Księżyc

Ten artykuł dotyczy satelity Ziemi. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Księżyc Astronomiczny symbol Księżyca
Kliknij obrazek, aby go powiększyć
Księżyc widziany z Ziemi
Charakterystyka orbity
Półoś wielka384 400 km
(0,0026 au)
Obwód orbity2 413 402 km
(0,016 au)
Mimośród0,0554
Perygeum363 104 km
(0,0024 au)
Apogeum405 696 km
(0,0027 au)
Obieg syderyczny27,321 661 d
(27d7h43m)
Obieg synodyczny29,530 588 d
(29d12h44m2,8s)
Średnia prędkość orbitalna1,022 km/s
Maks. prędkość orbitalna1,082 km/s
Min. prędkość orbitalna0,968 km/s
Inklinacja
względem płaszczyzny równika ziemskiego
pomiędzy
28,60° a 18,30°
(5,145 396° do ekliptyki)
Długość węzła wstępującegoWykonuje ruch precesyjny wsteczny wzdłuż ekliptyki z okresem 6793,5 dnia (18,6 lat)
Długość perygeum orbityWykonuje ruch precesyjny prosty z okresem 3232,6054 dnia (8,85 lat)
Jest satelitąZiemi
Charakterystyka fizyczna
Średnica równikowa3476,2 km[1]
(0,2725 Ziemi)
Średnica biegunowa3472,0 km
(0,2731 Ziemi)
Promień1737,064 km
(0,2727 Ziemi)
Spłaszczenie0,0012
Powierzchnia3,793×107 km²
(0,074362 Ziemi)
Odległość od Ziemi384 403 km
Objętość2,197×1010 km³
(0,020 Ziemi)
Masa7,347 673×1022 kg
(0,0123 Ziemi)
Gęstość3,344 g/cm³
Przyspieszenie grawitacyjne na równiku1,622 m/s²
(0,1654 Ziemi)
Prędkość ucieczki2,38 km/s
Okres obrotu wokół własnej osi27,321 661 d
(synchroniczny z okresem obiegu)
Prędkość obrotu16,655 km/h
(na równiku)
Nachylenie osipomiędzy
3,60° a 6,69°
(1,5424° do ekliptyki)
Rektascensja
na biegunie północnym
266,8577°
(17h47m26s)
Deklinacja65,6411°
Albedo0,12
Jasność w pełni-12,74 mag
Średnica kątowa tarczy widziana z Ziemi
  • perygeum: 33’28″
  • apogeum: 29’55″
Temp. powierzchni
  • min. 40 K
  • średnia 250 K
  • maks. 396 K
Skład chemiczny
Tlen43%
Krzem21%
Glin10%
Wapń9%
Żelazo9%
Magnez5%
Tytan2%
Nikiel0,6%
Sód0,3%
Chrom0,2%
Potas0,1%
Mangan0,1%
Siarka0,1%
Fosfor500 ppm
Węgiel100 ppm
Azot100 ppm
Wodór50 ppm
Hel20 ppm
Charakterystyka atmosfery
Ciśnienie atmosferyczne3×10−13 kPa
Hel25%
Neon25%
Wodór23%
Argon20%
Metan

Amoniak
Dwutlenek węgla

śladowe

Księżyc (łac. Luna, stgr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”[2], „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”[2][3]; pol. przest. poet. „luna”[2][4]) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 399 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km[5], nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia–Księżyc–Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,53-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.

Księżyc to jedyne ciało niebieskie, do którego podróżowali i na którym wylądowali ludzie. Do tej pory na księżycowym globie stanęło 12 osób[6]. Pierwszym sztucznym obiektem w historii, który przeleciał blisko Księżyca, była wystrzelona przez Związek Radziecki sonda kosmiczna Łuna 1; Łuna 2 jako pierwszy statek osiągnęła powierzchnię ziemskiego satelity, zaś Łuna 3 jeszcze w tym samym roku, co poprzedniczki – 1959 – wykonała pierwsze zdjęcia niewidocznej z Ziemi strony Księżyca. Pierwszym statkiem, który przeprowadził udane miękkie lądowanie była Łuna 9, zaś pierwszym bezzałogowym pojazdem umieszczonym na orbicie Księżyca – Łuna 10 (oba w 1966)[7]. Amerykański program Apollo obejmował misje załogowe, zakończone 6 lądowaniami w latach 1969–1972. Eksploracja powierzchni Księżyca przez ludzi została przerwana wraz z zakończeniem lotów Apollo, ostatnią misją bezzałogową była radziecka Łuna 24 w 1976 roku. Dopiero w 2013 roku na powierzchni Księżyca wylądowała chińska sonda Chang’e 3 z łazikiem Yutu[8].

