Nobel (pierwiastek)

Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa "Nobel".
Nobel
mendelew ← nobel → lorens
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.nobel, No, 102
(łac. nobelium)
Grupa, okres, blok–, 7, f
Stopień utlenieniaII, III
Właściwości metaliczneaktynowiec
Masa atomowa259,1010 u[1]
Numer CAS10028-14-5
PubChem24822[2]

Nobel (No, łac. nobelium) – pierwiastek chemiczny, aktynowiec. Nazwa pochodzi od nazwiska chemika Alfreda Nobla. Pierwszy raport z syntezy tego pierwiastka, który nie budzi żadnych kontrowersji, pochodzi z 1966 roku i opisuje syntezę wykonaną w Zjednoczonym Instytucie Badań Jądrowych w Dubnej (wówczas ZSRR) i dlatego, po wielu latach kontrowersji, w 1992 roku IUPAC-IUPSP Transfermium Working Group (TWG) przyznała pierwszeństwo w odkryciu tego pierwiastka zespołowi rosyjskiemu. Izotop 254102No o okresie półtrwania (50 ± 10) s został wówczas otrzymany w dwu niezależnych reakcjach[3]:

24395Am + 157N254102No + 4n
23892U + 2210Ne254102No + 6n

Możliwe jednak, że pierwiastek otrzymano po raz pierwszy w 1958 pod kierunkiem Alberta Ghiorso w Berkeley w Kalifornii[4].

Eksperyment polegał na bombardowaniu izotopu 246Cm jądrami (jonami) węgla 12C:

24696Cm + 126C254102No + 4n

Jednak z powodu niepewności wyrażonej przez autorów publikacji[4] oraz znacznej rozbieżności wyznaczonego rok później przez ten sam zespół czasu połowicznego rozpadu izotopu 254102No (3 s) od wyników późniejszych badań, raport ten nie został uznany za wystarczająco wiarygodny dla przyznania pierwszeństwa w odkryciu[3].

  • przypisy

Przypisy

  1. Masa najstabilniejszego izotopu. Za: Standard atomic weights (2005) [w:] CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 88, Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 1-7–1-8, 978-0-8493-0488-0.
  2. Nobel (pierwiastek) (CID: 24822) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. a b R.C. Barber i inni, Discovery of the transfermium elements. Part II: Introduction to discovery profiles. Part III: Discovery profiles of the transfermium elements, „Pure and Applied Chemistry”, 8, 65, 1993, s. 1757, 10.1351/pac199365081757.
  4. a b A. Ghiorso, T. Sikkeland, J. R. Walton. Element No. 102. „Physical Review Letters”. 1. 1. s. 18-21. 10.1103/PhysRevLett.1.18. 
Inne języki
Afrikaans: Nobelium
አማርኛ: ኖብሊየም
العربية: نوبليوم
armãneashti: Nobeliu
asturianu: Nobeliu
azərbaycanca: Nobelium
Bân-lâm-gú: Nobelium
беларуская: Набелій
беларуская (тарашкевіца)‎: Набэль
भोजपुरी: नोबेलियम
български: Нобелий
bosanski: Nobelij
brezhoneg: Nobeliom
català: Nobeli
Чӑвашла: Нобели
Cebuano: Nobelyo
čeština: Nobelium
corsu: Nobeliu
Cymraeg: Nobeliwm
dansk: Nobelium
Deutsch: Nobelium
eesti: Nobeelium
Ελληνικά: Νομπέλιο
English: Nobelium
español: Nobelio
Esperanto: Nobelio
euskara: Nobelio
فارسی: نوبلیم
Fiji Hindi: Nobelium
føroyskt: Nobelium
français: Nobélium
furlan: Nobeli
Gaeilge: Nóbailiam
Gaelg: Nobelium
Gàidhlig: Nobelium
galego: Nobelio
ગુજરાતી: નોબેલીયમ
客家語/Hak-kâ-ngî: Nobelium
хальмг: Нобелиум
한국어: 노벨륨
հայերեն: Նոբելիում
हिन्दी: नोबेलियम
hrvatski: Nobelij
Ido: Nobelio
Bahasa Indonesia: Nobelium
interlingua: Nobelium
italiano: Nobelio
עברית: נובליום
Basa Jawa: Nobelium
Kabɩyɛ: Nɔbɛlɩyɔm
ქართული: ნობელიუმი
қазақша: Нобелий
коми: Нобелий
Kreyòl ayisyen: Nobèlyòm
Кыргызча: Нобелий
кырык мары: Нобелий
Latina: Nobelium
latviešu: Nobēlijs
Lëtzebuergesch: Nobelium
lietuvių: Nobelis
Ligure: Nobelio
Limburgs: Nobelium
la .lojban.: jinmrnobeli
magyar: Nobélium
македонски: Нобелиум
മലയാളം: നോബെലിയം
मराठी: नोबेलियम
Bahasa Melayu: Nobelium
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nobelium
မြန်မာဘာသာ: နိုဘယ်လီယမ်
Nederlands: Nobelium
नेपाली: नोबेलियम
नेपाल भाषा: नोबेलियम
Nordfriisk: Nobeelium
norsk: Nobelium
norsk nynorsk: Nobelium
ଓଡ଼ିଆ: ନୋବେଲିଅମ
oʻzbekcha/ўзбекча: Nobeliy
پنجابی: نوبلیم
Piemontèis: Nobeli (element)
português: Nobélio
română: Nobeliu
Runa Simi: Nobelyu
русский: Нобелий
саха тыла: Нобелиум
संस्कृतम्: नोबेलियम
Scots: Nobelium
Seeltersk: Nobelium
shqip: Nobeliumi
Simple English: Nobelium
slovenčina: Nobélium
slovenščina: Nobelij
کوردی: نۆبێلیۆم
српски / srpski: Нобелијум
srpskohrvatski / српскохрватски: Nobelijum
suomi: Nobelium
svenska: Nobelium
Tagalog: Nobelyo
татарча/tatarça: Нобелий
తెలుగు: నోబెలీమియం
Türkçe: Nobelyum
українська: Нобелій
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: نوبېلىي
vepsän kel’: Nobelii
Tiếng Việt: Nobeli
Winaray: Nobelyo
Yorùbá: Nobelium
粵語:
中文: