Pyłek

Zobacz też: pyłek (wzorzec projektowy).
Ziarna pyłku różnych roślin w powiększeniu mikroskopem elektronowym
Pyłek na kwiecie malwy różowej
Podczas pylenia sosny w Europie Środkowej można w wielu miejscach obserwować żółty osad pyłku

Pyłek kwiatowy – powstające z mikrospor roślin nasiennych ziarna pyłku zawierające mocno zredukowany gametofit męski. Powstają w woreczkach pyłkowych (mikrosporangiach) męskich organów rozmnażania (pręcików u roślin okrytonasiennych i mikrosporofili u roślin nagonasiennych). Proces przenoszenia ziaren pyłku na żeńskie organy generatywne (słupek u roślin okrytonasiennych lub bezpośrednio na zalążek znajdujący się na łusce nasiennej u nagonasiennych) zwany jest zapylaniem. W konsekwencji zapylenia zawarta w ziarnach pyłku komórka generatywna, dokonuje zapłodnienia komórki jajowej zalążka, co prowadzi do powstania zarodka sporofitu[1].

Nauką zajmującą się badaniem pyłku jest palinologia.

Budowa zewnętrzna

Ziarna pyłku mają najczęściej kształt kulisty lub elipsoidalny, a wielkość ich jest bardzo zróżnicowana. U niezapominajki leśnej ich średnica wynosi zaledwie 0,0003 mm, u dyni zwyczajnej 0,22 mm[2], a u zostery osiągają nawet do 1 mm długości (w tym wypadku mają osobliwy, nitkowaty kształt). Najczęściej ziarna pyłku mają ok. 0,04 mm średnicy[3].

Ściana ziaren pyłku jest dwuwarstwowa. Wewnętrzna warstwa zwana jest intyną i zbudowana jest z celulozy. Warstwa zewnętrzna, zwana egzyną, przesycona jest sporopoleniną, nadającą ścianie twardość i trwałość, w tym odporność na gnicie[2]. Egzyny nie rozkłada nawet wodorotlenek potasu i stężony kwas solny i siarkowy. Związek ten nadaje też pyłkowi żółtą barwę, modyfikowaną u wielu grup roślin zawartością także innych barwinków (karotenoidów, antocyjanów, antoksantyn)[4]. W zewnętrznej ścianie znajduje się jedno lub dwa miejsca zwane aperturami, o cieńszej budowie (czasem zamknięte wieczkiem[2]). Mają one postać bruzdy u starszych linii ewolucyjnych roślin i mniej lub bardziej okrągłych porów u młodszych. Przez aperturę wyrasta łagiewka pyłkowa otoczona intyną. Egzyna jest ścianą o często bogatej i charakterystycznej dla różnych grup systematycznych budowie, podobnie unikatowy i stały kształt mają dla poszczególnych taksonów układy i kształty bruzd i porów[3]. Zwykle egzyna roślin wiatropylnych jest gładka lub słabo zróżnicowana (np. u traw), podczas gdy u roślin owadopylnych jest bardzo różnorodnie urzeźbiona (posiada charakterystyczne układy otworów, okienek i wyrostków). Podczas rozwoju ziaren pyłku, ich ściana zewnętrzna impregnowana jest białkami wytwarzanymi w warstwie wyściełającej (tapetum) pylnika. Białka te pełnią kluczową funkcję w rozpoznawaniu samozgodności i to one właśnie odpowiadają za reakcje alergiczne osób chorujących na pyłkowicę[3].

Pyłek u większości roślin ma postać luźnego, sypkiego zbioru ziaren. U niektórych (np. u wrzosowatych) ziarna połączone są po cztery w tetrady. Z kolei u storczykowatych i trojeściowatych sklejone są w duże pakiety zwane pyłkowinami[2].

Inne języki
Afrikaans: Stuifmeel
العربية: حبوب اللقاح
asturianu: Polen
azərbaycanca: Çiçək tozu
башҡортса: Һеркә
беларуская: Пылок
български: Цветен прашец
bosanski: Polen
català: Pol·len
Чӑвашла: Шăрка
čeština: Pyl
Cymraeg: Paill
dansk: Pollen
Deutsch: Pollen
eesti: Õietolm
Ελληνικά: Γύρη
English: Pollen
español: Polen
Esperanto: Poleno
euskara: Polen
فارسی: گرده
français: Pollen
Gaeilge: Pailin
Gàidhlig: Poilean
galego: Pole
한국어: 꽃가루
Հայերեն: Ծաղկափոշի
हिन्दी: पराग
hrvatski: Cvjetni pelud
Ido: Poleno
Bahasa Indonesia: Serbuk sari
interlingua: Polline
íslenska: Frjóduft
italiano: Polline
қазақша: Тозаң
Kiswahili: Mbelewele
Latina: Pollen
latviešu: Putekšņi
lietuvių: Žiedadulkė
magyar: Virágpor
македонски: Полен
മലയാളം: പരാഗം
Bahasa Melayu: Debunga
Nederlands: Stuifmeel
日本語: 花粉
norsk: Pollen
norsk nynorsk: Pollen
occitan: Pollèn
oʻzbekcha/ўзбекча: Chang donachalari
پنجابی: پراگ (پھل)
Plattdüütsch: Pollen
português: Pólen
română: Polen
Runa Simi: Sisa
русский: Пыльца
Scots: Pollen
sicilianu: Pòllini
Simple English: Pollen
slovenčina: Včelí peľ
slovenščina: Cvetni prah
српски / srpski: Полен
srpskohrvatski / српскохрватски: Pelud
suomi: Siitepöly
svenska: Pollen
தமிழ்: மகரந்தம்
తెలుగు: పుప్పొడి
Türkçe: Polen
Türkmençe: Tozgajyk
українська: Пилок
Tiếng Việt: Phấn hoa
中文: 花粉