Kręgowce

Kręgowce
Vertebrata [1]
Cuvier, 1812
Okres istnienia: 450–0 mln lat temu
O
S
D
C
P
T
J
K
N
Kręgowce
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Nadtyp wtórouste
Typ strunowce
Podtyp kręgowce

Kręgowce (Vertebrata, od łac. vertebra – kręg) – najliczniejszy podtyp strunowców (Chordata), mocno zróżnicowany morfologicznie; obejmujący kręgouste, ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki. Dotychczas opisano około 58 000 gatunków kręgowców [2], co stanowi około 5% opisanych gatunków zwierząt. Wielkość współcześnie żyjących kręgowców waha się od 7,7 mm u żab Paedophryne amauensis [3] do 33,9 m [4] u płetwala błękitnego [5]. Cechują się obecnością tkanki kostnej, mają dwuboczną symetrię ciała z dobrze wyodrębnioną głową. Szkielet wewnętrzny stanowi podporę dla tkanek i narządów w trakcie rozwoju, umożliwiając osiąganie dużych rozmiarów. Charakterystyczną cechą kręgowców jest posiadanie czaszki oraz dwóch par kończyn. Układ mięśniowy składa się z dwóch mas mięśni położonych równolegle po bokach kręgosłupa. Ruch odbywa się dzięki skurczom mięśni, przyczepionych do kości lub chrząstek.

Kręgowce zamieszkują najróżniejsze środowiska, występują na wszystkich kontynentach i oceanach. Liczne gatunki żyją w środowiskach synantropijnych, na których zwierzęta mają bezpośredni kontakt z działalnością człowieka (pola, sady, miasta).

Ewolucja

Pierwsze kręgowce pojawiły się na Ziemi około 525 mln lat temu, podczas okresu zwanego eksplozją kambryjską i wywodzą się z wczesnych bezczaszkowców. Cechami świadczącym o ich bliskim pokrewieństwie z kręgowcami są m.in.: podział ciała na miomery (segmenty mięśniowe), grzbietowe położenie szkieletu osiowego oraz grzbietowe położenie centralnego układu nerwowego. Za najwcześniejszego kręgowca uważa się myllokunmingię [6]. Innym wczesnym kręgowcem jest haikouichthys, który również żył w okresie kambru.

W wyniku wykształcenia szczęk, które powstały z pierwszego łuku skrzelowego w ordowiku pojawiły się żuchwowce, a stały się one powszechne w dewonie (okres często zwany erą ryb). Dwie grupy ryb kostnoszkieletowych: promieniopłetwe i mięśniopłetwe stały się dominującymi gromadami w tamtym okresie. Również w dewonie nastąpiło wymieranie większości grup bezżuchwowców, z wyjątkiem minogów oraz śluzawic, które przetrwały do dziś. Około 370 mln lat temu pojawiły się pierwsze kręgowce lądowe w dewonie, i były to pierwsze prymitywne płazy – labiryntodonty. Pod koniec syluru w morzach dominowały ryby pancerne, które również wymarły w dewonie.

Pierwsze owodniowcegady powstały w karbonie, dzięki wykształceniu błon płodowych uniezależniły swój rozród od środowiska wodnego. Dwie gromady gadów anapsydy oraz synapsydy były dominującą grupą zwierząt lądowych pod koniec ery paleozoicznej, diapsydy stały się dominującą grupą w mezozoiku. Ptaki pojawiły się około 150 mln lat temu i wywodzą się z teropodów. W permie rozwinęła się grupa terapsydów (rząd synapsydów), która dała początek ssakom.

Inne języki
Afrikaans: Gewerweldes
Alemannisch: Wirbeltiere
Ænglisc: Hrycgdēor
العربية: فقاريات
aragonés: Vertebrata
asturianu: Vertebrata
Avañe'ẽ: Pujase'orekóva
azərbaycanca: Onurğalılar
Bân-lâm-gú: Chek-chui tōng-bu̍t
башҡортса: Умыртҡалылар
беларуская: Пазваночныя
беларуская (тарашкевіца)‎: Хрыбетныя
български: Гръбначни
bosanski: Kičmenjaci
brezhoneg: Vertebrata
català: Vertebrat
Cebuano: Vertebrata
čeština: Obratlovci
chiShona: Dzemuzongoza
Cymraeg: Fertebrat
dansk: Hvirveldyr
Deutsch: Wirbeltiere
Ελληνικά: Σπονδυλωτό
English: Vertebrate
español: Vertebrata
Esperanto: Vertebruloj
euskara: Ornodun
français: Vertébrés
Gaeilge: Veirteabrach
Gaelg: Vertebrata
galego: Vertebrados
客家語/Hak-kâ-ngî: Chit-chhùi thung-vu̍t
한국어: 척추동물
hrvatski: Kralježnjaci
Ilokano: Bertebrata
Bahasa Indonesia: Vertebrata
interlingua: Vertebrata
íslenska: Hryggdýr
italiano: Vertebrata
Basa Jawa: Vertebrata
ಕನ್ನಡ: ಕಶೇರುಕ
қазақша: Омыртқалылар
Kiswahili: Vertebrata
Kurdî: Movikdar
Кыргызча: Омурткалуулар
кырык мары: Тупӹрдӓнвлӓ
Latina: Vertebrata
latviešu: Mugurkaulnieki
Lëtzebuergesch: Wierbeldéieren
lietuvių: Stuburiniai
Ligure: Vertebræ
lumbaart: Vertebràcc
magyar: Gerincesek
македонски: ’Рбетници
მარგალური: გაგაჩამეფი
Bahasa Melayu: Vertebrat
Baso Minangkabau: Vertebrata
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Cék-tùi dông-ŭk
Nederlands: Gewervelden
日本語: 脊椎動物
Nordfriisk: Wäärlisdiarten
norsk: Virveldyr
norsk nynorsk: Virveldyr
occitan: Vertebrata
oʻzbekcha/ўзбекча: Umurtqalilar
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ
Pälzisch: Wirbeltier
پنجابی: کنگریڑے
ភាសាខ្មែរ: សត្វឆ្អឹងកង
Picard: Vertebrata
Plattdüütsch: Warveldeerter
português: Vertebrados
română: Vertebrate
Runa Simi: Tulluyuq
русский: Позвоночные
саха тыла: Тоноҕостоохтор
संस्कृतम्: कशेरुकाः
Scots: Vertebrate
sicilianu: Vertebrata
Simple English: Vertebrate
slovenčina: Stavovce
slovenščina: Vretenčarji
ślůnski: Kryngowce
српски / srpski: Кичмењаци
srpskohrvatski / српскохрватски: Kralješnjaci
Basa Sunda: Vertebrata
svenska: Ryggradsdjur
Tagalog: Bertebrado
татарча/tatarça: Умырткалылар
తెలుగు: సకశేరుకాలు
тоҷикӣ: Муҳрадорон
Türkçe: Omurgalılar
українська: Хребетні
اردو: فقاریہ
Winaray: Vertebrata
粵語: 脊椎動物
Zazaki: Vertebrate
žemaitėška: Stoumenėnē gīvē
中文: 脊椎动物