterea
rumantsch: Renaschientscha
русиньскый: Ренесанція
русский: Возрождение
саха тыла: Ренессанс
Seeltersk: Renaissance
shqip: Rilindja
sicilianu: Rinascimentu
සිංහල: පුනරුදය
Simple English: Renaissance
slovenčina: Renesancia
slovenščina: Renesansa
کوردی: ڕینێسانس
српски / srpski: Ренесанса
srpskohrvatski / српскохрватски: Renesansa
svenska: Renässansen
Tagalog: Renasimiyento
Türkçe: Rönesans
Türkmençe: Wozroždeniýe
українська: Відродження
vèneto: Rinasimento
Tiếng Việt: Phục Hưng
Võro: Renessanss
文言: 文藝復興
West-Vlams: Renaissance
Winaray: Renasimyento
吴语: 文艺复兴
ייִדיש: רענעסאנס
粵語: 文藝復興
žemaitėška: Renesansos
中文: 文艺复兴
Lingua Franca Nova: Renase