Ptaki

Ten artykuł dotyczy gromady zwierząt. Zobacz też: inne znaczenia słów ptaki i ptak.
Ptaki
Aves
Linnaeus, 1758
Okres istnienia: późna jura – do dzisiaj
150–0 mln lat temu
Bielik afrykański (Haliaeetus vocifer)
Bielik afrykański (Haliaeetus vocifer)
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typstrunowce
Podtypkręgowce
Gromadaptaki

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 tys. gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

Inżynieria genetyczna i zapis kopalny wskazują na to, że ptaki są nowoczesnymi dinozaurami, które ewoluowały od wcześniej upierzonych dinozaurów z grupy teropodów. Najbliższymi żyjącymi krewnymi ptaków są krokodyle.

Charakterystyczne dla ptaków nowoczesnych (Neornithes) są: skóra wytwarzająca pióra, przednie kończyny przekształcone w skrzydła, szczęki okryte rogowym dziobem, u współczesnych przedstawicieli pozbawionym zębów, lekki, mocny szkielet i czterodziałowe serce. Ptaki są zazwyczaj zdolne do lotu (choć niektóre gatunki są wtórnie nielotne) – ich układ pokarmowy oraz oddechowy są przystosowane do tej zdolności. Poza tym odznaczają się wysoką aktywnością metaboliczną. Rozmnażają się przez składanie i wysiadywanie otoczonych twardą skorupą jaj. Niektóre ptaki, szczególnie krukowate i papugowe należą do najbardziej inteligentnych gatunków zwierząt, zdolnych do tworzenia i używania przyrządów pomocniczych, jak i przekazujących tę wiedzę następnym pokoleniom[1].

Wiele gatunków odbywa dalekodystansowe wędrówki, inne przemieszczają się mniej regularnie na krótsze odległości. Są zwierzętami społecznymi – porozumiewają się przy pomocy wizualnych sygnałów oraz zawołań kontaktowych, jak i śpiewem, biorą udział we wspólnych lęgach, polowaniach, przepędzaniu drapieżników, zgrupowaniach migracyjnych.

Większość gatunków ptaków żyje monogamicznie, najczęściej na czas jednego sezonu, czasami na okres kilku lat, rzadziej tworzą tę samą parę przez całe życie. Inne gatunki tworzą lęgowe systemy poligyniczne – z kilkoma samicami przypadającymi na jednego samca. Rzadko spotyka się gatunki poliandryczne z wieloma samcami i jedną samicą. Jaja są zwykle składane do gniazd i wysiadywane przez rodziców. Cechą charakterystyczną dla większości ptaków jest długi okres opiekuńczy nad wyklutymi pisklętami.

Wiele gatunków ptaków ma znaczenie gospodarcze dla człowieka, najczęściej jako zwierzęta użytkowe. Są przede wszystkim źródłem pożywienia, pozyskiwanego przez hodowlę lub polowania. Zastosowanie gospodarcze znajdują także części pozyskiwane z ptaków np. pióra. Niektóre gatunki, szczególnie ptaki śpiewające, jak i papugowate, są popularnymi zwierzętami domowymi. Poza tym odchody kilku gatunków są używane jako nawóz w rolnictwie. Około 120–130 gatunków ptaków wymarło od XVII w. w rezultacie ludzkiej działalności, setki innych gatunków wymarło wcześniej. Obecnie ocenia się około 1200 gatunków jako zagrożonych wyginięciem przez czynniki antropogeniczne, z drugiej strony człowiek stara się jednak o ich ochronę. Ptaki są także elementem ludzkiej kultury – od religii przez poezję do nauki. Dział zoologii badający ptaki to ornitologia. Amatorska obserwacja ptaków rozwinęła się w ostatnich dekadach do rozmiarów masowego hobby w wielu krajach rozwiniętych.

