Otępienie

Otępienie
ICD-10F00
Otępienie w chorobie Alzheimera
F00.0Otępienie w chorobie Alzheimera z wczesnym początkiem
F00.1Otępienie w chorobie Alzheimera z późnym początkiem
F00.2Otępienie atypowe lub mieszane w chorobie Alzheimera
F00.9Otępienie w chorobie Alzheimera, nieokreślone
ICD-10F01
Otępienie naczyniowe
F01.0Otępienie naczyniowe z ostrym początkiem
F01.1Otępienie wielozawałowe
F01.2Otępienie naczyniowe podkorowe
F01.3Otępienie naczyniowe mieszane korowe i podkorowe
F01.8Inne rodzaje otępienia naczyniowego
F01.9Otępienie naczyniowe, nie określone
ICD-10F02
Otępienie w innych chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej
F02.0Otępienie w chorobie Picka
F02.1Otępienie w chorobie Creutzfeldta-Jakoba
F02.2Otępienie w chorobie Huntingtona
F02.3Otępienie w chorobie Parkinsona
F02.4Otępienie w chorobie wywołanej przez ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV)
F02.8Otępienie w innych chorobach, klasyfikowanych gdzie indziej
DiseasesDB29283
MedlinePlus000739
MeSHD003704

Otępienie, demencja (łac. dementia) – spowodowane uszkodzeniem mózgu znaczne obniżenie sprawności umysłowej. Istnieje wiele definicji i kryteriów otępienia, ponieważ istnieją spory, kiedy obniżenie sprawności umysłowej staje się już otępieniem. Wbrew niektórym potocznym opiniom otępienie nie jest normalnym objawem procesów starzenia się.

Charakterystyka

Pojęcie otępienia odnosi się wyłącznie do sfery psychicznej i nie określa samo w sobie żadnej konkretnej jednostki chorobowej. Istnieje bardzo wiele czynników, które mogą uszkodzić mózg i doprowadzić do obniżenia się sprawności umysłowej. Osłabienie tej sprawności może mieć różny charakter, jak i nasilenie.

W najcięższych przypadkach osoba z otępieniem nie jest w stanie w żaden sposób być aktywną zawodowo, społecznie, nie jest w stanie wykonywać czynności dnia codziennego, może mieć spore trudności z komunikacją i nawiązywaniem kontaktu z innymi, jak i z aktywnością zapewniającą zaspokajanie potrzeb fizjologicznych, a tym samym pozostaje całkowicie zależna od osób trzecich, wymagając ciągłej opieki pielęgnacyjnej.

Podczas, gdy tak skrajne sytuacje raczej nie budzą wątpliwości, problemy z określeniem, czym jest otępienie, pojawiają się w lżejszych przypadkach, kiedy osłabienie sprawności umysłowej nie jest aż tak zaawansowane. Otępienie nie jest upośledzeniem umysłowym, które to pojęcie ogranicza się do zaburzeń rozwojowych, jak też jest definiowane poprzez niski iloraz inteligencji mierzony testem w skali Wechslera. Tymczasem otępienie dotyczy osób dorosłych, najczęściej w starszym wieku, które przed zadziałaniem czynnika uszkadzającego mózg miały wyższą sprawność umysłową. W niektórych przypadkach ogólna sprawność intelektualna, mierzona psychometrycznie w badaniu psychologicznym może być nawet całkowicie poprawna, podczas gdy pewne obszary funkcjonowania umysłowego są wyraźnie osłabione i przyczyniają się do znacznego pogorszenia się funkcjonowania takiej osoby w sferze zawodowej i społecznej, jak i w czynnościach dnia codziennego.

Tradycyjny punkt widzenia przyjmuje, że otępienie ma charakter progresywny (funkcje umysłowe słabną wraz z postępem czasu) i nieodwracalny. Natomiast samo osłabienie się funkcji umysłowych jest znacznie większe, niż mogłoby to wynikać z naturalnego procesu starzenia się.

Jednak większość podejść obecnie przyjmuje, że objawy demencji nie muszą być stricte progresywne. Niektóre podejścia z kolei przyjmują, że demencja może być odwracalna, co prawdopodobnie większość badaczy kwestionuje i przypisuje np. trudnościom diagnostycznym (przykładowo, depresja u osób w podeszłym wieku może bardzo przypominać objawy demencji, podczas gdy prawidłowe rozpoznanie i właściwe leczenie psychiatryczne „niespodziewanie” przynosi znaczną poprawę – tzw. otępienie rzekome).

