Nikita Chruszczow

Nikita Siergiejewicz Chruszczow
Никита Сергеевич Хрущёв
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia15 kwietnia 1894
Kalinówka
Data i miejsce śmierci11 września 1971
Moskwa
3. Sekretarz Generalny KPZR
Okresod 7 września 1953
do 14 października 1964
Przynależność politycznaKomunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Pierwsza damaNina Chruszczowa
PoprzednikGieorgij Malenkow
NastępcaLeonid Breżniew
Przewodniczący Rady Ministrów ZSRR
Okresod 27 marca 1958
do 14 października 1964
PoprzednikNikołaj Bułganin
NastępcaAleksiej Kosygin
Pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Ukrainy
Okresod 27 stycznia 1938
do 3 marca 1947
PoprzednikStanisław Kosior
NastępcaŁazar Kaganowicz
Nikita Khrushchev Signature2.svg
Odznaczenia
Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Suworowa I klasy (ZSRR) Order Kutuzowa I klasy (ZSRR) Order Suworowa II klasy (ZSRR) Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Medal 100-lecia urodzin Lenina

Nikita Siergiejewicz Chruszczow (ros. Ники́та Серге́евич Хрущёв, ukr. Микита Сергійович Хрущов (Mykyta Serhijowycz Chruszczow); ur. 3 kwietnia?/15 kwietnia 1894 w Kalinówce, zm. 11 września 1971 w Moskwie) – radziecki polityk, działacz partyjny i państwowy, I sekretarz KC Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w latach 1953–1964 i premier ZSRR w latach 1958–1964. Generał porucznik Armii Czerwonej.

Pochodził z chłopskiej rodziny. Od 12 roku życia pracował w fabrykach i kopalniach Donbasu jako ślusarz. Od 1918 był członkiem partii bolszewików, podczas wojny domowej walczył jako komisarz, po jej zakończeniu był aktywistą partyjnym i naczelnikiem. W 1929 został wysłany do Akademii Przemysłowej w Moskwie. W 1932 został sekretarzem komitetu moskiewskiego, w 1934 został członkiem KC WKP(b), w 1939 – I sekretarzem KC WKP(b) Ukrainy i członkiem Biura Politycznego KC WKP(b). W latach 1941–1945 był członkiem rad wojennych wielu frontów.

Śmierć Józefa Stalina doprowadziła w następstwie do zaciekłej walki o władzę, z której Chruszczow wyszedł zwycięsko. Początkowo awansowano go z szefa Obwodowego Komitetu KPZR w Moskwie do stanowiska sekretarza KC KPZR, czyli jednego z pięciu równoprawnych szefów partii. Do zadań Chruszczowa należało koordynowanie ich pracy, jednak nie miał względem ich dodatkowych uprawnień. 7 września 1953 roku objął nowo ustanowiony urząd pierwszego sekretarza KC KPZR[1], czyli przywrócone pod zmienioną nazwą stanowisko generalnego sekretarza. W grudniu tego roku został wicepremierem. Proces przejmowania władzy sfinalizował obejmując stanowisko premiera w 1958.

W 1956 na XX zjeździe KPZR Chruszczow wystąpił z referatem O kulcie jednostki i jego następstwach (O культе личности и его последствиях), w której ujawnił część prawdy o krwawych aspektach rządów Stalina. Referat, początkowo tajny, wywołał szok, zapoczątkowując dyskusję na temat przyczyn stalinizmu. XX zjazd stanowił kulminację nowej polityki Chruszczowa, określanej jako „odwilż”, na którą składała się masowa rehabilitacja ofiar terroru oraz liberalizacja polityki kulturalnej i społecznej. Odwilż w ZSRR stymulowała wystąpienia na Węgrzech i w Polsce, na które Chruszczow reagował z dwoistością – powstania na Węgrzech stłumiła Armia Radziecka, polski październik zakończył się kompromisem politycznym. Odwilż wywołała też reakcję stalinowców, którzy pod kierunkiem Wiaczesława Mołotowa, Gieorgija Malenkowa i Łazara Kaganowicza próbowali pozbawić Chruszczowa władzy na plenum KC w czerwcu 1957, ale ponieśli porażkę. Kolejnym etapem tego procesu był XXII Zjazd KPZR w 1961. Wówczas Chruszczow ponownie oskarżył Stalina o spowodowanie stanu zacofania ZSRR względem krajów kapitalistycznych. Następnie rozpoczął kolejną falę destalinizacji. Podjęto wówczas decyzje m.in. o zmianie nazwy miasta Stalingrad na Wołgograd oraz usunięciu zwłok Stalina z mauzoleum Lenina na Placu Czerwonym.

W polityce zagranicznej Chruszczow balansował między ideą „pokojowego współistnienia” a próbami uzyskania przewagi w zimnej wojnie ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Jedną z takich prób był plan rozmieszczenia rakiet z ładunkami nuklearnymi na Kubie w odpowiedzi na rozmieszczenie amerykańskich pocisków w Turcji, Włoszech i Wielkiej Brytanii; ostra reakcja USA i groźba wybuchu wojny nuklearnej spowodowały kryzys kubański, w wyniku którego Chruszczow polecił wycofanie rakiet z Kuby. W odpowiedzi, w mniej spektakularny sposób Amerykanie wycofali swoje rakiety z Turcji. Za jego czasów powstał też Mur Berliński i doszło do strącenia przez obronę powietrzną amerykańskiego samolotu zwiadowczego Lockheed U-2 nad Swierdłowskiem. Incydent doprowadził do zerwania planowanego spotkania z amerykańskim prezydentem Dwightem Eisenhowerem. Słynne jest też wystąpienie przed Zgromadzeniem Ogólnym Narodów Zjednoczonych 12 marca 1960, podczas którego zdjął but, a następnie zaczął nim uderzać w mównicę.

Jego rządy zakończył spisek najbliższych współpracowników. Po odsunięciu od władzy mieszkał w daczy niedaleko Moskwy, dyktując swoje pamiętniki, które zostały potem opublikowane na Zachodzie.

Inne języki
aragonés: Nikita Kruschev
asturianu: Nikita Jrushchov
Aymar aru: Nikita Jrushchov
azərbaycanca: Nikita Xruşşov
Bân-lâm-gú: Nikita Khrushchyov
беларуская (тарашкевіца)‎: Мікіта Хрушчоў
български: Никита Хрушчов
Gàidhlig: Nikita Hruŝëv
客家語/Hak-kâ-ngî: Nikita Khrushchev
Արեւմտահայերէն: Նիքիթա Խրուշչով
Bahasa Indonesia: Nikita Khrushchev
Kiswahili: Nikita Krushchov
Кыргызча: Никита Хрущёв
لۊری شومالی: نیکیتا خئروشچوف
la .lojban.: nikitas. xrucof.
македонски: Никита Хрушчов
მარგალური: ნიკიტა ხრუშჩოვი
مازِرونی: خروشچف
Bahasa Melayu: Nikita Khrushchev
မြန်မာဘာသာ: နီကီတာ ခရုရှော့
norsk nynorsk: Nikita Khrusjtsjov
oʻzbekcha/ўзбекча: Nikita Xrushchyov
português: Nikita Khrushchov
Runa Simi: Nikita Kruschev
Simple English: Nikita Khrushchev
slovenščina: Nikita Hruščov
српски / srpski: Никита Хрушчов
srpskohrvatski / српскохрватски: Nikita Hruščov
татарча/tatarça: Никита Хрущёв
文言: 赫魯曉夫
粵語: 赫魯曉夫
žemaitėška: Nikita Chruščiovs