Inne języki
Acèh: Cicém
Адыгэбзэ: Къуалэбзухэр
адыгабзэ: Бзыу
Afrikaans: Voël
Alemannisch: Vögel
አማርኛ: ወፍ
Ænglisc: Fugol
العربية: طائر
aragonés: Aves
ܐܪܡܝܐ: ܛܝܪܐ
armãneashti: Puľiu
arpetan: Usél
অসমীয়া: চৰাই
asturianu: Páxaru
Avañe'ẽ: Guyra
авар: ХӀинчӀ
Aymar aru: Jamach'i
azərbaycanca: Quşlar
تۆرکجه: قوش
বাংলা: পাখি
Bahasa Banjar: Burung
Bân-lâm-gú: Chiáu
башҡортса: Ҡоштар
беларуская: Птушкі
беларуская (тарашкевіца)‎: Птушкі
भोजपुरी: चिरई
Bikol Central: Gamgam
Bislama: Pijin
български: Птици
Boarisch: Vegl
བོད་ཡིག: བྱ།
bosanski: Ptice
brezhoneg: Evn
буряад: Шубуун
català: Ocells
Cebuano: Langgam
čeština: Ptáci
chiShona: Shiri
chiTumbuka: Viyuni
Cymraeg: Aderyn
dansk: Fugle
Deitsch: Voggel
Deutsch: Vögel
Diné bizaad: Tsídii
dolnoserbski: Ptaški
eesti: Linnud
Ελληνικά: Πτηνά
English: Bird
эрзянь: Нармунть
español: Aves
Esperanto: Birdoj
estremeñu: Páxaru
euskara: Hegazti
فارسی: پرنده
Fiji Hindi: Chirriya
føroyskt: Fuglur
français: Oiseau
Frysk: Fûgels
Gaeilge: Éan
Gaelg: Ushag
Gàidhlig: Eun
galego: Aves
ГӀалгӀай: Оалхазараш
贛語: 雀仔
ગુજરાતી: પક્ષી
客家語/Hak-kâ-ngî: Tiâu
хальмг: Шовуд
한국어:
Hausa: Tsuntsu
հայերեն: Թռչուններ
हिन्दी: पक्षी
hornjoserbsce: Ptaki
hrvatski: Ptice
Ido: Ucelo
Ilokano: Billit
Bahasa Indonesia: Burung
interlingua: Aves
Ирон: Мæргътæ
isiXhosa: Yentaka
íslenska: Fugl
italiano: Aves
עברית: עופות
Basa Jawa: Manuk
Kabɩyɛ: Sumaɣ
ಕನ್ನಡ: ಪಕ್ಷಿ
Kapampangan: Ayup
ქართული: ფრინველები
kaszëbsczi: Ptôchë
қазақша: Құстар
kernowek: Edhen
Kiswahili: Ndege (mnyama)
Kreyòl ayisyen: Zwazo
kurdî: Balinde
Кыргызча: Куш
кырык мары: Кек
Ladino: Pasharos
лакку: Лелуххи
latgaļu: Putni
Latina: Aves
latviešu: Putni
Lëtzebuergesch: Vullen
лезги: НуькI
lietuvių: Paukščiai
Ligure: Aves
Limburgs: Veugel
lingála: Ndɛkɛ
Lingua Franca Nova: Avia
la .lojban.: lo cipni
magyar: Madarak
македонски: Птици
Malagasy: Vorona
മലയാളം: പക്ഷി
Malti: Għasfur
मराठी: पक्षी
მარგალური: მაფურინჯეეფი
مصرى: طير
Bahasa Melayu: Burung
Baso Minangkabau: Buruang
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Cēu
мокшень: Нармонь
монгол: Шувуу
မြန်မာဘာသာ: ငှက်
Nāhuatl: Tototl
Na Vosa Vakaviti: Manumanu vuka
Nederlands: Vogels
Nedersaksies: Voegel
नेपाली: चरा
नेपाल भाषा: झंगः
日本語: 鳥類
Napulitano: Auciello
нохчийн: Олхазарш
Nordfriisk: Fögler
norsk: Fugler
norsk nynorsk: Fuglar
Nouormand: Ouaîsé
occitan: Ausèl
олык марий: Кайык
ଓଡ଼ିଆ: ପକ୍ଷୀ
oʻzbekcha/ўзбекча: Qushlar
ਪੰਜਾਬੀ: ਪੰਛੀ
پنجابی: پنچھی
پښتو: مرغه
Patois: Bod
Перем Коми: Кайез
ភាសាខ្មែរ: បក្សី
Picard: Oizo
Piemontèis: Osej
Plattdüütsch: Vagels
português: Aves
română: Pasăre
rumantsch: Utschels
Runa Simi: Pisqu
русиньскый: Птахы
русский: Птицы
саха тыла: Көтөрдөр
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱪᱮᱬᱮ
संस्कृतम्: पक्षिणः
sardu: Aves
Scots: Bird
Seeltersk: Fuugele
shqip: Zogjtë
sicilianu: Aceddu
සිංහල: කුරුල්ලෝ
Simple English: Bird
سنڌي: پکي
SiSwati: Tinyoni
slovenčina: Vtáky
slovenščina: Ptiči
ślůnski: Ptoki
Soomaaliga: Shimbir
کوردی: مەل
српски / srpski: Птице
srpskohrvatski / српскохрватски: Ptica
Basa Sunda: Manuk
suomi: Linnut
svenska: Fåglar
Tagalog: Ibon
தமிழ்: பறவை
Taqbaylit: Afrux
татарча/tatarça: Кошлар
తెలుగు: పక్షి
тоҷикӣ: Паранда
Tsetsêhestâhese: Ve'kese
ತುಳು: ಪಕ್ಕಿ
Türkçe: Kuş
удмурт: Тылобурдо
українська: Птахи
اردو: پرندہ
Vahcuengh: Duzroeg
vèneto: Oxei
vepsän kel’: Lindud
Tiếng Việt: Chim
Volapük: Böds
Võro: Tsirk
walon: Oujhea
West-Vlams: Veugel
Winaray: Tamsi
吴语:
ייִדיש: פויגל
Yorùbá: Ẹyẹ
粵語:
Zazaki: Mıriçıki
Zeêuws: Veugels
žemaitėška: Paukštē
中文: