Pseudonim

Pseudonim (z stgr. ψευδώνυμος pseudonymos, dosł. "pod fałszywym imieniem") – indywidualna nazwa danej osoby, inna niż oficjalne imię i nazwisko.

Pseudonim jest stosowany w rozmaitych celach: dla ukrycia oficjalnych personaliów, w celu łatwiejszego zapamiętania osoby lub dla podkreślenia swoistych cech osobowych czy wyglądu danej osoby.

Pseudonim może zostać nadany osobie przez grupę, wśród której jest on używany, lub przez samego siebie.

W Polsce, w sposób udokumentowany, po raz pierwszy pseudonimu użył pod koniec XV wieku Filippo Buonaccorsi podpisując się Callimachus Etruscus, Kallimachus Philippus, Callimacho Romano[1]. Pseudonimów używali bojownicy OB PPS podczas Rewolucji 1905 roku, członkowie Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich, Armii Ludowej podczas II wojny światowej. Pseudonimów używano, między innymi, w polskim podziemiu niepodległościowym i antykomunistycznym w XIX i XX w.

Rodzaje pseudonimów

Rozróżnia się następujące rodzaje pseudonimów:

  • Enigmonim (łac. aenigma – zagadka) – wierszowana zagadka, będąca najczęściej popisem umiejętności poetyckich autora. Rozszyfrowanie zagadki pozwalało na jego identyfikację. Była popularna w wiekach dawnych, np. w okresie baroku. Przykładem enigmonimu jest początek poematu Klimakteryk heroiczny Daniela Kałaja z lat 70. XVII wieku[2].
  • Aliofiktonim (łac. alio – obcy, inny) – fikcyjne nazwisko (często z imieniem) zastępujące nazwisko prawdziwe. Tego rodzaju pseudonimem posłużył się np. Mikołaj Rej publikując niektóre swoje dzieła jako "Ambroży Korczbok Rożek"[1].
  • Aliokryptonim – pseudonim złożony z kilku pospolitych wyrazów, pełniących funkcję opisową autora, np. "Anonim wierny Ojczyźnie" (Aleksander Fredro), "Jedna pobożna osoba" (Stanisław Herakliusz Lubomirski), "Najniższa kreatura" (Wespazjan Kochowski)[1].
  • Literonim – inicjał imienia i nazwiska pełniący funkcję pseudonimu, np. "D. N." (Daniel Naborowski)[1].
  • Pseudonim artystyczny – stosowany zwykle przez osoby publiczne przy okazji publicznych występów czy też przy podpisywaniu dzieł takich jak książki, utwory muzyczne.
  • Kryptonim – nadawany wyłącznie w celach ukrycia tożsamości osoby, zazwyczaj gdy ujawnienie faktycznych personaliów danej osoby może jej lub jej najbliższym wyrządzić szkody. Kryptonimy są stosowane w szpiegostwie, działaniach podziemno-wywrotowych, tajnych działaniach wojskowych itp., np. Grot - Stefan Rowecki.
  • Przezwisko – zwykle o odcieniu pejoratywnym, podkreślające jakąś ułomność fizyczną lub psychiczną, nadawane zwykle przez grupę środowiskową i nie akceptowane przez samego zainteresowanego. Przezwisko jest zwykle przejawem niechęci do danej osoby, choć po pewnym czasie może zostać przez zainteresowanego zaakceptowane i stać się jego ksywą.
  • Ksywa – nieformalne, słowo-wytrych, pochodzące z gwary więziennej, które może oznaczać w praktyce wszystkie rodzaje pseudonimu. W węższym znaczeniu jest to pseudonim stosowany w obrębie jednej grupy środowiskowej (np.: wśród kolegów z podwórka). Słowo to jest bardzo popularne w internecie, gdzie wiele rodzajów usług wymusza wybranie sobie jakiegoś pseudonimu (patrz IRC, Usenet, czat).
  • Nick – pochodzi od angielskiego nickname i jest stosowane w internecie wymiennie z bardziej swojskim słowem ksywa. Nicki są zwykle bardzo krótkie z powodów praktycznych (częste wpisywanie, aby zalogować się do wybranej usługi internetowej on-line) i w przypadku popularnych nazw mogą mieć dodane inne znaki, najczęściej litery (np. monia, monia_, monia18), lub przesadnie długie, aby w nazwie zawrzeć charakter osoby, tu dominują nicki z serwisów erotycznych (np. uległy_dla_dominującej).
Inne języki
Afrikaans: Skuilnaam
Alemannisch: Pseudonym
العربية: اسم مستعار
aragonés: Pseudonimo
বাংলা: ছদ্মনাম
български: Псевдоним
བོད་ཡིག: འགྱུར་མིང་།
bosanski: Pseudonim
català: Pseudònim
Чӑвашла: Хушма ят
čeština: Pseudonym
dansk: Pseudonym
Deutsch: Pseudonym
Ελληνικά: Ψευδώνυμο
emiliàn e rumagnòl: Scutmâj
English: Pseudonym
español: Alias
Esperanto: Pseŭdonimo
euskara: Izengoiti
français: Pseudonyme
Frysk: Skûlnamme
furlan: Pseudonim
galego: Pseudónimo
한국어: 가명
հայերեն: Գրական անուն
hrvatski: Pseudonim
Bahasa Indonesia: Nama samaran
íslenska: Dulnefni
italiano: Pseudonimo
עברית: שם עט
ქართული: ფსევდონიმი
қазақша: Бүркеншік ат
Кыргызча: Псевдоним
Latina: Pseudonymum
latviešu: Pseidonīms
Lëtzebuergesch: Pseudonym
lietuvių: Slapyvardis
lumbaart: Pseudonòm
македонски: Псевдоним
Bahasa Melayu: Nama samaran
монгол: Нууц нэр
Nederlands: Pseudoniem
नेपाली: छद्मनाम
日本語: 偽名
Nordfriisk: Pseudonym
norsk: Pseudonym
norsk nynorsk: Pseudonym
occitan: Pseudonim
олык марий: Алмашлӱм
Piemontèis: Stranòm
português: Pseudónimo
română: Pseudonim
русский: Псевдоним
Scots: Pseudonym
shqip: Pseudonimi
sicilianu: Pseudònimu
සිංහල: ආරූඪ නාමය
Simple English: Pseudonym
سنڌي: عرف
slovenčina: Pseudonym
српски / srpski: Pseudonim
srpskohrvatski / српскохрватски: Pseudonim
suomi: Salanimi
svenska: Pseudonym
Tagalog: Alyas
татарча/tatarça: Тәхәллүс
українська: Псевдонім
اردو: عرف
vèneto: Pseudonimo
Tiếng Việt: Biệt hiệu
walon: Fås no
粵語: 化名
中文: 化名