Inne języki
Адыгэбзэ: Мазэ
Afrikaans: Maan
Alemannisch: Mond
አማርኛ: ጨረቃ
Ænglisc: Mōna
Аҧсшәа: Амза
العربية: القمر
aragonés: Luna
ܐܪܡܝܐ: ܣܗܪܐ
armãneashti: Lunâ
arpetan: Lena
অসমীয়া: চন্দ্ৰ
asturianu: Lluna
Avañe'ẽ: Jasy
azərbaycanca: Ay
تۆرکجه: آی
বাংলা: চাঁদ
Bân-lâm-gú: Goe̍h-niû
башҡортса: Ай (юлдаш)
беларуская (тарашкевіца)‎: Месяц (спадарожнік)
भोजपुरी: चंद्रमा
български: Луна
Boarisch: Mond
བོད་ཡིག: ཟླ་བ།
brezhoneg: Loar
буряад: Һара
català: Lluna
čeština: Měsíc
corsu: Luna
Cymraeg: Lleuad
dansk: Månen
davvisámegiella: Mánnu
Deutsch: Mond
ދިވެހިބަސް: ހަނދު
Diné bizaad: Ooljééʼ
eesti: Kuu
Ελληνικά: Σελήνη
emiliàn e rumagnòl: Lónna
English: Moon
español: Luna
Esperanto: Luno
estremeñu: Luna
euskara: Ilargia
فارسی: ماه
Fiji Hindi: Chandarma
føroyskt: Mánin
français: Lune
Fulfulde: Lewru
furlan: Lune
Gaeilge: An Ghealach
Gaelg: Yn Eayst
Gàidhlig: Gealach
galego: Lúa
贛語: 月光
ગુજરાતી: ચંદ્ર
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngie̍t-khiù
한국어:
Hausa: Wata
Hawaiʻi: Mahina
Հայերեն: Լուսին
हिन्दी: चन्द्रमा
hornjoserbsce: Měsačk
hrvatski: Mjesec
Ido: Luno
Ilokano: Bulan
Bahasa Indonesia: Bulan
interlingua: Luna
Interlingue: Lune
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑕᖅᑭᖅ
isiZulu: Inyanga
íslenska: Tunglið
italiano: Luna
עברית: הירח
Basa Jawa: Rembulan
kalaallisut: Qaammat
ಕನ್ನಡ: ಚಂದ್ರ
Kapampangan: Bulan
ქართული: მთვარე
कॉशुर / کٲشُر: ज़ून
kaszëbsczi: Miesądz
қазақша: Ай (серік)
kernowek: Loor
коми: Тӧлысь
Kreyòl ayisyen: Lalin
kurdî: Heyv
Кыргызча: Ай
Ladino: Luna
лезги: Варз
Latina: Luna
latviešu: Mēness
Lëtzebuergesch: Äerdmound
lietuvių: Mėnulis
Ligure: Lunn-a
Limburgs: Maon
la .lojban.: lunra
lumbaart: Lüna
magyar: Hold
македонски: Месечина
Malagasy: Volana
മലയാളം: ചന്ദ്രൻ
Malti: Qamar
मराठी: चंद्र
მარგალური: თუთა (ალმაშარე)
مصرى: قمر
Bahasa Melayu: Bulan (satelit)
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nguŏk-giù
Mirandés: Luna
мокшень: Ков
монгол: Сар
မြန်မာဘာသာ: လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)
Nāhuatl: Metztli
Dorerin Naoero: Maraman
Nederlands: Maan
Nedersaksies: Maone (eerde)
नेपाली: चन्द्रमा
नेपाल भाषा: तिमिला
日本語:
Napulitano: Luna
Nordfriisk: Moune
norsk: Månen
norsk nynorsk: Månen
Nouormand: Leune
Novial: Lune
ꆇꉙ:
occitan: Luna
ଓଡ଼ିଆ: ଜହ୍ନ
oʻzbekcha/ўзбекча: Oy
ਪੰਜਾਬੀ: ਚੰਦਰਮਾ
پنجابی: چن
پښتو: سپوږمۍ
Patois: Muun
Перем Коми: Тӧлісь
ភាសាខ្មែរ: ព្រះច័ន្ទ
Piemontèis: Lun-a
Plattdüütsch: Maand (Eer)
Ποντιακά: Φέγγος
português: Lua
Qaraqalpaqsha: Ay
qırımtatarca: Ay (kök cismi)
Ripoarisch: Moond (Ääd)
română: Luna
rumantsch: Glina
Runa Simi: Killa
русиньскый: Місяць (сателіт)
русский: Луна
саха тыла: Ый
संस्कृतम्: चन्द्रः
sardu: Luna
Scots: Muin
Seeltersk: Moune
shqip: Hëna
sicilianu: Luna
Simple English: Moon
سنڌي: چنڊ
slovenčina: Mesiac
slovenščina: Luna
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Мѣсѧць
ślůnski: Mjeśůnczek
Soomaaliga: Bil
کوردی: مانگ
српски / srpski: Месец
srpskohrvatski / српскохрватски: Mjesec
Basa Sunda: Bulan (satelit)
suomi: Kuu
svenska: Månen
தமிழ்: நிலா
Taqbaylit: Ayyur (itri)
татарча/tatarça: Ай (иярчен)
తెలుగు: చంద్రుడు
тоҷикӣ: Моҳтоб
Tsetsêhestâhese: Taa'é-eše'he
ತುಳು: ಚಂದ್ರೆ
Türkçe: Ay
Türkmençe: Aý (hemra)
тыва дыл: Ай
українська: Місяць (супутник)
اردو: چاند
Vahcuengh: Ronghndwen
vèneto: Łuna
vepsän kel’: Kudmaine
Tiếng Việt: Mặt Trăng
Volapük: Mun
Võro: Kuu
walon: Lune
文言:
West-Vlams: Moane
吴语: 月球
ייִדיש: לבנה
Yorùbá: Òṣùpá
粵語: 月光
Zeêuws: Maen (Aerde)
žemaitėška: Mienolis
中文: 月球
डोटेली: चन्द्रमा
ГӀалгӀай: Бутт (новкъар)
Kabɩyɛ: Fenaɣ
Lingua Franca Nova: Luna