Konsument (ekonomia)

Ten artykuł dotyczy konsumenta w ujęciu ekonomicznym. Zobacz też: ujęcie prawne.

Konsument (spożywca[1], łac. consumens) – osoba, która nabywa towary na własny użytek[1]; inaczej – ogniwo występujące na końcu łańcucha ekonomicznego.

Takie rozumienie prezentuje również Sąd Najwyższy w Polsce, który w jednym ze swych orzeczeń określił konsumenta jako spożywcę, nabywcę towarów na własny użytek, użytkownika[2]. Nie istnieje uniwersalna, prawna definicja konsumenta[3] – w polskim prawie pojęcie konsumenta zostało zdefiniowane w kodeksie cywilnym jako "osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową"[4]. Na gruncie przepisów Konstytucji RP konsument jest rozumiany jako osoba nabywająca towar na własny użytek[2].

Konsument jest, obok producenta, podstawowym uczestnikiem rynku. Relacje między tymi dwoma podmiotami są istotą funkcjonowania rynku. Gdy wielkość oferty sprzedaży oferowanej przez producentów przekracza zapotrzebowanie konsumentów mówi się o rynku konsumenckim. Gdy sytuacja jest odwrotna, to znaczy na rynku występują silne niedobory produktów i usług mówi się o rynku producenta. W sytuacji, gdy na rynku dominuje jeden producent, który może dyktować ceny i asortyment towarów mówi się o rynku monopolistycznym. W ekonomii i marketingu konsument jest pojęciem statystycznym, tzn. nie analizuje się konsumentów indywidualnie lecz jako pewien zbiór konsumentów, w którym występują znane tendencje i typowe zachowania[5].

Konsumenci jako komunikatywna publiczność rynkowa

Konsumenci w socjologii rozpatrywani są jako komunikatywna publiczność rynkowa. Można ją rozpatrywać w dwóch kategoriach, jako jedną ze stron, z którą komunikuje się przedsiębiorstwo w stosunkach handlowych oraz jak zjawisko ogólnospołeczne.

Komunikatywna publiczność rynkowa to publiczność rynkowa, która za pomocą środków przekazu, tj. czasopism, wystaw, targów i programów konsumenckich prezentuje swoje wymagania wobec producentów. Pojęcie to stworzył i wprowadził Eugen Buβ. Przyjął on dwa założenia, na podstawie których zbudował nowy model rynku. Pierwsze z nich dotyczy integracji i zaufania, które zachodzą na rynku między publicznością rynkową a przedsiębiorstwem. Drugie natomiast związane jest z pełnioną przez przedsiębiorstwo funkcją, która polega na łączeniu się z konsumentami. Według Buβa zachowania producentów i konsumentów objęte są kontrolą o charakterze normatywnym. Uważa on, że „kontrola przekształca się z zasad koordynacji normatywnej instytucji społecznych w zasady strukturalne społecznych zachowań”[6]. Normatywne zasady można sklasyfikować w dwojaki sposób. Jest to z jednej strony system zachowań przedsiębiorstw i publiczności rynkowej, a z drugiej system norm komunikatywnych publiczności rynkowej. System norm składa się z norm publiczności jako materialnych norm zachowania, wartości, interesów, zobowiązań, adresatów komunikatywnej publiczności (przedsiębiorców) oraz publiczności rynkowej (grup klientów o podobnych gustach, upodobaniach).

Model komunikatywnej publiczności rynkowej składa się z następujących elementów:

  • system zachowań rynkowych
  • system norm rynkowych
  • system kontroli.

W modelu tym najważniejsze są stosunki między przedsiębiorcami a klientami. Stosunki te maja charakter zarówno ekonomiczny, jak i socjologiczny, gdyż uczestnicy rynku są niejako zmuszeni do podporządkowania się normom i regułom społecznym. Długość trwania przedsiębiorstwa na rynku zależna jest od decyzji konsumentów. To oni, darząc zaufaniem określone przedsiębiorstwo, wybierają jego produkt i tym samym zapewniają mu osiągnięcie zysku niezbędne do przetrwania i prawidłowego funkcjonowania.

Model komunikatywnej publiczności rynkowej, jako współczesny model rynku, skupia się przede wszystkim na relacjach między rynkiem producentów a rynkiem konsumentów. Porozumiewają się oni dzięki komunikacji społecznej, która pozwala na utrzymanie równowagi na rynku.

Inne języki
Afrikaans: Verbruiker
العربية: مستهلك
azərbaycanca: İstehlakçı
বাংলা: ভোক্তা
Bân-lâm-gú: Siau-hùi-chiá
български: Потребител
català: Consumidor
čeština: Spotřebitel
dansk: Forbruger
Deutsch: Verbraucher
eesti: Tarbija
English: Consumer
español: Consumidor
Esperanto: Konsumanto
français: Consommateur
한국어: 소비자
हिन्दी: उपभोक्ता
hrvatski: Potrošač
Bahasa Indonesia: Konsumen
italiano: Consumatore
Basa Jawa: Konsumèn
қазақша: Тұтынушылар
lietuvių: Vartotojas
македонски: Потрошувач
മലയാളം: ഉപഭോക്താവ്
मराठी: ग्राहक
Nederlands: Consument
नेपाली: उपभोक्ता
日本語: 消費者
norsk: Forbruker
norsk nynorsk: Forbrukar
português: Consumidor
русский: Потребитель
Scots: Consumer
Simple English: Consumer
slovenčina: Spotrebiteľ
کوردی: بەرخۆر
српски / srpski: Потрошач
srpskohrvatski / српскохрватски: Potrošač
Tagalog: Mamimili
Türkçe: Tüketici
українська: Споживач
اردو: صارف
Tiếng Việt: Người tiêu dùng
中文: 消费者