Krokodyle

Krokodyle
Crocodilia
Owen, 1842
Okres istnienia: kampan-obecnie
83,5–0 mln lat temu
Aligator, krokodyl i gawial
Aligator, krokodyl i gawial
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typstrunowce
Podtypkręgowce
Gromadazauropsydy
Podgromadadiapsydy
Infragromadaarchozauromorfy
(bez rangi)archozaury
(bez rangi)Crurotarsi
Nadrządkrokodylomorfy
Rządkrokodyle
Nadrodzinny, rodziny i podrodziny
Zasięg występowania
Mapa występowania

Krokodyle (Crocodilia) – rząd dużych gadów drapieżnych z grupy zauropsydów, wiodących ziemno-wodny tryb życia. Pojawiły się 83,5 mln lat temu (czyli w późnej kredzie). Są najbliższymi krewnymi ptaków i jedynymi prócz nich przetrwałymi do dziś archozaurami, a także jedynymi współcześnie występującymi członkami kladu Crurotarsi. Członkowie grupy Pseudosuchia, obejmującej krokodyle, pojawili się około 250 milionów lat temu w epoce wczesnego triasu. Różnicowały się w mezozoiku. Rząd krokodyli obejmuje jednak tylko rodziny krokodylowatych, aligatorowatych (w tym kajmany) i gawialowatych.

Duże, solidnej budowy, jaszczurkowatego kształtu krokodyle cechują się długimi, spłaszczonymi pyskami, bocznie spłaszczonym ogonem oraz ułożeniem oczu, uszu i nozdrzy na szczycie głowy. Świetnie pływają, na lądzie poruszają się chodem wysokim bądź niskim. Mniejsze gatunki zdolne są do galopu. Grubą skórę pokrywają niezachodzące na siebie łuski. Paszczę wypełniają haczykowate zęby kształtu stożkowatego. Gady te dysponują wielką siłą zgryzu. Wyróżnia je czterokomorowe serce, podobne do ptasiego, oraz jednokierunkowy przepływ krwi przez płuca. Z innymi gadami łączy je zmiennocieplność.

Zamieszkują głównie niziny tropikalne, ale aligatorowate żyją również na południowym wschodzie USA oraz w chińskiej rzece Jangcy. Są w większości mięsożerne, w skład ich diety mogą wchodzić ryby, skorupiaki, mięczaki, ptaki i ssaki. Niektóre gatunki wyspecjalizowały się w odżywianiu jednym typem pokarmu, jak gawial gangesowy, odżywiający się głównie rybami, podczas gdy inne, jak krokodyl różańcowy, mają urozmaiconą dietę.

Zazwyczaj wiodą samotny tryb życia, przejawiają terytorializm, choć zdarza im się współpraca w pozyskiwaniu zdobyczy. Podczas rozrodu dominujący samiec stara się uzyskać wyłączny dostęp do gotowych do zapłodnienia samic. Samice składają jaja w zagłębieniach, przykrywanych następnie kopcem. W przeciwieństwie do większości gadów występuje opieka nad potomstwem.

8 gatunków znanych jest z tego, że ich przedstawiciele dokonują ataków na człowieka; za największą ilość ataków odpowiada krokodyl nilowy. Z kolei ludzie stanowią zagrożenie dla populacji krokodyli poprzez polowania, mające na celu pozyskiwanie skór, i destrukcję siedlisk. Farmy hodowlane znacznie zmniejszyły nielegalny obrót skórami. Przedstawienia krokodyli w literaturze i sztuce pojawiały się w kulturach ludzkich przynajmniej od Starożytnego Egiptu. Najstarsza znana wzmianka o krokodylu płaczącym po swej ofierze pochodzi z IX wieku, rozpowszechniła się dzięki Johnowi Mandeville’owi w XV wieku, a następnie Szekspirowi na przełomie XVI i XVII wieku.

Inne języki
Alemannisch: Krokodile
العربية: تمساحيات
aragonés: Crocodylia
asturianu: Crocodilia
azərbaycanca: Timsahlar
Bân-lâm-gú: Kho̍k-hî
беларуская: Кракадзілы
беларуская (тарашкевіца)‎: Кракадзілы
български: Крокодили
bosanski: Krokodili
brezhoneg: Crocodilia
català: Crocodilis
Чӑвашла: Крокодилсем
Cebuano: Buaya
čeština: Krokodýli
Deutsch: Krokodile
English: Crocodilia
español: Crocodilia
Esperanto: Krokodiluloj
euskara: Crocodilia
føroyskt: Krokudillur
français: Crocodilia
ГӀалгӀай: Воатагар
贛語: 鱷魚
한국어: 악어
Hausa: Kada
हिन्दी: मगरमच्छ
hrvatski: Krokodili
Bahasa Indonesia: Crocodilia
interlingua: Crocodilia
italiano: Crocodylia
עברית: תנינאים
Kabɩyɛ: Kazayaɣ
ქართული: ნიანგები
Kiswahili: Mamba (mnyama)
Кыргызча: Крокодилдер
кырык мары: Крокодилвлӓ
Latina: Crocodilia
latviešu: Krokodilu kārta
lietuvių: Krokodilai
Limburgs: Krókkedille
lingála: Ngandó
Lingua Franca Nova: Crocodilia
magyar: Krokodilok
македонски: Крокодиловидни
Bahasa Melayu: Buaya
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ngáuk-ngṳ̀
Nederlands: Krokodilachtigen
日本語: ワニ
нохчийн: Вок
Nordfriisk: Krokodiilen
norsk nynorsk: Krokodilleordenen
occitan: Crocodilia
oʻzbekcha/ўзбекча: Timsohlar
پنجابی: مگرمچھ
Tok Pisin: Pukpuk
português: Crocodylia
română: Crocodilia
Runa Simi: Lagartu
русский: Крокодилы
Scots: Crocodilia
Simple English: Crocodilia
slovenčina: Krokodílotvaré
slovenščina: Krokodili
српски / srpski: Крокодил
srpskohrvatski / српскохрватски: Krokodili
Basa Sunda: Crocodilia
svenska: Krokodildjur
Tagalog: Crocodilia
Türkçe: Timsahlar
українська: Крокодили
Tiếng Việt: Bộ Cá sấu
West-Vlams: Krokkedielachtign
Winaray: Crocodilia
吴语: 鱷魚
粵語: 鱷魚
中文: 鳄目