Kruk zwyczajny

Ten artykuł dotyczy gatunku ptaka. Zobacz też: inne znaczenia słowa kruk.
Kruk zwyczajny
Corvus corax [1]
Linnaeus, 1758
Północnoamerykański podgatunek C. c. principalis
Północnoamerykański podgatunek C. c. principalis
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina krukowate
Rodzaj Corvus
Gatunek kruk zwyczajny
Podgatunki
  • C. c. principalis Ridgway, 1887
  • C. c. sinuatus Wagler, 1829
  • C. c. clarionensis Rothschild & Hartert, 1902
  • C. c. varius Brünnich, 1764
  • C. c. coraxLinnaeus, 1758
  • C. c. hispanus Hartert & O. Kleinschmidt, 1901
  • C. c. laurencei Hume, 1873
  • C. c. tingitanus Irby, 1874
  • C. c. canariensis Hartert & O. Kleinschmidt, 1901
  • C. c. tibetanus Hodgson, 1849
  • C. c. kamtschaticus Dybowski, 1883
Kategoria zagrożenia ( CKGZ) [2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Kruk zwyczajny, kruk (Corvus corax) – gatunek dużego osiadłego ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae). Występuje na półkuli północnej, jest najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem spośród wszystkich krukowatych. Obecnie wyróżnia się dziesięć podgatunków, wykazujących niewielkie odmienności w morfologii – pomimo iż niedawne badania wykazały znaczne różnice genetyczne wśród populacji z różnych regionów. W Polsce nieliczny ptak lęgowy (lokalnie może być średnio liczny) [3].

To jeden z dwóch największych krukowatych, obok kruka grubodziobego, i prawdopodobnie najcięższy ptak z rzędu wróblowych; dojrzały kruk mierzy od 58 do 69 cm, a udokumentowana masa ciała wynosi od 585 do 2000 g [4]. Kruki dożywają zwykle około 10-15 lat na wolności (według danych opartych na obrączkowaniu), jednak rejestrowano także osobniki w wieku ponad 40 lat [5]. Znany jest przypadek kruka z londyńskiej twierdzy Tower, który na zamku dożył 44 lat [6]. W różnych legendach i podaniach długowieczność kruków jest często na wyrost podwyższana – niektórzy uważali, że miały żyć nawet 3 razy dłużej niż człowiek. Młode ptaki mogą podróżować w gromadach, jednak później tworzą pary na całe życie i razem bronią swojego terytorium.

Kruk koegzystuje z ludźmi od tysięcy lat, na niektórych obszarach rozmnożył się tak bardzo, że uważa się go za szkodnika. Zawdzięcza to swojej wszystkożernej diecie. Kruki są także wszechstronne w znajdowaniu źródeł pożywienia. Jedzą padlinę, owady i odpady spożywcze, a także ziarna zbóż, jagody, owoce.

Taksonomia

Kruk był jednym z wielu gatunków zwierząt początkowo opisanych przez Linneusza w jego XVIII-wiecznej pracy, Systema Naturae. Gatunek wciąż nosi swą pierwotną nazwę naukową – Corvus corax [7]. Jest to gatunek typowy dla rodzaju Corvus. Nazwa rodzajowa po łacinie znaczy „kruk” [8], natomiast epitet gatunkowy, corax/κοραξ, pochodzi z klasycznej greki i oznacza „kruk” lub „wrona” [9]. Słowo „kruk” występuje także w nazwach zwyczajowych kilku innych (zwykle większych) gatunków z rodzaju Corvus, chociaż są one nie zawsze bliżej powiązane genetycznie z Corvus corax, niż pozostali członkowie tego rodzaju. Niektóre ptaki, jak np. kruk australijski, czy kruk tasmański są bliżej spokrewnione z wronami występującymi w Australii [10]. Inne nazwy to kruk właściwy, kruk pospolity [11].