Demencję określa się poprzez wykazanie występowania zaburzeń funkcji poznawczych, przy czym szczególne znaczenie ma tutaj zaburzenie w zakresie zapamiętywania nowych informacji, lecz nie tylko (w przeciwnym razie mamy do czynienia z odmienną jednostką nozologiczną – zespołem amnestycznym).

W zespołach amnestycznych stwierdza się prawidłowe działanie pamięci krótkotrwałej (czy też świeżej, lub bezpośredniej), zaburzenie dotyczy natomiast zapamiętywania, mechanizmu przenoszącego informacje z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej, wiązanego anatomicznie z hipokampem oraz otaczającą go korą śródwęchową, jak też, w mniejszym stopniu, ze strukturami wzgórza, ciałami suteczkowatymi oraz z jądrem Meynerta. Zaburzenia zapamiętywania są obecne szczególnie w otępieniu o typie alzheimerowskim, lecz niekoniecznie w początkowych i pośrednich stadiach innych otępień, dlatego też takie definicje mogą mieć trudności z uwzględnieniem złożoności objawów otępiennych odmiennej natury.

Współcześnie dopuszcza się możliwość traktowania demencji podobnie, jak traktuje się autonomiczne jednostki nozologiczne. Jest to spowodowane tym, że większość chorób, które wywołują demencję, jest możliwa do jednoznacznego stwierdzenia tylko w pośmiertnym badaniu mózgu. Zarazem też obecnie nie istnieją żadne skuteczne możliwości wyleczenia tych chorób, ani nawet zatrzymania ich rozwoju, a tymczasem otępienie ma poważne i przykre konsekwencje zarówno dla samych osób chorych, jak i ich rodzin, opiekunów, czy też specjalistów mających zawodowy kontakt z tymi osobami (np. lekarze, rehabilitanci, opieka społeczna). W związku z tym w wielu sytuacjach znacznie lepszym rozwiązaniem jest postawienie diagnozy demencji jako choroby, czy też stanu umysłowego, na zasadzie rozpoznania danej jednostki nozologicznej.

Inne języki
Alemannisch: Demenz
العربية: خرف
Avañe'ẽ: Tarova
azərbaycanca: Demensiya
беларуская: Дэменцыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Дэмэнцыя
български: Деменция
bosanski: Demencija
català: Demència
čeština: Demence
Cymraeg: Gorddryswch
dansk: Demens
Deutsch: Demenz
eesti: Dementsus
Ελληνικά: Άνοια
English: Dementia
español: Demencia
Esperanto: Demenco
euskara: Dementzia
فارسی: زوال عقل
français: Démence
Frysk: Demintens
Gaeilge: Néaltrú
galego: Demencia
ગુજરાતી: ડિમેન્શિયા
한국어: 치매
Հայերեն: Մարազմ
hrvatski: Demencija
Bahasa Indonesia: Demensia
italiano: Demenza
עברית: שיטיון
қазақша: Алжу
Kiswahili: Dimenshia
kurdî: Demenza
Latina: Dementia
latviešu: Plānprātība
Lëtzebuergesch: Demenz
lietuvių: Silpnaprotystė
Limburgs: Verkiensje
magyar: Demencia
македонски: Деменција
മലയാളം: മേധാക്ഷയം
Malti: Demenzja
Bahasa Melayu: Demensia
Nederlands: Dementie
日本語: 認知症
norsk: Demens
پښتو: عقل زوال
português: Demência
русский: Деменция
Scots: Dementia
shqip: Demenca
sicilianu: Demenza
Simple English: Dementia
slovenčina: Demencia
slovenščina: Demenca
Soomaaliga: Xusuusla'aanta
српски / srpski: Деменција
srpskohrvatski / српскохрватски: Demencija
Basa Sunda: Déménsia
suomi: Dementia
svenska: Demens
Tagalog: Demensiya
தமிழ்: மறதிநோய்
Türkçe: Demans
українська: Деменція
اردو: زوال عقل
Vahcuengh: Binghfatmwnh
Tiếng Việt: Suy giảm trí nhớ
粵語: 痴呆
Zazaki: Demans
中文: 失智症