Komosa ryżowa

Komosa ryżowa
Ilustracja
Systematyka[1]
Domenaeukarionty
Królestworośliny
Kladrośliny naczyniowe
Kladrośliny nasienne
Klasaokrytonasienne
Rządgoździkowce
Rodzinaszarłatowate
Rodzajkomosa
Gatunekkomosa ryżowa
Nazwa systematyczna
Chenopodium quinoa Willd.
Sp. pl. 1(2):1301. 1798
Mapa zasięgu
Komosa ryżowa: zasięg występowania na mapie

Komosa ryżowa (Chenopodium quinoa Willd.) – gatunek rośliny jednorocznej; w różnych systemach klasyfikacyjnych zaliczany do rodziny komosowatych lub szarłatowatych. Uprawiany w Ameryce Południowej. Jest blisko spokrewniona z pospolicie występującą w Polsce komosą białą (Chenopodium album). W Polsce notowano dawniej jej występowanie w okolicach Gubina. Status gatunku we florze Polski: efemerofit.

Popularność swoją zawdzięcza łatwością przygotowania - nasiona gotuje się i mogą być wykorzystywane w wielu daniach. Zaraz po zebraniu poddawane obróbce - usuwane są gorzkie saponiny, znajdujące się w łupinach nasion. Bogate w błonnik i minerały, można stosować jako zamiennik ryżu czy ziemniaków.

Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa ogłosiła rok 2013 rokiem komosy ryżowej[2].

Pochodzi z Ameryki Południowej, gdzie jest uprawiana od 3–5 tysięcy lat. Była podstawowym pokarmem w państwie Inków na obszarach górskich, gdzie zastępowała kukurydzę. Tradycyjnie władca inkaski corocznie wysiewał pierwsze nasiona. Po podboju państwa Inków przez Hiszpanów wprowadzano uprawę pszenicy i jęczmienia, przez co znaczenie komosy w regionie zmalało. Współcześnie ponownie na wyżej położonych obszarach w Ameryce Południowej jest główną rośliną uprawną, a wprowadzana jest do upraw także w Ameryce Północnej i w Europie[3].

Morfologia

Łodyga 
Wzniesiona, prosta, dość gruba osiągająca średnio 1,5m (przedział od 0,5-3m). Często jest krwiście czerwona, jej kolor jest determinowany genetycznie. Zielone mogą stać się białe, żółte, pomarańczowe lub czerwone gdy osiągną dojrzałość; fioletowe mogą stać się żółtymi lub pozostać fioletowe, zaś czerwone nie zmieniają swojego koloru gdy osiągają dojrzałość. Przy rozgałęzieniach robi się bardziej kanciasta. Jej średnica osiąga od 2,5cm do nawet 20cm. W środku jest gąbczasta, bogata w pektyny i celulozę, przez co może być używana do produkcji papieru. W zależności od odmiany może być rozgałęziona bądź mieć tylko jedną, główną gałąź.
Różowe kwiatostany komosy ryżowej
Kwiaty 
Różowe, 5-krotne, o wolnych listkach okwiatu z 1 słupkiem i 5 przyrośniętymi do okwiatu pręcika, osiągają wielkość do 3mm po rozkwitnięciu. Zebrane w kwiatostany typu wiecha lub grono, kwiaty mogą być upakowane zwarto lub luźno, w zależności od odmiany, osiągają 30-50cm w długości i 5-30cm w szerokości. Z jednego kwiatostanu można uzyskać nawet do 500g ziaren.
Pojedynczy kwiat komosy ryżowej
Liście
Szeroko trójklapowe o środkowej klapie szerokotrójkątnej, gruboząbkowane.Po osiągnięciu dojrzałości robią się żółte lub czerwone, w zależności od odmiany. Dojrzałe liście są grube i mięsiste. Na tej samej roślinie możemy znaleźć liście w kształcie rombu (zazwyczaj te na górze) lub lancetowate (przy kwiatostanach). Dolną część pokrywają włoski z białymi lub czerwonymi ziarnistymi pęcherzykami. Liście zawierają dużo szczawianu wapnia, które tworzą barierę ochronną na powierzchni i pozwalają roślinie lepiej pobierać wilgoć i chronią przed mrozem.
Owoce
Owoce suche, typu niełupka, otoczone cienką warstwą owocni, w której znajdują się saponiny. Nasiona o średnicy 1,1-2,5 mm, u uprawianych form różnobarwne. Na powierzchni mają ostrokanciaste, głębokie i gęsto rozmieszczone plastrowate dołki.
Nasiona komosy ryżowej
Inne języki
العربية: كينوا
Aymar aru: Jiwra
azərbaycanca: Kinoa
български: Киноа
català: Quinoa
čeština: Merlík čilský
dansk: Quinoa
Deutsch: Quinoa
Ελληνικά: Κινόα
English: Quinoa
Esperanto: Kvinoo
euskara: Kinoa
فارسی: کینوآ
français: Quinoa
galego: Quinoa
한국어: 퀴노아
हिन्दी: क्विन्वा
hrvatski: Kvinoja
Bahasa Indonesia: Kinoa
íslenska: Kínóa
עברית: קינואה
ಕನ್ನಡ: ಕೀನೋವಾ
Kapampangan: Quinoa
magyar: Kinoa
Bahasa Melayu: Kuinoa
Nederlands: Quinoa (plant)
日本語: キヌア
norsk: Quinoa
norsk nynorsk: Quinoa
português: Quinoa
română: Quinoa
Runa Simi: Kinwa
русский: Киноа
Scots: Quinoa
Simple English: Quinoa
slovenščina: Kvinoja
srpskohrvatski / српскохрватски: Kinoa
suomi: Kvinoa
svenska: Quinoa
Tagalog: Quinoa
ไทย: กีนัว
Türkçe: Kinoa
українська: Кіноа
Tiếng Việt: Diêm mạch
粵語: 藜麥
中文: 藜麥