Liczność materii

Liczność materiiwielkość fizyczna określająca ilość materii poprzez podanie stosunku liczby dowolnych cząstek tworzących dany obiekt fizyczny do liczby atomów zawartych w 12 g czystego izotopu węgla 12C.

W układzie SI jednostką liczności materii jest mol, który odpowiada liczbie ok. 6,022 141 79(30) × 1023 cząstek[1].

Między licznością materii a liczbą cząstek występuje następująca zależność:

gdzie:

Liczność materii nie powinna być mylona z inną wielkością fizyczną a mianowicie – masą – która w układzie miar SI jest mierzona w kilogramach.

Problemy terminologiczne

W 1961 r. IUPAP i IUPAC, definiując mol, określiły wielkość fizyczną, której jest jednostką, jako: "amount of substance". Identycznie określiła ją XIV Generalna Konferencja Miar, uznając mol za jedną z jednostek podstawowych układu SI[2].

Dosłownym tłumaczeniem tego wyrażenia na język polski jest: "ilość substancji", i tak tłumaczy ten termin wiele źródeł[3][4][5][6].

Ilość czy liczność

Termin "ilość" odnosi się raczej do wielkości niepoliczalnych (ciągłych), jak np. masa, natomiast liczba, liczność, liczebność[7] do zbiorów, lub wielkości policzalnych (dyskretnych)[8].

Termin "mol" zastąpić miał początkowo terminy "gramoatom" i "gramocząsteczka", definiowane jako ilość substancji o masie równej liczbowo, w gramach, masie atomowej (cząsteczkowej)[4][9]. Następnie jednak, zamiast jako "pewną ilość masy", zaczęto rozumieć go, jako określoną liczbę cząstek, równą liczbie Avogadra. Tak zdefiniowała mol w 1957 r. IUPAP[4].

Definicja przyjęta w 1961 r., stosując termin "amount" (ilość), nieco zatarła tę "licznościowość". Jednak Słownik chemii analitycznej w definicji mola używa termin "liczność"[10], a znaczenie terminu "mol", jako gramocząsteczka, uznaje za przestarzałe i niepoprawne. Za użyciem terminu "liczność" przemawia też fizyczna definicja substancji, jako zbioru cząstek. Encyklopedia WIEM określa nawet tę wielkość fizyczną, jako "liczność cząstek"[11].

Substancja czy materia

Definicja mola, podana przez Generalną Konferencję Miar, wymieniała, jako cząstki zawarte w układach mierzonych za pomocą tej jednostki, wyłącznie te o niezerowej masie spoczynkowej, ograniczała się więc rzeczywiście do substancji. Jednak w praktyce zaczęto stosować tę jednostkę do układów (zbiorów) cząstek bezmasowych (o zerowej masie spoczynkowej) – fotonów. Wymienia je w definicji mola Encyklopedia fizyki[12] i Encyklopedia techniki – chemia[13], ta ostatnia podaje nawet osobne hasło: "mol fotonów".

W tej sytuacji pojęcie "substancja", w nazwie wielkości fizycznej, której jednostką jest mol, jako zbyt wąskie, musi być zastąpione pojęciem "materia" (zdefiniowanym, jako zbiór cząstek, o niezerowej energii).

Tłumaczenie wyrażenia: "amount of substance", jako "liczność materii" podaje np. Słownik chemii analitycznej[14].

Inne języki
العربية: كمية مادة
Bân-lâm-gú: Bu̍t-chit-liōng
беларуская: Колькасць рэчыва
Boarisch: Stoffmengan
brezhoneg: Kementad danvez
Deutsch: Stoffmenge
eesti: Ainehulk
Esperanto: Materikvanto
한국어: 물질량
hrvatski: Množina tvari
Bahasa Indonesia: Jumlah zat
latviešu: Vielas daudzums
Bahasa Melayu: Amaun bahan
Nederlands: Stofhoeveelheid
日本語: 物質量
Nordfriisk: Mengde
norsk nynorsk: Stoffmengd
Plattdüütsch: Stoffmengde
Simple English: Amount of substance
slovenčina: Látkové množstvo
српски / srpski: Količina supstance
srpskohrvatski / српскохрватски: Količina tvari
文言: 物量
吴语: 物质个量
粵語: 物質量
中文: 物质的量