Klasyfikacja

Podgatunek Corvus corax varius, Islandia
Podgatunek Corvus corax principalis, Kanada

Gatunkami najbliżej spokrewnionymi z krukiem są: kruk pustynny (Corvus ruficollis) i kruk srokaty (Corvus albus) z Afryki oraz kruk białoszyi (Corvus cryptoleucus), występujący na południowo-zachodnim obszarze Ameryki Północnej [12]. Kruki występują na rozległych obszarach chłodniejszych i cieplejszych stref Starego i Nowego Świata po Nikaraguę, Wyspy Kanaryjskie, północne Indie, północno-wschodnie Chiny i północne części Afryki. Północna granica areału przebiega przez tundrę. Obecnie wyróżnianych jest jedenaście podgatunków [13] [14]:

W Polsce szeroko rozpowszechniony, ale niezbyt liczny (lokalnie średnio liczny) ptak lęgowy; jego liczebność jednak wzrasta. Ma stosunkowo krótki, zakrzywiony dziób. Rozmieszczony jest nierównomiernie, choć spotyka się go w całym kraju, w tym w górach do 2300 m n.p.m. Pomimo lat prześladowań populacje zdołały się odbudować. To spowodowało, że kruki z zachodniej Polski przekraczają już liczebnością grupy osobników zamieszkujące wschodnie i północne regiony [15].
Inne języki
Адыгэбзэ: Вынд
Alemannisch: Kolkrabe
አማርኛ: ስሜናዊ ቁራ
العربية: غراب أسحم
aragonés: Corvus corax
armãneashti: Corbu
অসমীয়া: ৰাভেন পখিলা
asturianu: Corvus corax
Atikamekw: Kakakew
башҡортса: Ҡоҙғон
беларуская: Крумкач
беларуская (тарашкевіца)‎: Крумкач
български: Гарван
བོད་ཡིག: ཕོ་རོག
brezhoneg: Marc'hvran
català: Corb
Чӑвашла: Çăхан
Cebuano: Corvus corax
čeština: Krkavec velký
corsu: Corbu
Cymraeg: Cigfran
dansk: Ravn
davvisámegiella: Gáranas
Deutsch: Kolkrabe
Diné bizaad: Zhį́ʼii
eesti: Ronk
Ελληνικά: Κοράκι
English: Common raven
эрзянь: Кренч
español: Corvus corax
Esperanto: Korako
euskara: Erroi
føroyskt: Ravnur
français: Grand Corbeau
Gaeilge: Fiach dubh
Gàidhlig: Fitheach
galego: Corvo grande
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌷𐍂𐌰𐌱𐌽𐍃
한국어: 큰까마귀
Հայերեն: Սև ագռավ
hrvatski: Obični gavran
Ido: Korniko
interlingua: Corvus corax
Iñupiak: Tulugaq
Ирон: Сынт
íslenska: Hrafn
italiano: Corvus corax
עברית: עורב שחור
ქართული: ყორანი
kaszëbsczi: Krëk
қазақша: Құзғын
коми: Кырныш
Kurdî: Qirgurg
Кыргызча: Карга
Latina: Corvus corax
latviešu: Krauklis
Lëtzebuergesch: Ramm
Limburgs: Raof
Livvinkarjala: Korbivaroi
magyar: Holló
македонски: Гавран
Nederlands: Raaf (vogel)
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: Kakakew
нохчийн: ХьаргӀа
Nordfriisk: Raawen
norsk: Ravn
norsk nynorsk: Ramn
occitan: Grand còrb
oʻzbekcha/ўзбекча: Quzgʻun
Перем Коми: Кырныш
Piemontèis: Corvus corax
português: Corvus corax
română: Corb
русиньскый: Ворон
русский: Ворон
саха тыла: Суор
Scots: Corbie
Simple English: Raven
slovenčina: Krkavec čierny
српски / srpski: Обични гавран
srpskohrvatski / српскохрватски: Obični gavran
suomi: Korppi
svenska: Korp
Tagalog: Corvus corax
татарча/tatarça: Козгын
тоҷикӣ: Зоғ
Türkçe: Bayağı kuzgun
українська: Крук (птах)
vepsän kel’: Kroikoi
Tiếng Việt: Quạ thường
Winaray: Corvus corax
吴语: 渡鸦
粵語: 渡鴉
žemaitėška: Kronkėns
中文: 渡鴉