Pseudonim

Pseudonim (z stgr. ψευδώνυμος pseudonymos, dosł. "pod fałszywym imieniem") – indywidualna nazwa danej osoby, inna niż oficjalne imię i nazwisko.

Pseudonim jest stosowany zwykle przy szczególnych okazjach w rozmaitych celach: dla ukrycia swoich oficjalnych personaliów, w celu łatwiejszego zapamiętania danej osoby lub dla podkreślenia jakichś swoistych cech osobowych czy wyglądu danej osoby.

Pseudonim może zostać nadany danej osobie przez grupę, wśród której jest on używany, lub przez samego siebie.

Po raz pierwszy w Polsce pseudonimu użył pod koniec XV wieku Filippo Buonaccorsi podpisując się Callimachus Etruscus, Kallimachus Philippus, Callimacho Romano [1]. Pseudonimów używali bojownicy OB PPS podczas Rewolucji 1905 roku, członkowie Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich, Armii Ludowej podczas okupacji niemieckiej. Pseudonimów używano później między innymi w polskim podziemiu niepodległościowym i antykomunistycznym w XIX i XX w.

Rodzaje pseudonimów

Rozróżnia się następujące rodzaje pseudonimów:

  • Enigmonim (łac. aenigma – zagadka) – wierszowana zagadka, będąca najczęściej popisem umiejętności poetyckich autora. Rozszyfrowanie zagadki pozwalało na jego identyfikację. Była popularna w wiekach dawnych, np. w okresie baroku. Przykładem enigmonimu jest początek poematu Klimakteryk heroiczny Daniela Kałaja z lat 70. XVII wieku [2].
  • Aliofiktonim (łac. alio – obcy, inny) – fikcyjne nazwisko (często z imieniem) zastępujące nazwisko prawdziwe. Tego rodzaju pseudonimem posłużył się np. Mikołaj Rej publikując niektóre swoje dzieła jako "Ambroży Korczbok Rożek" [1].
  • Aliokryptonim – pseudonim złożony z kilku pospolitych wyrazów, pełniących funkcję opisową autora, np. "Anonim wierny Ojczyźnie" ( Aleksander Fredro), "Jedna pobożna osoba" ( Stanisław Herakliusz Lubomirski), "Najniższa kreatura" ( Wespazjan Kochowski) [1].
  • Literonim – inicjał imienia i nazwiska pełniący funkcję pseudonimu, np. "D. N." ( Daniel Naborowski) [1].
  • Pseudonim artystyczny – stosowany zwykle przez osoby publiczne przy okazji publicznych występów czy też przy podpisywaniu dzieł takich jak książki, utwory muzyczne.
  • Kryptonim – nadawany wyłącznie w celach ukrycia tożsamości osoby, zazwyczaj gdy ujawnienie faktycznych personaliów danej osoby może jej lub jej najbliższym wyrządzić szkody. Kryptonimy są stosowane w szpiegostwie, działaniach podziemno-wywrotowych, tajnych działaniach wojskowych itp., np. Grot - Stefan Rowecki.
  • Przezwisko – zwykle o odcieniu pejoratywnym, podkreślające jakąś ułomność fizyczną lub psychiczną, nadawane zwykle przez grupę środowiskową i nie akceptowane przez samego zainteresowanego. Przezwisko jest zwykle przejawem niechęci do danej osoby, choć po pewnym czasie może zostać przez zainteresowanego zaakceptowane i stać się jego ksywą.
  • Ksywa – nieformalne, słowo-wytrych, pochodzące z gwary więziennej, które może oznaczać w praktyce wszystkie rodzaje pseudonimu. W węższym znaczeniu jest to pseudonim stosowany w obrębie jednej grupy środowiskowej (np.: wśród kolegów z podwórka). Słowo to jest bardzo popularne w internecie, gdzie wiele rodzajów usług wymusza wybranie sobie jakiegoś pseudonimu (patrz IRC, Usenet, czat).
  • Nick – pochodzi od angielskiego nickname i jest stosowane w internecie wymiennie z bardziej swojskim słowem ksywa. Nicki są zwykle bardzo krótkie z powodów praktycznych (częste wpisywanie, aby zalogować się do wybranej usługi internetowej on-line) i w przypadku popularnych nazw mogą mieć dodane inne znaki, najczęściej litery (np. monia, monia_, monia18), lub przesadnie długie, aby w nazwie zawrzeć charakter osoby, tu dominują nicki z serwisów erotycznych (np. uległy_dla_dominującej).
Inne języki
Afrikaans: Skuilnaam
Alemannisch: Pseudonym
العربية: اسم مستعار
aragonés: Pseudonimo
বাংলা: ছদ্মনাম
български: Псевдоним
བོད་ཡིག: འགྱུར་མིང་།
bosanski: Pseudonim
català: Pseudònim
Чӑвашла: Хушма ят
čeština: Pseudonym
dansk: Pseudonym
Deutsch: Pseudonym
Ελληνικά: Ψευδώνυμο
emiliàn e rumagnòl: Scutmâj
English: Pseudonym
español: Alias
Esperanto: Pseŭdonimo
euskara: Izengoiti
français: Pseudonyme
Frysk: Skûlnamme
furlan: Pseudonim
galego: Pseudónimo
한국어: 가명
Հայերեն: Գրական անուն
hrvatski: Pseudonim
Bahasa Indonesia: Nama samaran
íslenska: Dulnefni
italiano: Pseudonimo
עברית: שם עט
ქართული: ფსევდონიმი
қазақша: Бүркеншік ат
Latina: Pseudonymum
latviešu: Pseidonīms
Lëtzebuergesch: Pseudonym
lietuvių: Slapyvardis
lumbaart: Pseudonòm
македонски: Псевдоним
Bahasa Melayu: Nama samaran
Nederlands: Pseudoniem
नेपाली: छद्मनाम
日本語: 偽名
Nordfriisk: Pseudonym
norsk: Pseudonym
norsk nynorsk: Pseudonym
occitan: Pseudonim
олык марий: Алмашлӱм
Piemontèis: Stranòm
português: Pseudónimo
română: Pseudonim
русский: Псевдоним
Scots: Pseudonym
shqip: Pseudonimi
sicilianu: Pseudònimu
සිංහල: ආරූඪ නාමය
Simple English: Pseudonym
slovenčina: Pseudonym
српски / srpski: Pseudonim
srpskohrvatski / српскохрватски: Pseudonim
suomi: Salanimi
svenska: Pseudonym
Tagalog: Alyas
татарча/tatarça: Тәхәллүс
українська: Псевдонім
vèneto: Pseudonimo
walon: Fås no
粵語: 化名
中文: 化名