Komuna Bakijska

Obraz Izaaka Brodskiego Egzekucja 26 komisarzy bakijskich
Ściana siedziby Rady Komisarzy w Baku

Komuna Bakijska – komunistyczny organizm polityczny działający w Baku od 25 kwietnia do 25 czerwca 1918. Na czele Komuny, popieranej głównie przez robotników rosyjskich i ormiańskich, stało 26 komisarzy, działaczy partii bolszewickiej oraz lewicowego skrzydła Socjalistów Rewolucjonistów. W tej grupie wyróżniającą się postacią był Stepan Szaumian, który natychmiast zadeklarował podporządkowanie Rosji Radzieckiej. Komuna została obalona przez koalicję Dasznaków, mienszewików i prawego skrzydła eserowców. Jej przywódcy zostali zatrzymani przez Białych i uwięzieni w Baku, a następnie, po nieudanej ucieczce do Krasnowodska rozstrzelani przez interwencyjną armię brytyjską przy transkaukaskiej linii kolejowej w nocy z 20 na 21 września 1918.

Powstanie

Na początku XX wieku idee socjalistyczne zdobywały w robotniczym Baku wysokie poparcie. Sprawiło to, przy jednoczesnej bierności ludności muzułmańskiej, iż miasto po rewolucji październikowej znalazło się de facto pod kontrolą opanowanych przez rosyjskich i ormiańskich bolszewików rad zakładowych oraz spontanicznie tworzonych przez nie jednostek Armii Czerwonej. 13 listopada 1917 rada robotnicza Baku oficjalnie ogłosiła oddanie władzy w mieście w ręce rad dzielnic Kuba, Szemacha, Saliany, Dżewat oraz Lenkoran. Na przełomie marca i kwietnia 1918 z inicjatywy Komuny, uzbrojone oddziały Ormian z armii rosyjskiej wraz z dozbrojonymi uchodźcami z tureckiej Anatolii urządziły niespodziewaną masakrę muzułmańskiej (azerskiej) ludności Baku. Szacuje się, że liczba ofiar wynosiła ok. 3,000 osób.[1] Niektórzy historycy ormiańscy twierdzą, że wynikało to z nieudolności przywództwa ormiańskiego (Dasznaków), które przedtem zawarło porozumienie neutralności z muzułmanami (Azerami), w celu zneutralizowania bolszewików. Po masakrze, 25 kwietnia oficjalnie ukonstytuowała się Bakijska Rada Komisarzy Ludowych.

Inne języki