Pierwouste

Pierwouste
Protostomia[1]
Grobben, 1908
Pijawka
Pijawka
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Podkrólestwotkankowce właściwe
(bez rangi)dwubocznie symetryczne
(bez rangi)pierwouste
Synonimy
  • Gastroneuralia

Pierwouste, pragębowce, pierwogębe (Protostomia) – klad zwierząt dwubocznie symetrycznych, u których w rozwoju embrionalnym nie wytwarza się wtórny otwór gębowy, a otwór prowadzący do jamy gastruli (pragęba) staje się w rozwoju osobniczym właściwym otworem gębowym[2]. Grupa przeciwstawiana wtóroustym (Deuterostomia), z którymi tworzą dwie ewolucyjne linie wielokomórkowych zwierząt trójwarstwowych (Triploblastica) i dwubocznie symetrycznych (Bilateria). Podział zwierząt zaliczanych do Bilateria na pierwouste i wtórouste wprowadził Karl Grobben w 1908 roku.

Rozwój zarodkowy

Pierwouste różnią się od wtóroustych[3]:

U pierwoustych wrzeciono podziałowe trzeciego podziału podczas bruzdkowania ustawia się skośnie do długiej osi blastomerów, na skutek czego małe blastomery leżą na granicach dużych. Pragęba przemieszcza się na płaszczyznę równikową zarodka i powstaje z niej otwór gębowy, a po przeciwnej stronie przez zagłębienie ektodermy powstaje odbyt. Mezoderma tworzy się w wyniku podziału komórek, które migrują i ustawiają się między ektodermą i endodermą.

Różnice pomiędzy Protostomia i Deuterostomia na etapie rozwoju zarodkowego[3]:

Stadium rozwojowe Protostomia
(pierwouste)
Deuterostomia
(wtórouste)
bruzdkowanie spiralne promieniste
przekształcenie blastoporu (pragęby) gęba odbyt
mezoderma wczesna determinacja oddzielenie się woreczków mezodermalnych
od górnej części prajelita
jama ciała schizoceliczna enteroceliczna
Inne języki
Afrikaans: Protostomia
Alemannisch: Urmünder
العربية: أوليات الفم
azərbaycanca: İlkağızlılar
беларуская: Першаснаротыя
български: Първичноустни
bosanski: Protostomia
català: Protòstoms
čeština: Prvoústí
Deutsch: Urmünder
English: Protostome
español: Protostomia
Esperanto: Prabuŝulo
euskara: Protostomia
français: Protostomia
galego: Protóstomos
한국어: 선구동물
հայերեն: Նախաբերաններ
hrvatski: Prvouste
Bahasa Indonesia: Protostomia
interlingua: Protostomia
italiano: Protostomia
Latina: Protostomia
latviešu: Pirmmutnieki
lietuvių: Pirminiaburniai
Ligure: Protostomia
Limburgs: Oermunjige
magyar: Ősszájúak
Nederlands: Protostomia
日本語: 前口動物
Nordfriisk: Uurmüsdiarten
occitan: Protostomia
oʻzbekcha/ўзбекча: Birlamchi ogʻizlilar
Plattdüütsch: Ehrdermünner
português: Protostomia
Simple English: Protostome
slovenčina: Prvoústovce
српски / srpski: Протостомије
srpskohrvatski / српскохрватски: Protostomia
suomi: Alkusuiset
svenska: Protostomer
українська: Первиннороті
中文: 原口动物